HMEICHHIA LEH MIPA (MHIP DAY PUAL)

MHIP Day kan lo thleng leh ta a; Sawrkar Holiday meuh atan chuan ṭul ti lo hle mah ila, kei aia tam daihin ṭul an ti hle a ni ang, Holiday a la ni ta zel mai.

MHIP Day a lo thlen hian hmeichhia leh mipa chungchang hi ngaihtuahnaah a tharinlo lut fo thin. Hman ata tawh Mizo mipa nepzia hi sawi nuam ti fe fe an awm ṭhin. Matric result leh Class 12 result a lo chhuak a; mipa aiin hmeichhiain an ti ṭha fo mai kha Mizo mipa sawi nepna remchanga hmang an awm fo mai. Board examnaa mipa aia hmeichhiain result an nei ṭha zawk hi thil mak a ni lo. Vai zingah pawh hmeichhia hian an ti ṭha zawk fo hrim hrim a. Kan lehkha zirna tawng hi hnam dang ṭawng, English a nih vang a ni pakhat a.

Mithiamte chuan ṭawng hi mipa aiin hmeichhiain an thiam sam zawk an ti a. Kan ramah hnam dang ṭawng zir chawpa lehkha kan inzirtir avangin ṭawng thiam chak zawk hmeichhe tan chance a sang hrim hrim a nih chu.

Board exam hrang hrangah hian mipa deuh hlir top tenah awmin hmeichhia hi pahnih khat chauh lang ta se; "Hmeichhe dinhmun chawisan ṭulzia" te, Mipain hmeichhia kan rahbeh zia te hi hahipin kan sawi leh thoin ka ring. Tuna mipa nepzia sawitute tho hi a bengchheng pawlah an ṭangin ka ring bawk.

Hnam hrang hrang zingah, sakhuain thuneihna leh lalna a chan a, sakhaw huhâng a nat apiangin hmeichhe dinhmun a hniam thin. Mipat hmeichhiat sualna pawh mipa lam indah ṭhaa hmeichhe burbun an ching viau zel a ni. Tun thleng hian secular sawrkar hnuaiah aiin sakhuaah hmeichhe dinhmun a la chep zawk. Hmeichhia chu Officer a ni thei a, MLA, MP a ni thei a; President a ni thei a, Prime Minister pawh a ni thei. Mahse sakhaw huangah erawh chuan hmeichhia an nih vang hrim hrima tel ve theih lohna an la nei a. Gender Discrimination a la awm zel a ni.

Hmeichhe dinhmun leh zalenna hi chem hriam tak ang a ni. A ṭha zawngin thil nasa tak a ti thei a; a chhe zawng pawhin nghawng a nei tho awm e. Romulus-ate unauin Rome khawpui an din atanga Republic an nih thleng, kum 500 chhung khan Rome khawpuiah nupa inṭhen an awm miah lo an ti. Hmeichhiain ro an khawm thei lo va, chhungkua leh khawtlangah thuneihna an nei lo. Nu chu a pasal bungraw pakhat a ni a; neitu nihna a nei thei lo. Hmeichhiain a pasal ro emaw a pa ro emaw a khawm thei lo. A pasal a thih chuan, chhungkaw thuneihna chu a fapain a chang mai thin. Republic an han nih khan dan siam ṭhain hmeichhia an zalen a, an dinhmun a ṭha ta a. Ro an khawm thei a; chhungkuaah neitu dinhmun an luah thei a. Inṭhen an tam a; uire an pung hle bawk an ti. An sual thut tihna lam a ni lo. Tun hmaa an tawrh hram hram ṭhin kha tawrh luih ngai lovin an dinhmun a lo ṭha ta a ni ber awm e.

Tunah pawh khawthlang ram, hmeichhe dinhmun ṭhatnaah inṭhen an tam a; Chung ramah te chuan inṭhen rawttu leh inṭhen tura hma la hmasatu hmeichhia an tam zawk. Pasal uapna hnuaia awm kher lovin an khawsa thei tawh a. Hmakhawsanga hmeichhiaten hrehawm chung chunga an tawrh ṭhin kha tuar lovin anmahniin an khawsa thei ta a ni.

Inneihna pawh a tlem. Heti hian an sawi ṭhin: “Mipa chuan hna a neih a, hlawh a neih chuan, ‘nupui ka nei thei ta,’ a ti a. Hmeichhiain hna a neih a, hlawh nghet a neih chuan, ‘pasal neih kher a ṭul lo,’ a ti daih thung e,” an ti ṭhin. Hei hi zaa za chu a dik kher lo vang a, mahse kan rilru kalhmang eng emaw chen chu a tarlang awm e. Hmeichhiain pasal a mamawh chhan hi himna leh lungmuanna a mamawh vang a ni ṭhin a. Chuvang chuan a ngaihzawn lawk lem loh pawh a damchhungin a kawp rem thei mai thin. Kan pipute pawhin, “Hmeichhia chuan an hmangaih chhawm thei e,” an ti thin reng a ni. Khang hun lai khan, kan sawi tak angin hmeichhe dinhmun a ṭha lo va, an zalen lo va. Inneihnaah duh an thlang thei meuh lo. Man leh mual an sawi fel chuan an duh vak loh lakah an lawi lo thei lo fo a ni.

Ram dang hmeichhia ang bawkin pasal neih ṭul ti lo kan nei ta nual mai a. Eizawnna an nei a, hlawh an nei a; pasal neih ṭul an ti lo. Lehkha an thiam a; an thiamna mil tawk pasal neih ngei an duh a. An thiamna mil tawk hi mipa an awm lo a ni lo. Mipa lam hian an thiamna mil tawk kher neih an lo tum si lo va, hmunruak a awm ta thluah mai a ni.

Mipa tam tak hi neih tlak loh an awm niin a lang a. Chutih laiin hmeichhia pawh hi nupui atana neih tlak loh an awm ve thluah tho bawk. KS te, full time-a KS chiah si lo, han neih atan ema iaiawm si an awm thluah bawk niin a lang. A tu ve ve mah hi a hlawma in iai viau tur kan ni chiah lo awm e. Hmeichhe ṭhenkhat chu an fing lutuk a, pasal turin mipa an teh tling thei lo; an titi kal phung aṭang pawha pasal nei atana itawm loh hi an awm tlat a ni.

Mipa an tlem zawk hle a; an thih nasat vang a ni. Hei hi khawvela thil thar hlak lo awm a ni lo. Hmakhawsang atangin mipa hi an thi nasa zawk fo niin a lang. Indo mai mai an ching a; ramhnuaia an hnathawhnaah thihna a tam bawk a. Mipa leh hmeichhia an inkawp daih thei lo va. Mi hausa leh lal ten hmei an neih a, nupui pakhat aia tam an neih fo chhan kha hmeichhia leh mipa an inzat lo lutuk a nih ngei a rinawm.

Mizoramah pawh mipa an thi nasa zawk hle. Accident te, ruih hlo vang te a ni a. A chhan pahnihna hi kan ngaihtuah ngun a ngai hle a ni. Kan sum duh luat vang te, inrelbawlna lama kan hniam vangte, zirna kan kalpui dante hi ennawn ngam a ngai a. Zu kan ngaihdan pawh siam that ngam a ngai tawh hle niin a lang. Mi tam takin zu kan ngaihdan hi mumang rama mi chenpui an tum emaw tih tur a ni. A tak ram en chunga kan kal ngam a ngai tawh a ni. Zirtirna kawng khat huang chhunga mi zawng zawng inkhung tum hi zawh loh nghawngkawl inbahna a ni.

Mizo mipa tam tak hi chu an nep tih phat rual a ni lo. Social media lama an thu tar duh dan tam tak hi a ropui lo hle. Ngaihtuahna hmang tak tak eng emaw zat an awm laiin mipa ṭhenkhat hi chu hmeichhe phunchhiar an sawi ang lek anni bawk. An huat leh khel a ho em em a; an thu vuakthlak a mawlmang hle a. an ṭawngkam a chaltlai em em bawk. Lehkha chhiar zau tak tak an awm a; chhiar mang lo tih hriat deuh deuh hi an tam zawk hle niin a lang. Mipa hi inenfiah kan ngai tak meuh a ni. Engtin nge kan tih ang le? Mipa nepzia sawi vak vak hi insiam thatna a ni ang em?

Mizo mipa an nep kan tih hian tute hrin leh enkawl nge tih hi zawhna awm lo thei lo a ni. Silchar lam vai nuho enkawl an ni lo va, Mizo nuho enkawl leh hrin tho an ni. Mipa kan nep a nih chuan tu thiam loh nge ni ta ang? Chhungkuaa kan inenkawl dan te, kan inkaihhruai dan te hi enchian a ngai hle a ni ngei ang.

Kan ram kan inhruai dan hi a hun laia insiam that aiin a tlai hnua thawh chhuah kan uar em ni a tih theih a. A bul chhui thleng lova a lera ṭhuai chiam kan uar bawk. Mipa nepzia uar taka sawi fo ai chuan a chhan zawn chhuah a, siam ṭhat dan ngaihtuah vat hi kan ṭangkaipui zawk ngei ang.

Mizo mipa nep kan tihte hi nep sain an lo piang lo. Kan inenkawl danah hian siam ṭhat ngai eng emaw a awm a nih ka ring. Chhungkua mai a ni lova, vantlang huap leh sawrkar pawh telin kan thlir fim deuh a ṭha awm e. Zirna kan kalpui dan hian thiam thei chin lawr khawmin thiam thei lo a chhawk deuh a ni lo maw? Chu chuan mihring nun hmang thiam lo a siam nasa a ni thei ang em? Dan leh hrai chak lo lutuk hi kan khawtlang hian a tuar em ni? Hmeichhe rorelna chhungkua a tam ta lutuk em ni? I ngaihtuah tlang teh ang u.