HNAM HUAISEN HLAUH NGAH

Hnam huaisena inchhal, hlauh ngah ve tho si chu keiniho hi kan ni awm e. Kan pipute hun aṭangin hlauh kan ngah ve hle a. Amaherwhchu keimahni leh kan pipute kha dem bik viau tur kan ni lo. Hnam tin mai hian hlauhzawng tak eng emaw, hlau ve lo tana hlauhawm si lo an nei fur niin a lang a. Kan hlauh avanga kan thil tih ṭhenkhat phei chu hnam dang tan a makin a awm ang lo viau thei bawk awm e. Entirnan: Native American zinga hnam ṭhenkhat chuan mitthi thlarau an hlau em em a; mi a thih chuan a thihna in kha an hal ral mai ṭhin a ni. Hun a lo kal a, hriatna thar tam takin kan mit a tivar a; kan pipute hlauh tam tak kha chu kalsanin kan pal darh ta a. Hauh kan nei ta lo tihna erawh chu a ni lo.

Insawihṭhaih hi kan ching viau a, hmanraw pawimawh tak a nih chang a awm. Inthununna hmanrua te pawh a ni thei awm e. Naupan lai aṭangin phung leh khairek hmangtein kan insawi ṭhaih a; a sawi hlauhawm thiam apiang thawnthu sawi thiam an chang mai thin. Hun a danglam hle tawh chungin insawi ṭhaih hi kan la bansan thei tak tak lo.

Sakhuaah pawh insawiṭhaih hian hmun a la chang zel a; khawchhak lungpui hlau tura inzirtirna te a awm a. Khawvel tawp hun tur insawiṭhaihna te, Nibiru insawiṭhaihna te kha a lar hle a nih kha. Kum 1999 thla kua ni kua te kan insawiṭhaih a; kum sangbi thar lo thleng tur zero hlir pathum awm 2000 pawh kha kan insawiṭhaih. Sakhua leh politics huang chhunga insawiṭhaih ching reng reng chuan tum an nei chawk thin a. An thu ngaihthlatute an lamṭanga siam a, an pawl zawm tura hmin an tum a, chumi atana an hmanrua chu mihring rilrua hlauhna chawh chhuah a, himna chu an zirtirna pawm ve mai kha a nihzia an sawi a; an pawla mi lakluh ṭeuh a ni mai. Nibiru(Planet X) kha mi ṭhenkhat chuan sumdawnna atan an hmang bawk.

Politics leh a behbawmah pawh insawiṭhaih hi hmanrua a ni thei a. Hnam dang leh hnam dang thil hmanga insawithaih a, mahni pawl leh mahni intihlarna remchang tak a ni.

Thil kan hlauh viau chuan ngaihtuahna fim a nut phah fo thin a; kan tih loh tur kan tih phah a, hah lohna turah kan hah a; inhnial lohna turah kan inhnial phah bawk thin. Hetiang hi mi dawihzep hian kan tawng ngun bik a, mi huaisenin a hlauh loh kha kan hlau a, ṭul lo takah kan phili buai mai htin a ni. Ngaihtuahna fim hmangin thil hi zir ila, kan hlauh tam tak hi a hlauhawm lem loh.

Kan zinga hnam dang awmte hi kan damkhaw chhuahna atana hlauhawm(existential threat) anga en an awl hle niin a lang a; mi thenkhat chuan chutiang ang chuan a hlauhawm zawngin kan thlir ngei niin a lang bawk. Kan ngaihdan inang lo viau mah se kan pawm loh theih loh, ṭhiah mai mai theih tawh loh a awm a; chu chu kan zingah khawsa vein, khua leh tui an ni ve tho tih hi a ni.

Tharum hmangin kan ram atangin kan nawr chhuak dawn lo reng reng a; thil thiang pawh a ni lo. Kan zingah nupui faunau neiin an khawsa ve zel dawn a; an awm ve zel dawn tih hi pawm ngam a ngai a; kan zinga tel a, lungmuang taka keimahni anga an awm ve theihna tur ngaihtuahpui hi khuareiah a ṭha zawkin a rinawm.

Kum 2000 hnu lamah hian engti kawng mahin a hlangin kan awm tawh dawn lo reng reng a, thil theih a ni tawh lo. A hlanga awm hi kan tan pawh a tha ber kher lo vang.

Tât hriamtu kan mamawh. Hmanrua chu tah hriam loh chuan hmantlak a ni lo. Tât hriam tur chuan tui leh lung chang tak a mamawh a. Lung no deuhah eng hmanrua mah a tah hriam theih loh. Tin, chem tuai rum lo lutuk chu tah hriam tak tak tlâk a ni lo fo bawk. Keiniho hi tah hrim hleih theih loh khawpa no kan ni ang tih a hlauhawm hle. A bika hung ngai nia inngaih reng te, eng emaw hleka nek ral mai mai theiha inngaih rengte hi rilru no hrin hhuah a ni thei a; chutiang lutuka no chu tah hriam tlâk loh kan ni tihna a ni palh thei. Chhelna te, tumruhna te nei ṭha ila, a bik taka hung kher ngai lova mi dang el thei tura infuih hi kan mamawh ta hle a ni.

Hnam dang kan en danah hian lamṭang mamawh, lamṭang siam thiam si lo kan ang fo thin. Silchar lam nen kan inkarah buaina a lo awm a; hnam dang hrim hrim kan han vaihma ringawt a. Kerela vai leh Punjab vai tan Silchar leh Mizoram hi a danglam tehchiam si lo va, ṭul lovah hmelma kan insiam ṭeuh ringawt mai a ni. Hmasawnna kan neih ve te reng reng hi ram pawn atanga lo lut vek an ni a; kan dam loha kan inenkawlna damdawi te, nitina chhungkuaa kan ei leh in te thleng hian state pawn atanga lo lut an ni deuh vek a. Hnam hrang hrang zingah keini aia lamṭang mamawh zawk hi an awm kher awm lo ve. Mahse lamṭang kan siam thiam lo. National Politics tualzawlah kan siam thiam lo va, kan bu zawlah pawh kan siam thiam lo.

Kan zinga hnam dang awmte hi lamṭanga kan siam an ngai a; anmahni intih bingna awm lova keimahni zinga awma kan pawm thiam loh chuan an hnam rilru kan tah hriamsak ang a, kan tu leh fate tan nâka hling ang an la ni ang. Kum sangkhat aia rei mah European-ho khuan an zinga hnam dang awm ve Judate an en hrang em em mai a; chu chuan loh theih lohin Judate rilruah intihhranna a tuh a. Ram ṭhenkhat, Germany angah te chuan Judaten inlak hranna kalsan tumin German culture leh German ṭawng an han hmang chiam naa en hran an hlawh miau avangin an hlawhtling hlei thei lo va. Hitler-a hnuaiah hrehawm rapthlak tak an tuar ta a ni. Khatiang anga tih ve kha kan zinga hnam dang awmte chungah kan ti thei lo va, kan tihtur a ni hek lo. Kan zingah, kan lamṭang ni tura kan siam a ṭul zawk a. Pawn lam hmelma an lo kal pawha kan lama ṭang ngei tura siam dan hi rilru fim taka ngaihtuah zawk tur a ni

Bible hian kan zinga hnam dang awmte en dan tur min hrilh a. “Tin, ram dang mi, in rama khawsa ve an awm chuan in tichhe tur a ni lo. Ram dang mi in zinga khawsate chu in tan in rama mi reng ang an ni tur a ni a, nangmah i inhmangaih angin i hmangaih tur a ni; nangni pawh Aigupta ramah khan ram dang mi in nih kha: kei hi Lalpa in Pathian ka nih hi.” (Leviticus 19:33-34). Kan duh emaw duh lo emaw, a hlangin kan awm tawh dawn lo a, kan zingah an awm ve reng tawh dawn a. Kan inrem tlanna hi a pawimawh tual tual dawn a ni. Isua thusawi, “Miin i chunga an tiha i duh tur ang bawkin mi chungah pawh ti ve rawh u,” tih thu hi zawng zawm a harsa ngang a ni e. India ramah, hnam lian zawk karah kan awm a, kan tan a bika siam dan tesep a awm ang bawk hian kan zinga hnam tlem zawkte tan siam phal ve lem lo.

Mizote hi hnam dang chhiahhlawh ni tur leh hnam dang aia hnuaihnunga awm tur hrim hrima siam kan ni lo va; chutiang bawkin hnam dang, eng hnam mah hi, Mizote chhiahhlawh ni tur leh, Mizo aia dinhmun hniama awm tura a hranpaa siam an awm lo. Kan vai hian mihring vek kan ni a. India rama awm, India khua leh tui nihna neite chu Constitution pakhat hnuaiah kan awm vek mai a ni. Chu chu kan thinlungah hian chiang takin a la inziak lo a ni mai thei a; mahse tuna kan dinhmun chiah chiah hi a ni tih erawh chu kan pawm loh theih loh a ni. Chumi behchhana kan inthlir tawn fo a ngai ang.

Keimahni hi keimahni tan kan hlauhawm ber. Kan chhung ril nuna rinawmna te, taimakna te, chhelna te, teirei peihna te a awm si loh chuan, dan hmanga inhung a, intihpangchan viau ringawt hian rei min hum dawn lo va; pawn lam aṭang ni lovin chhungril lam atangin ngêtin min kher chhe tho tho dawn a ni.

Village level atanga ṭanin kan inrelbawl dan hi siam ṭha ila, zirna hi elementary level atangin tihtak zetin siam ṭha ila; hmasawnna lungphum nghet kan neih theihna tur leh kan hnam himna tur a nih ka ring.