KAN THIANGHLIM EM

Tun hnaiah state pawn lam miin Mizoram hi India rama ei tur nei ṭawp ber an ni e, min ti a; a zahthlak viau mai a. Mi ṭhenkhatin kan helh hle mai bawk a; kan ṭawp ber bik lo tih kha an ṭanfung a ni ber a; “Kan fai e, kan thianghlim e” ti ngam chiah chu kan nei lo a ni awm e. “Kan faiin kan thianghlim e” ti ngam si lo, “Mi dang pawh an thianghlim bik lo” tih ang reng hi inhnemna tlak a ni lo. “Ka ṭhenawm pa pawh a bal ve tho” tih vanga inbual duh loh ve ngawt ang lek a ni.

Ei tur nei bawlhlawh ber ni chiah lovin, pahnihna emaw, pathumna emaw pawh lo ni ta ila, a zahthlak tho tho a. Ei tur nei bawlhhlawh ber “Top five”-a kan tel hrim hrim a nih chuan thiamthu sawi sawi lova insiam ṭhat kan ngai tih hi pawh mai tur niin ka hria. Thianghlimna leh faina lamah pakhatna emaw, pahnihna emaw ni ila chu a chhuanawm viau thung ang le.

Restaurant changkang leh Hotel changkanga an ei leh in sawngbawl dan hi tehfunga an rawn hman ka ring lo. Mipui vantlang ei leh in hi a faiin a thianghlim em tih hi a pawimawh a. Mipui nawlpui ei tur Bazaar leh a behbawma kan ei leh in zawrh dan leh an sawngbawl dan te hi tehfung pawimawh zawk a nih ka ring thla ngawt a. I inbih chiang teh ang u.

Thingpui dawr kan tih tam tak hi chuti takin an faiin an thianghlim lo. Tunhma deuh khan thingpui dawr pakhat, Aizawl khaw chhung laili em em maiah hian ka chawl ve a. A balh dan chu mak tak a ni. A tir ata chhuat an tifai ngai lo emaw tih mai tur hian a bal beh tluk mai a. Thingphel chhuat nge concrete chhuat tih pawh a hriat theih loh. Tho a tam em em mai bawk a; dawhkan awl laiah an fu ṭhup mai a. Dawhkan lah chu ka ṭhut hmaa thute eina bal a la kai nual bawk a. A thianghlim lo a ni. Chu chu veng kilkhawr taka awm a ni lo; kan khawpui laili tak, hmun ualau taka awm a ni.

Khawpui ni chiah lo, khawper deuha College pakhat, state pawn atang pawha zirlai lo kal thinna bulah hian kawngpui kamah thingpui dawr a awm a. Ka chawl ve a, hnam dang zirlai pawh an rawn lut nual a. A fai loh dan kha state pawna mite lakah zahpuiawm a tling hial a ni. Dawhkanah ei bang nawi niawm tak a kai nuai mai a. An senghawi pahin an tifai lem lo a ni ngei ang.

Kan chawhmeh zawrh dan pawh hi a la changkang vak lo. Kan khawpui leh hmunin a zir thlawt lova, leiah an ṭhutpui lo thei lo. Chu chu lirthei khu leh an pal khuk vaivutin a bawh a. Hmun ṭhenkhatah chuan dawhkan a awm ta nual a; hmasawnna a ni. Mahse a la ṭha tawk lo hle a, leia dah mai mai lo thei lo eng emaw zat an la awm a ni.

Kan sa zawrh dan mawlh mai hi a tuihnai lovin a changkang lo hle tih loh rual loh a ni. Tho tle a tam em em a; an bawm luih luih a, a aia thianghlim lei tur dang awm ta si lo chu kan lei lo thei lo a, tho bawmhnu hi mihringin tui ti takin kan han ei ta chu a nia, Pathian zarah eng em ti lova kan la dam ve zel hi a mak hial zawk a ni.

Ni khua kan hriat ve theih chin, khaw sawi khawm hlim aṭanga tun thleng hian sa kan zawrh dan hian thianghlimna kawngah hma a la sawn lo. Kawng sirah, kawngpui khuin a bawh theihah kan zuar a, a zuartute pawh an intifai tehchiam ngai lo a ni awm mang e tih tur a ni fo mai. A zuartute lam pawh hian intihfai ser sawr a, mi dang tana hmuh nuam tur faina lam an ngaihsak lo.niin a lang. Thisen kai nuai chungin an zuar nileng mai a. An sa zawrhna hmun hma fai taka enkawl an tum lem lo.

Kan sa ei tam ber pawl vawksa kan sawngbawl dan hi a thianghlim lo zual a. Rawh kawn vek tawh, sah bun tawh lehnghal meuh pawh kawngpuiah an hlang thla tawp tawp fo mai. Kawngpui, lirthei leh mihringin an rah reng kha kan eitur hlan thlakna atan an hmang a, lehkha emaw, hnah emaw tak ngial pawh phah lovin a lawngin an hlang fo mai a nih chu. Ṭum khat chu, kawngpui lun tak leh kawng pengthuam lun takah hian traffic jam avangin kan ding det a. Kawngsira an sa zawrh chu a lang chiang hle a. Lei (kawngpui chhuat zawl) atanga fit hnih awrh tura sangah, kawngpui chin si chetin an sa zawrh lai chu an dah a. Lirthei tlan ve khu chuan a bawh reng a; chu tih nak alaiin nu pakhat hian sa dahna bul chiaha vaivut chu a phiat khu luih luih bawk a. Khatianga an sa zawrh kha an hralh zo ve tho a, mihringin an ei ve tho chu a ni ngei si a. Kha lai hmun kha sa zawrhna nghet ang reng tak mai a niin kha ti hlir mai khan sa an zuar reng a ni awm a. Kum zabi 21na standard atan a iaiawm tak meuh meuh a. State pawn atanga lo kalte tan lah hmuh hmaih rual ni hek lo; ei tur sawngbawl thianghlimna kawngah hian mark han hmu sang vak tur hi kan ni lem lo a ni.

Lucknow-ah kum thum ka awm lai khan inrinni apiangin Hostel-ah chaw a awm lo va, mahni kan inbawl chawp thin a; vawksa kan lei fo mai. An vawksa zawrhna kha a fai em em a. A chhuat pawh marble phah, fai tle hlurh mai a ni a. Tho a awm ve reng reng lo bawk. “An sa zawrhna hi Aizawla sawn theih atan ka it mang e,” ka ti fo ṭhin a ni. Keini Mizo Kristian, ziak leh chhiar thiam si te hian engati nge thianghlim leh fai taka sa kan zawrh theih loh tlat mai le. A chhan a tamin ka ring lo va, siam ṭhat theih ngei a nih pawh a rinawm.

Union Territory kan nih hlima piangte pawh kum 50 chuang an ni tawh a; khang hun laia kan sa sawngbawl dan ang leka kan la sawngbawl hi chu sawrkar leh mipui hi kan inenfiah ngam a ngai ta hle a ni. Khang hun laia ruai kan ṭheh khan ṭawngkam lar tak chu, “Fatu kut an ten ngai lo,” tih kha a ni a. Tunah chuan kan ziaawm ta viau mai, ‘catering’ a nih phei chuan a buatsaihtute an faiin an thianghlim tawh viau a ni. Amaherawh chu kan sawi tak, sa kan zawrh dan erawh chu a la ngai reng a; heng ‘catering’ titute pawh hian changkang lo zeta sa zawrhna hmun atanga an lei tho a nih a rinawm a; faina leh thianghlimna kawngah hmabak kan la nei tihna a ni.

Engtin nge kan tih ang? Faina lamah hian kan vaia kan ṭan rual a ngai a; sawrkar pawhin ṭan a lâk hle a ngai a ni.

Veng tin leh khaw tinah hian anmahni inenkawlna tur Local Council a awm vek a. Hengte hi thuam chakin thuam ṭha ila. Thuneihna pawh sem ṭhen phal ila. An inenkawlna sum pawh AMC leh Department lam hian an kutah dah phal bawk se la, tun ai hian kan ziaawm zawkin a rinawm. Vengtin leh khaw tin hian hmun dang kan el vek a. A ṭawp ber nih chu kan duh lo ṭheuh dawn a, faina leh thianghlimna lamah hma kan sawn ngeiin a rinawm. Aizawl khawpui bik hi chu ruahmanna fel tak awm lem lova thang uak uak mai a ni a. A harsa hle ang. Khaw dangah erawh chuan chuti taka harsa a la ni awm lo ve. Eng pawh ni se, a theih dan an gang, a rem dang ang ang ngaihtuaha tuna kan dinhmun kalsan tura hma lak erawh chu a ṭul ta hle a ni.

Mipui vantlang hi zirtir kan ngai a. Zirtir loh chuan thil ṭha kan hre mai thin lo. Social media te, Chanchinbu leh TV lamah te sawrkar hian tan han la deuh se la; sum seng tam lutuk si lovin inzirtirna hi a kalpui theihin a rinawm.

Mihring hi ramsa a ni a; zirtir ngai leh kaihhruai ngai a nih bakah thunun ngai a ni. Chutianga min kaihruai a min thununtu tur chu sawrkar hi a ni. Dan leh kalphung tur a duante chu sawrkar hnathawkte hian an lekkawh ngei bawk tur a ni.