Dr Lalchhuanawma Tochhawng

Guest writer

Dr Lalchhuanawma Tochhawng

SAWRKAR HNATHAWK LEH POLITICIAN

Mizoram chauh a ni lo, India ramah hian hmun tinah sawrkar hnathawk sawisel hlawh tak tak an awm ṭhin a. Mipui tana thawk tura rawih niawm tak, mipui phurrit ni ta zawk tlat te pawh an awm thei a ni. A tir aṭanga kan neih dan hi a fuh lo nge a kalhmang hian a keng tel zawk kan hre thiam ve lo. India Independent hma khan Kumpinu hnuaiah kan awm a. Anniho khan mipui nawlpui dinhmun aiin anmahni rorelna sawh ngheh an tuipuiin an dah pawimawh daih zawk a. Kumpinu sawrkar sum bawm tinzawn ranin rorelna pawh an keng kawh a ni ber. Zalenna kan han neih khan Sapho min awp dan kalphung kha kan chhunzawm ta mai a ni a; sawrkar hnathawk an nghet em em a; anmahni rama an hman duh loh thlengin kan hmang chhunzawn a ni lo’m ni a tih theih hial a ni. Sawrkar kutke ni satliah mai lovin, hna nghet em em, ban mai mai theih loh, awp bettu hmanrua ang mai an lo ni ta a; mipui harsatna sut kian aiin mipui tana phurrit an tam hle a ni tih hi phat rual loh a ni.

Hun a lo kal zel a; inrelbawlna siam ṭhain tualchhung rorelna(local government) lamah hmasawnna a awm a. Phai ram lamah chuan an chhawr hle tawh a; sawrkar hnathawk thuneihna eng emaw zat kha tualchhung sawrkar(local Govt) kutah a awm ta. Keini ramah erawh chuan eng ruai a la ni lo. Village Council leh Local Council hian thuneihna tih tham an la nei lo cheu a ni.

Tunhma aṭang tawh khan sawrkar hnathawk nge politician hlemhle zawk tih zawhna a lo ri chhuak zauh zauh ṭhin a. Sawrkar hnathawkte hi demawm tak tak an awm tih phat rual loh a ni. An hlawh phu loha in leh lo nei phei chu chhiar peiha thu a ni mai. Leave la miah si lova Office chhuahsan te, leave la miah si lova Kohhran leh NGO lama chhuak vak a Office ṭhulh thin te hi eng zat tak awm ang maw! Bial Inkhawmpui, Presbytery leh a tlukpui Inkhawmpui ang chi Kohhran hrang hranga awm ṭhin te, Ṭhalai leh Hmeichhe lam inkhawmpui hrang hrangah te, tuna thleng mek Synod Khawmpuiah te hian sawrkar dan ang thlapin leave an la vek ang em tih te hi zawhna awm thei a ni. An hlawh petu sawrkar hna nge an ngahpawimawh pawn lam thil tih te hi zawhna awm thei a la ni cheu mai. Veng chhung chhiat ni ṭhat nia tel kim tum tlat sawrkar hnathawk chu kum khata a casual leave daih bak a chawl lo thei lo a; casual leave la chiah lo pawhin Office hun chhunga Office a chhuahsan fo a ngai ngei ang. Kan inbeisei dan a fuh lo lak lawh tawh a; sawrkar hnathawk hrim hrim hi dem hleih theih pawh an ni lo awm e.

Sawrkar hnathawk biak har tih te, hna thiam lo tih te, thawk ṭha peih lo tih te hi mipui phunna a ni fo bawk a. Kil tinah kan sawisel a ni ber. Sawi tawh angina a bul ṭanna a fuh lo a, a pawi hle a ni.

Tun hnaia thil thleng ngaihtuahna tithui tak mai chu Lengpui panna Tlawng lei dawh chung chang a ni a. Zawh hun turah an zo lo nasa a; November thla tir aṭangin thla tawp thleng lei dawh kai an tum avangin kawng an khar a. Mahse an zo hman lo a. PWD changtu Minister-in dem a hlawh a. Minister a nih miau avangin mawh phurhna a nei ngei mai a. A nih leh sawrkar hnathawk, Engineer te kha eng nge an nih? Minister nawr ngai lovin anmahni thiamna leh remhriatnain tunhma daih aṭang tawh khan Contractor lam an nawr lo em ni? Mipui tana khawlhkham awm tur hi hriain ṭhahnem ngai takin, a hun taka zo thei turin an nawr em? Sawrkar damdawi inah sawrkar daktawr tam tak an thawk a. Health Minister-in dam lo zai turin tumah a nawr ngai lo, tur ngai lovin zai tur chu an zai mai a ni. Politician nawr kal chawp ngai sawrkar hnathawkte hi engtia tih chi tak ni maw? Heti chung hian kan ram ṭhanmawh bawk tak tak chu politics aṭanga lo inṭan a ni tho mai.

Politician te hi eng vanga politics khel nge an nih tih hi zawhna pawimawh tak a ni a. Mahni pumpui hmachhuan rana politics khel hi za zela eng zat nge ni ang tih te pawh hriat theih ni se hriat a chakawm hle. Sawrkar hnathawk kan sawiselna tam tak hi anmahni thiam loh a nih theih dan a awm.

Sum leh paiah pawh politician-te hi a meizang hlaptu tak tak chu an ni zawk awm e. Hmanlai ata tawh sawrkarna an han chan chuan a thau ṭha lai chan ngei tumin an che zel a ni ber a. Tunhmaa Party pakhat sawrkar laia an fiamthu sawi thin chu, “Sum siamsaktu an nih avangin Engineer-te an lal em em a. Ṭum khat chu, MLA rual ṭhutkhawmnaah EE(Executive Engineer) a lo lut a; amah zah entir nan MLA rualin din an tum a, an mawng an kan uk uk,” an ti. Hei hi a tak tak a ni lo mai thei a; mahse, hetianga fiamthua sawi theiha an awm chuan eng emaw tak chu a awm ngeiin a rinawm.

Sawrkar hnathawk thunun a, khalh ngil tura hmalâknaah pawh politiciante hian an vuipui ṭhin tih a takin a lo lang mek bawk a ni.

He tih lai hian sawrkar hnathawk ni lo, sumdawngte hi eng ruai an lo ni bik hauh lo. Biak har tak tak an la awm a. Sawrkar hnathawk kal ruala dawr nghak tura chhuak, sawrkar hnathawk office ban ruala dawr khar tum ve tlat te an la ṭhahnem viau. Sumdawng chauh an la ni lo cheu, pastor te meuh pawh, bial vawnga pastor an nih laia biak nuam ve tak, Synod Office-a an han ṭhut hnua “Officer ta riau” te pawh a lo awm theih dawn hle a ni tih kan hria. Insawisel dawn chuan tute mah hi kan lo fihlim lo a nih hi.

Politician zawng zawng hi mahni ṭanghma hai tak tak an ni vek lo va, an zingah ram leh hnam hmangaih tak tak, ram siam ṭhat duh tak tak eng emaw zat an awm a. Sawrkar hnathawk zingah hian mi taima leh rinawm tak tak an awm bawk. Sawrkar schoola thawk zirtirtute hi an thatchhe vek lo va, an zingah mi taima, zirtir hnaa tui em em leh inpe zo tak tak an awm. Daktawr zingah taima tak tak, private practice ti miah lova an hlawh atanga pawisa faia dam lo ṭanpui reng maite pawh an awm a. Sumdawng zawng zawng hi dawr hrehawm tak tak, sum ringawt âtchilh an ni vek lem lo. Ṭhangthar phei hi chu a tlangpuiin mi hluiho aiin an felin dawr an nuam daih tawh zawk a; hmanlai leh tunlai mite hi an inthlau hle tawh a ni.

Polician te, sawrkar hnathawk te, sumdawng te, rawngbawltute, a tua te pawh kan invaihma ṭhin hi kan insiam ṭhat theih loh phah a ni ber awm e. Mi thatchhia leh mi pamham, hlemhle tak takte hi mi mala hrem si lovin an thawhpuite nen, mi ṭha leh sual thliar lovin kan vaihma a, an vaiin kan hmer khawm a kan sawisel mai thin a. Mi dik leh rinawmte rilru kan tihnual ang tih pawh a hlauhawm thei hial a ni.

Misual hi hrem ngam ila, mi dik lo leh eirute hi mi dik leh eiru ve lo lakah thliar hrangin hrem chat chat ila kan ram hi kan siam ṭha thei zawk ngei ang. Chutianga ram inrelbawlna siam ṭha tura pawimawh hmasa ber leh hmahruaitu tur chu politician-te hi an ni. Rorel lai party chauh a ni lo, Opposition ni mek thlengin an pawimawh. Sawrkar hnathawk vuipui chingte hian ram an siam tha lo ang. Politician-ho tha chhang dawltu tur chu sawrkar hnathawk thuneihna nei chinho hi an ni a. A lal apiang mawhphurhna a sâng thin. Chu chu lalna leh thuneihnain a ken tel, paih ṭhen theih loh a ni. Lalthutthleng a san poh leh mawhphurhna a sâng zel ṭhin.

Kan hotute leh kan mi liante hian, anmahni zawn ṭheuhah an tihtur dik tak hi ti mai se la, mipui hi min hruai dik mai dawn a ni.