CHAWMHLAWM ZIRLAITE

Zirlaite hi eng angina nga kan thlir hlawm le. Mi ṭhenkhat chuan zirlai an nihna thuk tak thlir phak lovin chawmhlawm, thawh chhuah pawh nei lo angin an thlir chiang mai. “Chawmhlawm” tih ṭawngkam hian kan lehkha zirlai ata tawh ka thin a khei fo thin a ni.

Zirlai chu a hma lam hun atana inbuatsaih mek, a rah seng tur thlira hna thawk mek a ni a; hlawh a nei nghal dawn lo tih hriatpui tur a ni. Mi tumahin, buh an tuh rual rualin a vui an seng nghal thei lo. A rah seng turin hmabak tam tak leh hna tam tak a thawh a ngai a. Zirlai pawh hi a zir ṭantirh atangin thawh chhuah nei nghal tura beisei theih a ni lo. A puitlin huna a rah seng thei turin hna a thawk mek a ni.

Zirna hi investment ropui ber a ni. Sum investment ringawt a ni lova, mihring nun invest-na ropui leh ṭha a ni a; a aia ṭha, a thlakna tur hi khawvelin a la hre lo.

Zirlaite hi eng angin nge kan thlir tih hi mahni inenlet fo a ngai ve a. Kan khawtlang leh ramin a thlir an te, a enkawl dante hi bihchian fo tur a ni.

Mi tam takin kan en dan a dik tawk lo. Entirna tlem han tarlang ila. Vai rama thangkhat lian aia rei awm tawh Mizo pain, “Vai ramah chuan City busah kan han chuang a, school naupang, niform ha leh ipte ak an lo kal hian puitlingin thutna kan kian thin,” a ti. Keini ramah chuan school naupangte hi bus-ah ṭhu ve lo tura ngaihna kan nei deuh a ang tlat. Conductor thleng hian ngam takin an bia in an thawhtir mai a ni. Tun hma phei kha chuan Bus fare an pekin pawisa nawi an kir lo fo niawm tak a ni, sawi neuh neuh a awm leh thin. Hei hian zirlai kan thlir dan siam ṭhat a ngai tih a tilang.

Sawrkarin school ṭan hun sawn hma a rawt a; mi thenkhat sawiselna khan zirlai duhsakna a kawh viau laiin ṭhenkhat chuan anmahni remchanna behchhanin an sawisel a; fate zirna atana inseam rem an tum lem lo a ni awm e.

Zirtirtute leh private school neitute pawhin zirlai an thlir dan hi enfiah ve fo a ngai a. Sumdawnna kawng khat ang main an en ang tih hlauhawm tak a ni. School a lo lar a, zirlai an hmu that deuh hnu chuan an duh anga awm lote chu Transfer Certificate peka vau titih maite pawh an awm. India Sawrkarin naupang hremna chungchangah dan a nei a. Mi ṭhenkhatin naupang chunga kutthlak hi an la sawimawi fo mai. Bible behchhan deuh te pawh a ni awm e. An ṭanfung ṭhenkhat hi tunah hian chhang nghe nghe ila a ṭha ang.

Bible-in vuak a phal an ti. Mahse Bible phal zawng zawng leh a khap zawng zawng hi a taka hman chi a ni tawh lo.

Bible hian fate vaw rawh u a ti dawt lem lo. Thununna pawimawhzia a sawi mai a. Talhfiakin vua la naupang chu a thi lo vang, a ti a. Thuhriltu pakhat sawi hi a dik viau. “Bible sawi tak tak thununna, hmangaihna atanga lo chhuak kha a sawi a; a behbawmah tiang a sawi tel mai a ni. A sawi tum tak thununna dik aiin tiang hi kan rilruah a lian ta a ni,” a ti. Eng pawh nise fate enkawl dan leh kan fate ni lo, school naupang enkawl dan hi ang khata ngaih vek chi niin a lang lo. Kan chawm kan hrai ni miah lo, mi fate an lo kal khawm a, ka fate ka enkawl anga enkawl a rem vek lo. Naupang rilru hi a dang thluah hrim hrim a; kan fate ngei pawh hi enkawl dan thuhmuna enkawl vek theih an ni lo fo mai.

Thuthlung Hlui hun lai khan tuna school kan neih ang hi an la nei lo va; school naupang enkawl dan tur engmah duan sa an nei lo. Sawrkar dan a la awm lo va, sakhua leh lal thu thuin an awm a ni ber. Thuthlung Hlui hian tunlaia school naupang kan tih ang chugnchang hi a sawi lo.

“Ka fate vuak ka phal”. He thu hi nu leh pa kalkhawmnaah pawh sawi tawk an awm ve fo mai. Ka fate hi vuak ka phal mai thei a, mahse ka phal avangin sawrkarin school naupang vuak a phal ve lo. Kei aia lal leh kei aia thu zawk sawrkarin vuak a khap a nih chuan ka zawm mai tur a ni. Sawrkar dan bawhchhiaa ka che a nih chuan naupang hmuhah a tak ngeiin sawrkar dan ka bawhchhia a, entawn tur tha lo ka kawhhmuh a ni. Ka fate vuak ka phal avang hian ka fate ni lo school naupang vuak ka sawi mawi thiang lo. Ka fate chauh hi school naupang an ni lo va, ka hrin miah loh leh ka chawm miah loh naupang tam tak an awm a ni. Ka fate hi vuak lo phal viau pawh ni ila, school leh a kahhnawih thilah chuan kei aia lal leh kei aia thu, sawrkar dan hi kan zawm tur a ni.

“Ka fate ka vaw thin,” tih thu pawh hi hriat tur a awm. Mahni mawnghlimna a ni thei ang em aw ka ti thin. Ni e, mahni fate chu anmahni thununna atan vaw tawk an awm ngei ang. Mahse kan fa te ni lo, school naupang vuak sawi mawna tur a ni lo.

“South Korea leh USA phei chuan an sipai rawngrut an hrual nasa” tih hi naupang hrem sawi mawina atan an hmang bawk. He thu hi engti tiha ṭanfunga hmang tlat nge an nih ka hrethiam hauh lo mai. Sipai rawngrut leh school naupang hi hrual dan thuhmuna hrual tur an ni lo reng reng a. Sipai rawngrut chu sawi loh, Puitling hrim hrim leh naupang hi sawrkar dan hian ang khatin a hrual lo hrim hrim a ni.

Ram tin mai hian an sipaite hi thununna khauh tak nen an enkawl vek a. Mahse school naupangte hi chu sipai an ni lo. Kan ramah pawh hei hi ngaihtuah tel a ngai. School naupangte hi sipai rawngrut an ni lo va, sipai enkawl dan nen khaikhin tur a ni lo. Sipai an ni lo mai a ni lo, an zinga zaa sawmkua aia tam hi an damchhunga sipaia ṭang reng reng lo tur an ni a; sipai rawngrut enkawl dan nen khaikhin tur a ni lo ang.

“Zirtirtu hna hi pawn lam atanga en ang a ni lo,” tih hi mi thenkhat ṭanfung a ni. Hei hi thu pawimawh em em mai a ni a. A pawimawhzia hian ram hnuk a khawih phak hial a, chuvangin ‘zirtirtute hi ram leh hnam dintu(Nation bulders) an ni e,’ an ti hial reng a ni. Zirtirtu hna hi mi nazawng thawh chi a ni lo va; thinchhe deuh keini angte hi kan ṭha kher awm lo ve. Hetiang taka pawimawh hi zirtirtu tur kan lak hian fimkhur leh uluk taka lak ngei ngei tur a ni. Sawrkar dan ang taka naupang enkawl thei tur chauh hi zirtirtu hna thawk tur an ni.

Lal Isuan tehkhin thu a sawi a. Talent sawm nei chuan a tipung a, talent nga neiin a tipung a, talent khat nei erawh chuan a tipug ve lo. Mihring hi a ngai renga awm tur kan ni lo va, kan nun hi a pung zawnga ṭhang ve zel tur a ni. Miin company eng engah emaw sum an dah a; a lo pung a; hausak phah nan hmang lo mah se an inenkawlna tur tal an thawk chhuak a. Tifuh lo fe fe pawh an awm a, zan khat thil thua tangka tam tak hloh an awm bawk. Zirna pawh hi chutiang chu a ni. Mihringa nun tipungturin school-ah kan intir a ni a; a nun pumpui, a mihrinna pumpui mai hi tihpun tura school kal a ni. A nun tipung si lo, copycat ringawt a lo chhuak leh tur a ni lo ang. Amaha mihrinna pumpui tihhmasawnna, tihpun hi zirna tum tak tak chu a niin ka ring.

Zirna hmanga mihirng nun tihpun kan tum dan hi a fuh loh chuan mihring nun puitling lo chher chhuah teuh theih a ni. School hming that duh avanga kan thlifim lutuk hian drop-out a siam a nih chuan kan kal hmangah siam that ngai a awm tihna a ni ang. School ṭha ta kanga lang, Officer tam tak thar chhuak, an Officer thar chhuahte hlemhle tak tak ni si a awm thei awm e. Chutiang school chuan zirnain a tum ber hi a ṭhelh a ni. Exam result ṭha neih duh avanga thiam thei lo apiang hnawl a, First Term exama tichhiate transfer certificate nena um chhuak an awm a nih phei chuan school din tlaka ngaih an har hle a ni.

School naupang kan thlir dan leh kan enkawl dan te, zirna kan kalpui dan te hi a dik chho zel ang tih beisei ila. A dik tak tak hunah chuan kan rama ṭhalai harsatna tam tak hi kan su kiang thei ang.