REMNA LEH MUANNA

Remna siamtute chu an eng a thawl e.

Remna Ni June ni 30 a lo thlen apiangin Remna leh Muanna hlutzia kan ngaihtuah lo thei lo. Remna Ni hi a hlu em em mai a; a hlut chhan chu remna leh muanna kan neih hmaa kan buai chiam vang a ni. Kum 1986 hma lamah khan buai reng reng lo ni ila June ni 30 hi chu ti takin kan ngaipawimawh awm lo ve. Buai lo ila remna ni hi a hrana siam a ngai lo va, June ni 30 pawh hi ni dang ang bawk a ni pangngai a ni ve mai ang. Mahse tunah chuan thai bo theih rual lohin June ni 30 hi Remna Ni tiin kan hre ta vek a; sawrkar chawlh a ni ta hial mai a ni. Kum 1966-ah MNF chuan zalenna puangin rambuaiah kan lut a; nu nau leh mipui mimirin kan tuar em em a; nunna chan an awm a; in leh lo chan an awm bawk a; rilru leh taksa lama na tak tak tuar an awm bawk a. Kan tlin ta love tiin remna kan dil a; pekin kan awm ta a ni.

Chu remna chu kan ngai hlu em em a; remna thlentu anga sawi theih apiangin thang ṭhat lak an tum a ni ber.

Remna chu MNF leh India sawrkar inbiak remna a ni a. Remna thuin a ken tel hi a hun lai khan kan ching let vak vak hlawm meuh lo. Remna leh Muanna hrim hrim kha kan mamawhin kan duh a, eng ang nge kan dawn hi tihlam aiin, check gate awm tawh lo te, curfew fo tawh lo tur te kha kan thlahlel a, kan dinhmun khirh tak avang khan thlahlel lo thei pawh kan ni lo. Tu thleng hian chik taka enfiahtute chu remna duh lo ang zia zangin kan kheng let lek lek fo a ni. Khawvela thil thleng reng reng hi a hun lai boruak a liam hnuah rilru fima en let zel an ni a; indan theih a ni lo. Tuna ram kan enkawl mek dan pawh hi fimkhur leh uluk taka tih a ngai a ni tih a tilang.

Remna thuah hian thil pahnih erawh chu han sawi hram a ṭha awm e.

Sakhaw humhimna. Mizo sakhua kalh zawngin Parliamentin dan a pass lo vang, tih a ni a. Hei hi a hunlai mai bakah tun thleng hian thu chuang tlai deuh a ang viau a; awmzia a nei thui vak lo mai thei bawk. Mi tam takin Mizo sakhua han tih hian Kristianna hi kan kawhtir deuh mai a. Col Lalrawnliana, a hun laia MNF Tactical Headquarters vawngtu pawhin Kristian sakhaw humhalhna angin a ngai a; a lawm tawk hle a ni. He thu hi lehlam hawia thlir theih deuh mai a ni a. India Danpuiah sakhaw zalenna a awm sa diam a. India ram chu secular sawrkar a ni a. Sakhua hi kan Fundamental rights a ni sa thlap zawk a ni. Tin, he remna thuah hian Kristian sakhua hi sawi lan a ni lova, Mizo sakhua tih mai a ni a. Kristian ni miah lo, Nunna Lalchhungkua te pawh a huam tel a; pi pute sakhua lama deuha kir leh duhte pawh a huam thei a; Hindu-ah emaw Islamah emaw mi lo inpe se kan huamtir lo ngawt thei tawh lo. He remna thu pumpui hi within the framework of Indian Constitution a nih tlat avangin Kristian ni lo sakhaw dang bia chu Mizo a nih miau chuan ama tan Mizo sakhua a ni mai. Majority of Mizo emaw kha kan kawhtir theihna tur clause a awm lo.

Ramri chungchang. Tun thlenga kan la buai fo chhan Assam nena kan ramri hi Peace Accord-ah hian chiang taka sawi fel a ni lo va. UT laia Mizoram leh Assam inrina kha an ring nghal mai a. Tunhnu hian, ‘la sawi nawn leh tura dah’ niawm takin an sawi thin a. Mahse Peace Accord-ah hian ziaka dah hmuh tur a awm lo a ni awm e. Ziaka dah a nih loh chuan tawngka ringawt hian awmzia a nei lo viau ang.

MNF hian Remna ziah a nih hnuah State sawrkar an enkawl reng tawh a. An sawrkar chhungin ramri hi an ching fel bik hauh lo va. Thu delhkilh a awm tak tak a nih chuan rang taka a tlai luat hmaa bawhzui awm tak a ni naa an bawhzui thawm a awm lo. ‘Ramri chinfek dan thuruk hria’ hian a thuruk hriat hi Remna an sign dawn lai vel khan Pu Laldenga kha a lo hrilh theihnghilh palh nge kha tih lai khan he thuruk hi a la hre bik lo? Ama kaihhruai ngeiin Term thum lai an sawrkar tawh a; a thuruk hriat hi a la hmang hauh lo va. An sawrkar hmasak, term hnih a zawna an sawrkar laite khan a lo la hre lo nge thuruk a nih tlat avangin a taka hman theih a ni lo zawk?

Col Lalrawnliana lehkhabu atanga kan hmuh chu a thu a dang daih thung. A lehkhabu Ramhnuai Mi tih phek 354-355 hi han chhiar ila, Innler Line huam china vai eng emaw zat an awm avangin kan rama rin luh an huphurh hle niin a lang a; rin luh tumna pawh an neiin a lang lo.

Remna a awm theihna tur hian mi tam takin tha leh zung an seng a. Kohhran hruaitute hma lakna te theihnghilh theih a ni lo. A bul ṭantu leh sulsutu an ni ti ila kan uar lutuk miah lo. Anni bakah Hnam Sipai te leh mipui an pawimawh em em bawk a ni.

Hnam sipai, luchhum ban chum huama ram tana pen chhuakte dinhmun hian rilru a tina lo thei lo a ni. Thu ziak hrang hrang han thlir hian an hotute hian an bawl nasa hle niin a hriat. Remna ziah atanga kum sawm thum ral hnuah pawh Manifesto-ah ‘Hnam sipaite chhawm dawl zui a ni ang” tih thu telh a la ngai fo a ni.

Hnam sipai tel lovin Peace Accord hi a hlawhlting thei lo. Silai keng an ni a; lungawi lo se an buai hle ang. Engtin nge an inthlem lungawi tih hi chipchiarin kan hre ve lo va; hriat ve rawh chu kan phu hle a ni. Nunau zawng zawngin ram buai kha kan tuar vek a, min nghawng vek a. Kha buaina leh remna kha party mal pual a ni lo. Chuvangin chip chiara thu dik hriat ve hi kan right a ni. Hnam sipaite an la dam lai ngei hian chiang tak leh kimchang takin han tar lang se a tha hle ang.

Hnam sipaite khan independent ngei duhin nunna an thap a; an zingah khan ‘independent chauh lo chu ka duh lo’ tia ṭang tlat a, silai tung duh lo eng emaw zat awm se Peace Accord hi a hlawhtling lo vang. An vaiin thuawih takin an hotute hnung an zui tluan parh a. Tun thleng hian remna leh muanna kan nei thei a ni. An hotute hian lalṭhutthleng an chan hnu hian an hrechang ta mang lo ni awm tak a ni. Anmahni pawh an lungawi lo va; kum 2007-ah chaw ngheiin lungawi lohna an lantir hial a. Kum 2018 inthlan dawnah, an hotute tlin loh hlau chuan an be leh a. An han ṭangho leh ta poh a. MNF chu an sawrkar leh ta ngei a. Mahse kum pui linglet zet hma an la lo. An hotute hian hnam sipaite kha lalṭhuthleng kailawn atan chauh an duh em ni?

Mipuiin buai kan tlin lo kan ti a; remna leh muanna kan duh a; Peace Accord lo awm theihna chhan hi mipui sukthlek inher rem vang a ni. Inremna thuthlunga inziakte hi kan duhthusam a ni lo chung chunga mipuiin kan pawm tih hi sawi loh theih a ni lo. Mipui hi min zah ve tur a ni.

Heng thil hi engati nge sawi a ngaih? Hnam sipai, ral hmatawnga nunna thaptute an hlu a, mipui pawh an hlu tih hi i chhinchhiah reng ang u. Remna leh muanna kan nei hi a hlu em em mai a. A hun laia(Accord ziah hlim) kan hlimna boruak a dai a; inremna thuthlungin a ken telte kan han thlir let a, kan rilrua zawhna a lo awm ṭhin ang bawk hian thangtharin tuna kan awm dan hi an la thlir let dawn a ni. Chutih hunah chuan min fak dawn nge min sel dawn? Political Party hruaitute zawng zawng hian mipui hi lalṭhutthleng kailawn atan ringawt min hmang lo se la; kan tu leh fate tana chhenfakawm turin hna han thawk ṭheuh teh se. Chutianga thawktu chu ṭhang tharten an hai lo ang a; an chawimawi zel ang.