KHUAREL A THIN UR TA E

Fur lo thleng ṭhin hi thil thar hlak a ni lo va; hmakhawsang aṭangin a lo thleng kum tin a; fur awm dan lah chu kan hriat hnu vek a ni bawk a. Mahse fura thil thleng ṭhin laka inbuatsaihna lam hi kan hlamchhiah em em lawi si. A hmingin dan te hi han siam ve mah ila, lekkawh an hlawh mang lo a ni awm e. Kum tina fur tawk ṭhin si hian a vawi khatna ang main fur kan tuar ziah mai a; khuarel hian engtikah tak min zilh fing ang maw!

Ṭhangkhat lian zet kal tawhah khan kawngpui kama lunglakna a chimin lirthei a delh a, kawngthlang lamah a hnawl liam a; vanduaithlak takin nunna chan an awm nghe nghe a. Chu chu hmun khatah chauh a ni lo lehnghal! Kawngpui kam maia lung lakna awm tlat hian vantlang nun a tibuai em em a. Heng kawngpuiah te hian kan hotute, politician leh sawrkar hnawthawk lian, lal tak tak te an kal fo a; mahse an ngaimawh reng reng lo niin a lang. Kawngpui kama lung lakna zawn an tlan lai hian an mutthlu vek zelin ka ring lo. Mipui nunphung tibuai chi hi an vei lo hrim hrim a nih ka ring. Khami kuma vanduaina tawk an awm khan IAS pachal hovin an endik a; tihngaihna an hre miah lo a nih an ti!

Tun hnaiah Durtlang-Bawngkawn kawng chhakah lei laih avangin a min a; mipui a tibuai em em a; nunphung a tikhaihlak nasa hle mai. Kan hotute chuan thiamthu an insawi siak ti tih a ni ber a. Mahni hna ṭheuh hi kan lo thawk nep deuh a ni lo maw tih erawh chu zawh loh theih a ni lo.

Mi tuten emaw ei hmuhna an neih a; tuin emaw a hlawkpui dawn phawt chuan mipui vantlang hi buaiin vanduaina tawk awm zeuh zeuh mah se kan pawiti tehchiam lo niin a lang. Heti chung hian vanduaina tawk kan han buaipui hian “Mizo nih a nuam” kan la han ti fo mai a. A nawm hun hi a tlaikhaw hnu mah mah a ni. Kan khawsak dan hi mak ang reng deuh mai a ni a. Chhiat ni ṭhat niah inan tlan tumin kan in hrut rual chiam a. Mitthi lumen te pawh lusun chhungte duh dan anga kalpui lovin kan inkhai rual put a. Mahse kan zavaia ṭhat tlanna tur tak tak, dam laite khawsakhona thilah chuan kan inkhai rual ngam lo. Min khai rual tura duan sawrkar dan hi a tithei fate chuan an pawtfan uak uak reng mai niin a lang. Duhamna leh mahni hmasialna hian mipui min tibuai a; nunna a heh hle bawk si a. Chutianga an chetna chuan chhiatna a rawn thlen changin mipuiin kan tuar leh si a. Khuarel zah miah lo, ram dan pawh pehhel theia inngaia pehheltute chauhin an tuar lo va; mipuiin kan tuar thin hian rilru a tina lo thei lo va; mipui pawh hi tihtak zeta kan thinrim a hun tawh a ni. Tunhma khan YMA hruaitu pakhat chuan, “Khawtlang duh lohna hmunah in an han sa a; khuarel chhiatna a lo thleng a; a tuartu an han nihin khawtlang tho kan chet a ngai leh si,” a ti hial a ni.

Mihringte hian ropui kan inti a; leilung leh a chhunga awm chunga thuneitu niin kan inrhia a; duh thala chet kan tum a. Khuarel leh a ken tel kan zah lo. Mahse kan nihna dik tak chu a ropui viaua a lan rual hian a derthawng hle. Khawvela nunna awm zinga a awm hnu hnung ber kan ni a. Thil dang zawng zawng hi mihring tel lova awm thei, mihring tel lova kum maktaduai tam tak he khawvela lo awm tawh an ni a. A awm hnuhnung ber mihringte hi thilsiam dang tel lovin kan damkhaw chhuak thei lo reng reng. Chuvangin khuarel dan hi zahin khuarel ken tel thing leh mau leh ram leilung hi kan kan dimdawi tur a ni.

Khuarel dan hi a thu vet vet em asin. Tumahin kan hneh thei lo. Khawvela kan awm chhung chuan khuarel dan hnuaiah kan kun vek a; chumi kalh zawng leh a tithinur zawnga kan chet chuan kan tuar ṭhin a, kan la tuar zel dawn a ni.

Khuarel dan hian mihausa leh rethei a thliar lo, a tawp khawkah chuan kan vaiin kan tuar tho tho a ni. Lei min, tui lian, lirnghing, thlipui, leh chhiatna dang a lo thlen hian mi hausa leh neinungte an fihlim bik lo va; kan vaiin kan tuar vek a ni.

Mi tlem tein an duhamna avang te, thil tithei nia an inhriat avang tea khuarel dan an ngaih pawimawh loh avangin mi nawlpuiin kan tuar fo mai hi a thinur thlak a ni. Mi hausa te pawhmi rethei zawkte avanga hausa thei an ni a; politiciante chu mipui avanga hlu an ni a; Officer lian kan tihte pawh mipui tam tak avanga hlutna nei chauh an ni.

Lung lakna hmuna vanduai an awm kum khan Central YMA President hnenah kawngkama lunglakna tihtawp dan kanwg zawn a ṭulzia lehkha ka theh lut a. Branch leh Group eng emaw zatah a copy ka sem bawk a. YMA General Conference-ah pawh an chhawp chhuak ta ngei niin ka hria. Mahse kawngkama lung laknate an tawp phah chuang lo. Hman ni lawkah Rawpuichhip lamah ka zu tlan a; Rawpuichhip thlen hma lawkah lung lakna tur nia an sawi an lo lai nasa hle mai a. Lei vungin kawng a chiah kawi zuih mai a; lei vung lah chu a zawn kawng thlang lamah an paih liam nghal mai bawk a. An kawngko laih lah chu a sang em em a; eng emaw thilah a mual mina min mai hlauhawm hmel a pu. Kha ti khawp khan kawngkam lung laknain min tibuai tawh a; nunna hial an lo chan tawh bawk a. Chuti chung chuan kawngkamah lung lakna kan la insiamtir zel bawk a. Mizo fate hi kan harh chhuak mawh hle mai.

Kum tam tak kal tawhah khan Vairam lama High Court chuan lunglakna hi vantlang kawngpui atanga metre za aia hnaiah a awm tur a ni lo a lo ti daih tawh a. Keini chuan kan thlir liam mai mai a. Chhiat tawk an awmin kan han inṭanpui a; chapo ang reng deuhin, “Mizo nih hi a nuam,” kan han ti a. Mizo nih a nawm loh avanga chhiat tawk kan nih hi ti ila kan haw fu mai thei a; mahse kan inenkawl dan dik lovin a hrin chu an ni chiang a ni.

State dang chuan dan mumal tak an nei a; court lamah thubuai pawh a lut fo mai. “Lung halna hman a ngaih loh chuan, kawngpui atanga metre 100 a hla, lung halna hman a ngai a nih chuan meter 200, hmun hlauhawm bikah chuan metre 500 a hlaah lunglakna a awm tur a ni,” tihte an ni a. Keini ram, leilung thawl, min duh em em maiah hi chuan state dang aia hlaa ruahhman hial tur kan nih laiin kawngkamah lung lakna kan siam a; kawngkamah sang pui puiin kan lai hek hem huam mai a nih hi.

State danga an dan hman te, National Green Tribunal kaihhruainate hi kan hotute hian an hre em em ang; mahse engati nge an hman ve loh? Engati nge mipui vantlang kan him tlanna tura a tlai hmaa hma an lak loh thin? An kuta sum a luh a, anmahni circle chhunga mite an intihlawm tawn hian an duhtawk mai em ni? A lian chin leh a thunei thei chin, Royal Circle ang renga invai velho hian mipui hi engah mah min ngai lo em ni a tih theih rum rum a ni.

Hmelhriat nei ṭha nih vanga vantlang hmai zahna neih hauh loh mai te hi, chhiat ṭhatah vantlang tel lovin an awm thei der lo va; an inthlahrung hek lo. Chutih a hnekin sum an neih tawh chuan Kohhran leh vantlang thilah a lailum chantir kan tum zel emaw tih mai tur a ni. Kan ramah hian vantlang ngaipawimawh ang taka lang, vantlang chanpual siam lo leh zah si lo hi an insul zut zut a ni awm e.

Hman ata tawh, mi tlem te hlawkna tur avangin mipuiin kan tuar fo tawh a; khuarel thinurna kan cho chhuak fo tawh bawk a. Tunah chuan khuarel chauh ni lo, mipui hi kan thinur a, thinrim rawl kan chhuah a hun tawh a ni lo’m ni? Kan awmna hmun ṭheuhah i au chhuak teh ang u.