Guest writer
Dr Lalchhuanawma Tochhawng
PRESBYTERY INKHAWMPUI LEH A BEHBAWM
Kan hma lawkah khian Mizorama Kohhran lian ber, Presbyterian Church chuan kum tina an tih ṭhin angin Presbytery khawmpui an hmang leh dawn a. Ṭangkaina a neih takin i han sawiin i han thlir lawk teh ang.
Palai: Ram pum dinhmun kan hre lo naa Agenda chhawp chhuahte hi tunah chuan an sem lawk deuh zel tawh a. Inkhawmpui palai kan nih chuan kan ngaihtuah lawk ve tur a ni. A hmunah, sawi thiam thiam sawi lama ban phar ringawt lova ngaihdan neih lawk ve a ṭha.
Palai chuan a palai dan a hre chiang tur a ni. Amah mi mal ngau ngau kha a va tel ve a ni ngawt lo; Kohhran mipui aiawh turin mu mal tak leh awmze neia ruat a ni a. Amah ngau ngau kha mimala va palai a ni ringawt lo va; anmahni ngaihdan anga ban phar ngawt thei pawh an ni lo. Anmahni tirtu Kohhran kha an hriat reng a ngai ve a, chutiang avang chuan mahni awmna Pastor Bial Agenda kalh zawnga ban phar hi tih loh hram tur a ni. An bial agenda kha a agenda a ni a, an bial aṭangin kha agenda kha a luhpui tih a inhre ve tur a ni. Bial dang aṭanga agenda lo lut erawh chu a dan a dang thung.
Agenda sawi hawngtu tam takin ṭawngkam thiam an tum fo ṭhin hi a leh a lingin ngaihthlak a hrehawm viau a. Ṭawngkam thiam tum teh chiam lovin, ṭawngkam tluang pangngaia sawi mai hi a tawk viau a ni. Agenda sawi hawngtu phei hi chuan a sawi dan tur hi ziak sa thlap mai se, tawi fel tak, palai tana fiah tho siin a sawi thei ang a. Bial atanga lo lut agenda-te hi bial inkhawmpuia an sawi khawm laia ṭanfung pawimawhte kha point fel takin lo chhin chhiahin, chumi behchhan chuan sawi hawng thei se a fiah leh zual ngei ang a; mi dang tan sawi belh chiam a ngai lo deuh ang a, hun a hek lo zawk bawk ang. Kohhran Upa thlan dilna leh Biak in sak dilna te phei hi chu thluai thlum vak a ngai tawh lo. Hmanlai chuan an duhtui luatah Kohhran Upa thlan dil an awm hian zawhna an zawt a; ‘thlan tlin tur in nei dawn em ni?’ te pawh an inti ṭhin a ni awm e. Tunah chuan hun leh kalphung a danglam tawh a. Kohhran Upa thlan dil an awm hian an inhnialin an indang ngai tawh lo; a hmingin kan dil a ni mah mah tawh a. Sawi kawi duah a thluathlum duah lo va tawi fel taka sawi fiah mai hi a tawk viau a ni. Dik tak chuan Biak in sak dilna leh Kohhran Upa thlan dilna hi chu Secretary-in Agenda rawn chhiar chhuak se, Moderator hian “Zawhna zawt duh emaw, hnial duh emaw in awm em?” ti nghal mai se a tawk viau tawhin a lang.
Report chi hrang hrang a awm a. Heng hi Rorel palai thlir hmain Standing Committee leh Nomination te leh Finance Committee lam ten an lo thlir deuh vek tawh a. Rorel nia palai hmaa chip chiar taka sawi nawn leh ai chuan, hun rei lo zawnga felfai taka tih dan a awm ngeiin a rinawm. A ṭhen phei chu ziaka awm, palai hnena sem chhuah a ni a; chungte chu palaiin an en ang a, zawh fiah duh emaw, dik hlel deuh emaw an hmuh chuan sawi mai se, report petu in chip chiar taka a sawi kher hi hun heh tak mai a nih avangin a pumpelh theih awm e.
Hman leh tun: Kohhran inkhawmpui hrang hrang hi hman leh tun boruak a inthlau em em a. Ram pum huapa Kohhran hmeichhia leh Kristian Ṭhalai inkhawmpui chauh hian boruak ngai an la awh tih theih a ni.
Hmanah chuan, inkhawmpuiah hian rorel palai chauh an kal lo va, kohhran mipuiin an hlut em em a, mi eng emaw zat inkhawmpui chhim turin puanthuah nen meuh zan riakin an thawk chhuak thin a; inkhawmpui chhimtute tan rorel laiin zaikhawm an buatsaih a, an zai khawm a; hun hlimawm tak an hmang a. Pathian ni tlai lamah ‘mual inkhawm’ a awm a. Chu chu khawlai, kawng peng ṭhuam lunlaiah emaw an hmang a. mi tam takin an chhim ṭhin a ni. Kan khawsak dan a lo danglam ta a. Pastor bial a zim a, Presbytery huam chin a zim a; lirthei nei an tam ta bawk a. Zan riaka inkhawmpui chhim an awm tawh lo a ni ber. Thingtlang lamah, inkal pawhna tha lo emaw, khaw inkar hlat deuhah emaw a la awm ang tih chauh a ni. Tunah chuan rorel niin zaikhawm tham an kal tawh lo va; rorel palai bak an kal tawh lo. Mual inkhawm pawh a hmingah ‘mual inkhawm’ kan la ti hram a; mual tak tak, khawlaia hmang lovin Kohhran Hall-ah kan hmang deuh fur tawh a ni.
Mual inkhawm chauh ni lo, Inkhawmpui programme dang, biak in chhungah pawh chuti takin biak in a tawt phah tawh lo va; ngaihṭha taka inkhawm loh theih ni anga ngaia in lama awm ta mai eng emaw zat an awm bawk a; sawrkar hnathawkin holiday a nghakhlel ang deuh hi a ni thei hial awm e. Hei hi ngaihtuah ngun ṭul tak a ni. Inkhawmpui mai ni lo, inkhawm hrim hrim hi mi hmaizah avang te, khawtlang leh Kohhrana tel ve nihna tichiangtu atan te mai em ni kan hman a tih theih a. Chutih rualin kan inkhawm tam lutuk hi kan zo lo hle tawh a ni lo maw a tih theih bawk ang. Kum kal ta lamah khan inkhawm tih tlem chungchangah mi eng emaw zat ngaihdan an la a; a tam zawkin inkhawm tihtlem an la duh lo va. A ngai angin kan la kal ta zel a ni. Tu tute nge an zawh a, tute nge chhanna petute tih kan hre ve hauh lo va. Inkhawmnaah, inkhawm ṭhang chin chauh an zawt a nih chuan mipui nawlpui dinhmun a lang phak dawn hauh lo a. Tin, mi tam tak hian hetiangah hian kan rilru kan thup fo mai. “Statistic phenah reality hran a awm thin,” an tih chhan pawh hi heihi a ni thei awm e. Mipui mimir phak tawk aiin a tui fal zual duh dan leh tih peih chin thlira kan inkaihhruai hian mi chak lo kan hnuk chau der thei tih hi hriat a ṭha hle awm e. Sakhua hi kulchopui theih a ni a; khawthlang ramte pawh khuan an kulchopui a ni ber mai. Kan inbeisei dan leh kan inphut dan a sang a; chak phah viau angina lang thin ma hila min tichautu a ni ve thei a ni.
Mihring nun danglamnaa langsar tak chu kan eizawnna hi a ni. Eizawnna chi hrang hrang a tam a; mahni thua awm lo mi tam tak an awm ta. Hmanlai chuan zau khatah, hna thuhmun thawkin an feh chhuak a; mahni thua chawl mai thei an ni deuh vek a; inkhawmpui leh a behbawmah an tan chawlh a, tel ve mai a harsa lo va. Sawrkar emaw, Company emaw hnuaia thawk lovin anmahni hna ṭheuh an thawk an nih avangin an duh hunah chawlin inkhawmpui lamah an liam dial thei a. Tunah erawh chuan mahni duh thua chawl mai thei lo hi mi tam tak an awm a; mahni hna ngaihpawimawhna kawngah mi an ṭhangharh ta bawk a. Rorel palai ni lovin inkhawmpui chhim kher hi an tum tawh lo a ni ber. Heihi khawmpui thu hla lo ah pawh ngaihtuah ngai tak a ni. Kan pi leh pute Kristian an nih hlima an khawsak dan leh tuna kan khawsak dan hi a danglam tawh em em a. Hmana an tihdan ang kha tih zel hleih theih loh a tam ta a ni ang.
Kan sawi tak ‘tel ve nihna’ sense of belonging hi mihringin kan mamawh ṭheuh ngei tak naa kan mamawh dan a inchen lo. Hmasawnna hrang hrang lo thleng te, nun dan phung danglam lo inher chhuakte hian kan mamawh dan a tidanglam a; kum za a ral leh meuh chuan mihring rilru danglam zel leh thil thar lo thleng zel avangin he thil mamawhna hi a tla hniam ngeiin a rinawm a. Chutih hunah chuan Kohhran hi eng dinhmunah nge a din ang?
Hun leh kum kal zelin thil thar leh nunphung thar a rawn thlen hi dan beh theih a ni lo. A mil tawka kan insiam rem thiam chuan kan damkhaw chhuak ang a, kan thiam loh chuan kan ral mai dawn a ni. Kan kal dan ngai hi a ṭha reng lem lo.