AIKAL BAWK KHA

Ai kal kan sawi kha sawi zawm a ngai tlat mai.

Mihring hian mahni inthiam chawp a ching a; hei hi thil mak a ni lo. Tualthat leh rukru te, eiru leh hlep ru te, mi sum leh pai vehthlema bum chhuaktute hian thiamthu an sawi zel. Mihring hian Eden huan ata tawh thiamthu sawi a tum zel thin.

Aikal lak chhan ṭhenkhat chu ‘chhungkuaa awm khawm theih loh vang’ tih a ni a. Heihi thlarau pangchang hrin chhuah a ni. Delhi, Mumbai leh khawpui dang atang chuan Mizoram hi a kil khawr ngawih ngawih a. Mahse vai tam tak, an nupui fanaute kalsanin hna thawkin an rawn awm a. Thingtlang hmun kilkawrah pawh an awm ṭang ṭang mai. Ṭawng an thiam lo va, culture hrang daih, sakhaw biak hrang daih zingah chhel takin an awm mai a ni.

Chhungkuaa awm khawm theih loh chhuanlama aikal la hi zirtirtu an tam an ti a. Chu tah pawh Group A chin(Officer chin) zirtirtu an tam hle a ni awm e. Heng zirtirtute hian aikal an la hrim hrim hi dan bawhchhiatna a nih bakah, an zirlaite rilruah sawrkar leh sawrkar dan pawisak lohna chi an tuh a; ṭhangthar lo kal zel tan ram an tichhia a ni.

Mizoram hi a zau lo. Aizawl atanga motora tlan ngar ngar hian ni khatah kan ban thei deuh vek a ni. Kan awmna tura hna thawka kan kal duh lo va, a ram mi leh sa, sakhaw thuhmun kan biakpui, culture thuhmun kan neih puite kianga kan awm hrang peih lo hi sawrkar hnathawk tlak kan ni lo tihna a ni mai lo maw? Hna chi hrang hrangah hian Aizawl pawna awm tum lo hrim hrim hi mi tam tak an awm niin a lang.

He tih rual hian Aizawl kan enkawl dan dik lohzia a lang bawk. Engkim dah khawm kan tum emaw tih mai tur a ni a. A rem apiang leh remchang vak lo thlenga dah kan tum a; chu chuan Aizawl leh khaw dang inthlau em emin a siam a; sawrkar hna thawk chauh ni lo, sumdawng te leh Pastor pension thlengin Aizawla inhnawh kan tum ta a ni.

Hna thiam loh vanga aikal la an awm an ti bawk. A zahthlak hle! Mahni hna thiam lo chuan engati nge, engvangin nge mipui sum atanga hlawh a lak ve reng? Bang se hna thawk thiamin thawk mai rawh se.

Tar lutuk, hna thawk hlei thei lo aikal la an awm an ti. A bik takin Group D an ni awm e. Hei hi ngaihtuah chian ngai tak a ni. Tunlai hi chuan mi kan tar har tawh a. Kum sawm ruk hnuai lam hi hna thawka chhawr tlak loh khawpa tar an awm tawh lo. Chuti chunga tar lutuk an nih chuan an kum dik lo hmangin sawrkar hna an thawk tihna a ni a; dan kalh a ni. Hetiang hi a nih chuan Dan kalha an chetna chuan Dan lova aikal lak a hring a. Sual pakhatin sual dang a hring tihna a ni dawn a; a double a hremna phur awm tak an ni.

Sawrkar kan hlau lo lutuk. A tute mah hian sawrkar leh sawrkar dan hi kan hlau lo va, a chang phei chuan sawrkar aiin kohhran leh tlawmngai pawl kan hlau zawk fo.

Heti tak maia sawrkar leh sawrkar dan kan hlau lo leh kan ngaipawimawh lo hi a chhan a tam mai thei. Sawrkar thiam loh a ni a; Politician leh Officer chin, administration khawihtute thiam loh a ni. Dan siam ve uaih, thupek khauh hmel tak chhuah ve ting si, bawhzui leh ngam si lo kan hrawn thin vang a ni ber.

Kan hna lak dan te, post kan siam dan te hi enfiah a ngai hle mai. Mizo kan tlem ang aiin sawrkar hnathawk kan ngah a; kan budget pawh sawrkar hnathawk hlawhah a kal hnem em em a ni. Kan mamawh tak tak aia tam kan neiin a lang a; chutih laiin hmun thenkhatah an indaih lo hle lawi bawk si a. Hna kan siam dan leh kan lak dan hi en ṭhat a ngai. Bureuacrats kan ngah lutuk a ni mai thei. MCS MPS te kan la a; mahse mihring mamawh bulpui atana thawktu doctor, nurse zirtirtu, police kan mamawh ang kan nei phak lo. Kan hna lak dan leh siam dan hi tun ang renga a kal chuan Officer tam tak, staff nghet nei si lo, “General without army” an tih ang hi kan la nei fur ang tih hlauhawm tak a ni.

Dan leh khawngaihna: Dan hian khawngaihna a keng tel ve hrim hrim a.

Khawngaihna kan chhuanlam ṭhin dan hi a dik chia hang em? Khawngaihna dan hi pan bik neia kal tir tur a ni lo. Dilah lung kan vawm lut a; hawi lam bik nei miah lovin tui a lo fawn kual pap pap ang hian dan hnuaia khawngaihna hi mitin lam hawiin a fawn tur a ni. Entirna pahnih khat lek i han sawi teh ang.

Mizoram aiawha football khel tur football thiam rual an awm a. An khelh tur chu kum 18 hnuai lam tana tih a ni. An zingah chuan kum 18 pel tawh an awm thluah a. Daktawr hnenah kum 18 hnuai lam anga ziak turin an ngen a. Daktawr chuan a khawngaih hle. Mahse anniho a khawngaih ang chiah in kum la “over” ve lo, naupang zawkte kha a khawngaih tel tlat a; kum “over” tawh zawng chu “over” angin a ziak lo thei lo va; an duh anga a ziah sak loh avangin beidawngin an chhuak ta a ni. Engvangin nge? Kum 18 aia upa tawhte chauh kha a ngaihtuah thei lo. Anniho kha kum 18 hnuai lam angin ziahsak se, Mizoram aiawh pawhin an zu khel thei ngei ang le. Mahse anniho a duhsak chiam khan kum 18 hnuai lam, anmahni avanga khelhna hmun chang lo turte kha a ngaihtuah tel lo thei lo. Mi ṭhenkhat duhsak avangin mi dang tana hun remchang kan ruksak thei.

Mi tute emaw kan khawngaiha aikal kan laktir hian hna nghet mamawh tak tak ṭhalaite hnenah khawngaihna kawng kan khar ping tlat tihna a ni.

Dam lohna khirh tak avanga aikal late hi a nihna takah chuan ‘invalid pension’ tur an ni a. Chu tianga an ‘pension’ chuan ‘compassionate ground’ in an chhungte zinga tu emaw hna pe mai ila, anmahni tan pawh a tha zawkin a rinawm.

Dan lova aikal latute hi Kristian vek an nih ka ring a. An awmna kohhranah rawngbawltu ṭangkai tak an ni mai thei a; pulpit rawngbawlna neiin, huaisen takin dikna leh rinawmna te hi an sawi ngam ang em? An sawi ngam tawk tur chu chaw nem te te, thlarau pangchang ei nuam tih zawng, zahngaihna, ngaihdamna tih bak a ni lo mai thei. Chutiang mite chu kohhran mite nun tipuitling turin an rintlak dawn em ni? A chang chuan zu that lohzia te hi ropui takin an sermon chiam mahna! Sakhaw huangah meuh pawh sual leh sual lo ramri kan kham dan hi a chiri tih loh rual a ni lo ve.

Aikal lak hi Corruption tuhna leh chawm lenna a ni. Zirtirtuin dan lova aikal a lak hian a zirlaite rilruah corruption chi a tuh a, a kui ṭiak tihna a ni. Sawrkar dan chu bawhchhiat theih leh pehhel theih angina a zirlaite hmaah a takin a entir a; chutiang hnuaia lo zir chhuak zirlaite chuan engtin nge sawrkar dan leh thupek te an zah theih ang? Politician thianghlim leh Officer thianghlim an lo chhuak thei dawn em ni? Dik lovin dik lo dang a hring chhawng zel dawn a; tihtawp loh chuan ramin a tuar zel dawn a ni.

Mizote hi inhmaizah tina tak mai kan ni a; hmai chhanah ṭha takin aikal latu kha chhang mah se, mi tam takin aikal la hi a rukin an duh lo hle tho tih hriat a ṭha.

Lal Isua thusawi, “Sual nei lo chuan deng hmasa rawh se” tih thu hmanga aikal latute thlavang hauh an awm niawm tak a ni. Sawi leh sawi hnu, politician leh officer corrupt tak chu an huaisen thei lo. Mi dik kan mamawh a; mi dik satliah ni lo, huaisen bawk kan mamawh a ni. Chuti chung chuan he thu hian dan bawhchhiate hi chhuah zalen ang u tih a kawk lo va. Dan lo anga mi chunga chet a ṭha lo a, mob rule a sawisel mai zawk a ni. “Rukru chu hrem tlak kan awm bik lo va, awm mai mai rawh se,” tihna a ni lo. Isua thusawi hian Dan hmanga dan lek kawhtuin misual a hrem hi a huam tel lo.

Dan hi kan siam ṭha a nih loh chuan a nihna anga hman law law tur a ni a; dan siam ṭha si lo, dan lo anga kal luih tlat hian rah ṭha a chhuah tak tak lo. Tuna kan ram mamawh chu sawrkar huaisen, dan hmang ngam a ni. Chu chu kan tu leh fate tana kawng kan sial dan tur dik a ni.