Dr Lalchhuanawma Tochhawng

Guest writer

Dr Lalchhuanawma Tochhawng

HRISELNAIN A NGEK A HLAWH

Mizote hi hnam hrisel lo tak kan ni awm e. Cancer vei, HIV hrik pai, malaria etc etc kan ngah em em a; Doctor mamawh ber hnam kan ni hial awm e. Chuti chung chuan kan damna tur leh hriselna lam kan ngai pawimawh lo em em a. Tlar hnung hla tak a luah ve ṭawk ṭawk chauh a ni.

Tunhnaiah NPA chungchang boruak thar a awm a. Kan ri leh hluai a; a tak rama thawktute dinhmun erawh chu kan hre lo hle. Hre awm taka ngaihte pawhin an hre lo hle tih hi tun hma leh tun hnaia thil thleng ṭhenkhat aṭangin a lang thei. Tun hma khan sawrkar holiday list a lo chhuak a, kum danga holiday ni ziah ṭhin, India ram huap pawha holiday ni ṭhin kha a tel ta lo va. Chu ni chu Inrinni a ni a. Daktawr lamin thil awmzia an va zawt a; thuneitute chuan Inrinni a nih avangin sawrkar chawlh a ni sa a, tarlan loh mai a ni an lo ti a. Chuti chu OPD an khar ve dawn tihna em ni? An chhan dan chuan daktawrte hi Inrinniah an duty ṭhin tih an lo hre miah lo a nih chu. Tun hnaia NPA chungchang a lo rik leh pawh hian hre awm taka ngaih pakhat Politician chuan social media-ah, “Duty hour lovah hna an thawk ṭhin em ni?” a ti hu hu mai a ni. Zanlaia emergency-a an kal te, holiday leh Sunday pawha an kal nasat ziate hi a lo la hre ngai reng reng lo a ni awm e. Sum leh pai tel chi, chu pawh an private account kawk thei chi chauh hi kan hotute hian an hria em ni le?

Hriselna aiin huau huau kan ngaipawimawh zawk

Sawrkar laipui aṭangin project pakhat hnuaiah sum a lo kal a. State hrang hrangin an sum hmanna a lo lang a. State dang chuan Healthcare Centre tihchangtlun nante, school tihchangtlun nan te an hmang a. Keini chuan chu'ng ai chuan huau huau hmun tur phullem phah kan ngaipawimawh hmasa tlat zu nia! He thil sawi mawi tum hian Social media-ah mi pakhat chuan sport pawh hriselna atan a pawimawh ve tho a ti a. Sawi luh kual duh tan chuan a dik e tih theih a ni mahna. A nihna takah chuan hriselna atan sport hi a pawimawh lem lo; hriselna erawh chu sport atan a pawimawh em em a; hriselna tel lovin sport a kal thei lo tih hi Covid 19 hri lo leng khan a tilang chiang lutuk a, kan hriat duh leh duh loh a thu a ni. Malaria veia tlun hlawk hlawk chungin tu mah hian World Cup-ah an pet lut lul lo vang a; ngalngêt natna vei chungin football a pet reng reng lo vang. Covid 19 hripuiin khawvel a tuam a; khawvela sport events hrang hrang a chawl ṭhuap mai a. Khel thiam tak tak te pawh Covid hri an kai meuh chuan an dam phawt loh chuan an khel zui thei lo. Sport mai a ni lo, thil dang reng reng pawh hi ti dawn ila, dam phawt a, hrisel phawt a ngai zel a ni. Thil hrang hrang hi an pawimawh vek a, a pawimawh indawt dan hi hriat fuh a ngai mai a ni. Chutiang hre fuh reng reng lo emaw, hre duh lo emaw te chuan kan ram hi min han hruai ṭhin ni awm tak a ni a; heti mai mai hi chuan ‘Raltiang Ram’ hi kan inhruai thleng ngût dawn emaw ni le?

Mi lian leh hausate leh an vua leh vangte hi an dam lo thei ve tho mai a. A pangchang hlei hlei an nih chang pawh a awm. Hripui a lo leng a; mi lian mi té thliar miah lovin min hrut a; khawvel a phek buai a ni ber a. Hriselna lama thawktute pawh an indim theih lo lai pawha pangchang tlat a, VIP treatment beisei tlat pawh sawi tur an awm a ni.

Mi tute pawh hi kan damloh hian kan pangchang hle ṭhin. Damdawiina kan kal pawhin kan pangchang viau a. Mak tak mai chu, Mizote hi man chawia kan awmna private damdawi in aiin, sawrkar damdawi inah kan pangchang zawk. Mi rethei leh hausa an danglam lo. Kan vaiin kan pangchang vek mai a ni

Hriselnain a ngek a hlawh

Hriselna hi a pawimawh tehlul nen a ngek chauh a hlawh fo a ni ber. Ṭawngka hian kan sawi kur dup a; a tak ramah chuan chuti tehchiamin kan vei hlawm lo niin a lang tlat ṭhin. Pawl ang emaw, sawrkar ang emaw hian hriselna atana ṭul leh mamawh aiin, sum lak luh theihna hian kan rilru a luah lian zawk fo a ni awm e. Tun hnaia NPA chungchang an han sawi chiam pawhin mi ṭhenkhat chuan an sawi an sawi a, sum bawkah an lut leh ṭhin.

Mimal ang pawhin kan ngai pawimawh tak tak lo. Hriselna atana ṭul ei leh ina insum kan tum miah lo va; zuk leh hmuam kan uar em em a. Sahdah hmuam a, kuhva ei sen huam chungin zu ṭhat lohzia kan sawi zuah zuah mai a. Zu in mite lahin a chin tawk hre lova in mai bakah, an hmuh apiang in an tum fur mai bawk a.

Zuk leh hmuam phei hi chu awihawm loh khawpin kan uar a ni ber. Sawrkar laipui thupekin vaihlo aṭanga siam, mihring hman tur reng reng chu hriselna atana a hlauhawmzia (Health Warning) a lem nen ngei; a bawmah tarlan ngei ngei tur a ni a. Mahse, kan khawlai hi han thlir ila, sahdah, tuibur al te hi Health Warning label awm miah lova zuar leh hralh an tam em em ringawt mai a. Tu mahin dan anga hma lak pawh an tum lo a ni awm e. Tuibur al te hi engtin nge an thlawr, tui thianghlim an hmang em, a siam dan a thianghlim em tihte hi tun kum nga chhung khan sawrkar hian vawi eng zat nge a endik? Thla ruk danah tal an endik em? An report hriat a va chakawm ve le.

Kan thlir dan hi siam ṭhat a ngai a ni lo maw?

Dawrpui vengin Aizawl Civil Hospital Quarters awmna an lak dawn lai boruak khan kan rilru sukthlek a tilang chiang hle. Khatia thiam taka boruak an rawn siam khan lamṭang an siam ta a. Mi tin maiin damdawi in leh daktawr chunga kan rilru put dan kan puang ta a. Quarter hmuna huau huau siamna tur din kha kan ram pum tan leh kan dam tlana kan hrisel tlan theihna atan a ṭha em tih lam pawh an ngaihtuah meuh tawh lo. An thu inchuh lai nena inzawm meuh lo thlengin LPS leh Zonet leh Vanglaini velah an rawn inhri thla sup sup mai a. Dawrpui khawtlang an hlawhtling hle. Kha tih laia media lama rawn ang chhuakho an hla kha tun kan Media platform neitute hian dah ṭha ngei se la, tun aṭanga kum 50-na velah chipchiar takin pho lang leh se, ṭhangtharin thlir se engtin tak ngai ang maw! Local TV Channel lama Mipui Aw leh Fakselnaa mi ṭhenkhat thu leh hlate, chanchinbua mi ṭhenkhat thuziah te khan Damna aia ngaih pawimawh kan ngahzia te, kan hriselna enkawltute kan thlir dan makziate an tilang hle a ni.

Tun hnaiah NPA chungchang boruak a lo awm leh pawhin kan thlir dan a rawn tilang leh a. Mi ṭhenkhat chuan kum tam tak, fa lu hloh ṭhaka zir te, subject speciality neite leh Department ṭhenkhata Matric pass chin thawh theih thawkte nen an khaikhin mai a ni. Chutianga khaikhintute chu lehkhathiam an ni lehnghal! Officer ve tho department danga mite entitlement dawn ang hi, Damdawi ina thawk Officer daktawrte hian an dawng em? tih te hi khaikhin an tum hauh lo.

Nunna leh hriselna a pawimawhzia hi sawiin a siak lo. Miin khawvel hi a pumin nei se la, a nun chan si se a tan a sawt tawh lo. Ro sum neiin in leh lo nei hle mah se, khum beta a nat tlat chuan a nun a kim thei chuang lo. Hriselna leh zirna hi mihring nun innghahna lungthu pathum zinga pahnih an ni. Mitthi tawh tan hlimhlawp leh a behbawmte hian awmzia an nei lo va, thu leh hla mawi, Rimawi nalh leh zaithiam zai rite hi dam lai tan vek an ni. Khawhar hla kan tih meuh pawh hi dam laite sak tura phuah a ni a; hnuk chah hnuah tu mah an zai ngai lo. Hriselna leh zirna kan siam ṭhat tak tak hunah kan ram hian rahbi nghet a rap thei chauh ang.

Kan dam lai hian kan dam tlanna tur hi dah pawimawh thiam ila, kan hruaitute pawhin a phawvuaka populism behchhana hma la mai mai lovin, a tak ram thleng ngei chiin hriselna lamah hma han la se la, thawktuten phur tak leh rilru dam taka an thawh theihna tur hnathawhna boruak ṭha han siam bawk teh se.