NAU PIANG AN TLEM

Ṭhang khat lian zet kal taah khan Synod khawmpui chuan naupiang tlem chung chang hi a lo ngaihtuah tawh a. Chu mi hnuah Kohhran Hmeichhe Inkhawmpui lianin a ngaihtuah leh bawk a. Mi thenkhatin Family Planning sawiselna remchangah hmangin an au bawk a. Innei thar an awm apiangin inneihtirtu Pastor-in fa nei tam turin a fuih a. Mahse a sawt lo a; tun thlengin nau piang tlem hi an la buaipui a ni.

Naupiang an tlem hi phat rual loh a ni. A chhan dik tak hi zawn chhuah a; siam rem dan emaw kan zawng a nih loh chuan ṭawngkaa nau neih tam a ngai tih fo hi a sawt lo tih a chiang tawh. Mi thiamte cho chhuah nan i han sawi ve teh ang.

Inneih hun a tlai. Hmanlai chuan nula tlangval hi an leng rei ngai lo. Nula pakhat chu kum 25 ah pasal a nei a; miin nei tlai an ti em em a; pasal nei lova leng tar tur emaw an ti hman hial a ni. Hmanlai lutuk lo, keini ang hunah pawh lengrei kan tih kha chuti taka upa an ni lo. Kum 35 ka nih dawnah nupui ka nei a; miin nupui nei lova leng tar tur emaw min ti hman nual a ni. Tunah chuan kum 25 leh kum 30 inkar hi leng rei an ni tawh reng reng lo va, kum sawm thum chuang tlangval an tam a, nula pawh an tam hle.

Engati nge kan inneih tlai tak? Sawrkar dan a awm a, chu chu kan zawm a ngai a, hmanlai, kan nu leh pate hun lai angin inneih hun a hma thei tawh lo phawt mai a. Chu bakah kan nun phung hian a tinzawn tawh lo hrim hrim bawk.

Lehkha zir kan uar telh telh a; hmeichhia pawh mipa pawh, lehkha an han zir a, MA te MBBS te MSc te an han zawh meuh chuan kum 25 an tling deuh zel tawh a. Chu bakah zirna sang lehzual uma kal an tam em em a; a fel fel an ni lehnghal a. Zir zawh veleh nupui pasal inneih ngawt theih a ni lo; hna an zawng a, hna avang em em mai si a. Kan khawsak a hautak tâk êm avang hian eizawnna nghet nei lova nupui pasal neih an hreh lo thei lo bawk si a. Nupui pasal nei lova leng kan ngah ta em em mai a. Naupiang thar hi ngah viau hlei thei kan ni lo.

Kum 30 an tlin meuh chuan tleirawl rilru an pu tawh lo va, a hmei a pain ngaihzawng neih mai a harsa tawh a. An rilru a lo fim râm tawh mai si a; nupui pasal neih chungchangah ngaihtuah an ngahin tehfung an hre tam tawh a; an inngaihtuah hlawhtling lo fo niin a lang. Tehfung an hre tam tual tual a; mi dang an teh tling hlei thei lo a ni mai lo, anmahni pawh an in teh a; eizawnna nghet an neih loh chuan nupui pasal an nei hreh em em tlat a ni. Eizawnna an han hmuh meuh chuan an kum a lo tam leh zual tawh a; nupui pasal neih an harsat leh zual a. Nupui pasal nei lo hi kan ngah ta em em mai a. Hei hi naupiang tlem chhan lian tak a ni awm e.

Nula ṭhenkhat, lehkhathiam leh eizawnna nghet nei hian fa neih an hreh lo mai a ni lo, an duh ve em em tho a, mahse mi ina mo va nih erawh chu an peih si lo a; a buaithlak a ni. He mi kawngah hian Mizo hmeichhiate chauh hi dem tur an ni lo ve. Khawvel ram dangah pawh hmeichhe dinhmun a ṭhat a, zalenna an ngahna ramah chuan mi in chhunga mo va ni turin an beisei tawh lo va. Mingo nulate khu Mizo nula anga an pasal nu leh pate ina ‘mo’ va ni turin an inbeisei thei tawh lo. India ramah pawh lehkha thiam leh changkang tam tak chu an pasalte ina ‘mo’ va ni tura beisei chi an ni lo. In hrang chang nghal zel se tih pawh hi a taka hman a harsa hle ang. Tunah pawh in luah tur kan inchan lo a ni tawh a, innei thar zaa sawmnga lek pawh hian in hrang chang nghal zel se, tuna in luah tur vang em em hi hi a letin a nasa ang a; chu chuan inneih a fa neih tam a ti huphurhawm sawt bawk ang.

Nula ṭhenkhat chuan tunlai thiamna hmanga naupai chu an hreh hauh lo. Pahnih pathum pawh nei hreh lo tur an awm nual a; mipa tel lovin science thiamna hmangin fa nei ta se, khawtlang hian kan pawmpui thei ang em? He thil hi ngun taka kan ngaihtuah lawk a ṭha awm e. Sakhua atangin hnial hle mah ila hun lo kal zel turah kan indang seng lo mai thei a; khawtlanga an dinhmun tur lo ngaihtuah lawk hi a ṭha hial awm asin.

Inneih hun a tlai hian nasa takin naupiang a titlem. Mihring hi kan dam rei tain kan tar har ta viau mai a. Kan dam chhung hun chawh rual hi a sang lam hawiin a kal zel ngei tak naa, naupai theih hun, “reproductive period” erawh chu a pung lo.

Eizawnna a vâng. Kan ramah hian eizawnna a vâng tih hi phat rual loh a ni. A vâng em em a, chuvangin ram danga hnathawka chhuah kan insawi hmuh chiam a nih hi. Aizawl bikah chuan eizawnna a vâng mai a ni lo, khawsak a hautak em em a. Hausa tak tan lo chuan fa hi ngah viau ngam a ni lo.

Tih theih kan nei em?

Kan state hian eng chen nge dan kan siam theih tih hi keini aiin kan hotuten an hrechiang zawk ang a; thil theih a nih chuan sawrkar hnathawk fa neite enkawlna hi siam ṭha ila. Entirnan, Maternity Leave bakah hian naupai chhunga an chawlh theihna turin thla thumna emaw atangin Naupai leave siamsak ila. Chu bakah fa panga nei chin chu an nupain special allowances te pe ila, chu chu hlawh tlem apiangin dawng hnem bawk se.

Eizawnna hi kan ramah ngei hian engtin nge kan siam theih ang? Sawrkar hna ringawtin min daih seng lo tih hi hman atang tawha sawi fo a ni a; a tuam rem dan lam kan ngaihtuah tawk ngai lo a ni mai thei. Kan ram chhung ngeiah hian eizawnna kan hmuh tlan theihna tur ngaihtuah a ngai ta a ni. Tunah hian sawrkar chuan ṭhalai mahnia eizawnna din tumte tan Loan Quarantor-a ṭan a tum a ni awm e. Eng emaw chen tal chu a hlawhtlin ngei i beisei ang u.

Hausakna insem rual lo lutuk hi tih nep a ngai a. Black money tam lutuk tur hi kan ven ngei ngei a ngai. Hausakna in sem rual lo lutuk hian in luah man a tito a, mirethei tan chet a harsa a, fa tam tak neih ngam a ni lo. Chhangchhe deuh tan in luah tur hmuh a harsa hle. He tih lai hian black money avanga hausa niawm taka langte hian fa an nei ṭeuh chuang si lo va. Ramin a hlawkpui lo.

Aizawl khawpui tih thawl a ngai. Kan ram hi tlangram a ni a; phaizawla sq km khata mihring awm zat ang khu awmtir tum ve chi a ni lo. Tunah pawh Aizawl hi a tawt tawh em em a. Chu chuan khawsakna man a tisang a; mi rethei tan fa neih tam ngam chi a ni lo. Sawrkar Office leh hmunte hi Aizawl pawna dah theih apiang dah ila, thuneihna semzai bawk ila. Kan hmasawn dan a inkhai rual ang a. Kan hlawk pui zawk ngei ang.

Man tlawm zawka zirna hmun sawrkar school te hi kan siam ṭhat a ngai. English medium school kan uar hle a; kan ram zirna kalphungin a phut chhuah a nih bakah kohhran lian Presbyterian Kohhran hian mawh a phur nasa hle bawk. A remchanna apiangah Presbyterian English School an din a. Sap ngaisang Mizohovin kan bawh a; sawrkar school kan hlamchhiahin naupang an lo tlem ta a. Naupang tlem na na na chu zirtirtute tan inthlah dah a lo awl ni ngei tur a ni. Sawrkar school pan duh kan nei tlem ta hle mai. Hetiang ni lo hian, kan kalphung hi her rem ila, Mzio ṭawng zirna tihlua awmzia neihtir turin siam ṭha ila, sawrkar school hi pan tlakin siam ila, zirna man a tlawm chuan nu leh pa tan pawh fa neih tam a huphurhawm lo deuh mahna!

Nupiang titam tura kan mamawh hmasa chu sawrkar chak leh inrelbawlna ṭha a ni. State sawrkar chak leh hausa nei ila, housing project mumal tak awm se, sum tam tak seng lova kan fate zirna turin sawrkar school belh tlakin siam ṭha ila; kan vantlang nun hi siam ṭha bawk ila; fa neih tam hi a zuamawm deuh ngei ang.