Dr Lalchhuanawma Tochhawng

Guest writer

Dr Lalchhuanawma Tochhawng

KUM 2025

Kum 2025 kan lo thleng ta a; kum hlui leh hun liam tawh chu kohkir theih rual lohin an liam ta. Kum hlui kha kan tan zirlaibu a ni a; kum thar atan kan lungphum a ni bawk. Kan lungphum tawh chu tihdanglam theih tawh loh a ni naa kan duhthlanna erawh chuan thil tam tak a la tidanglam thei ngei ang a, chutiang tur chuan mihring hian rilru leh ngaihtuahna a hmang thei nghe nghe a ni.

Kum 2025 kan beisei dan a inang lo tak tak zingah a tute mahin he kum thar hian eng nge a rawn ken tel dawn kan hre lawk thei lo. Zawlnei ṭhenkhatin chiang lo ruaiin an hrilh lawk a; chu chu anmahni zuituten an rilrem zawngin an lo hrilhfiah leh chhawng a. Nostradamus-a chuan kum 2025-aah hian asteroid lian zet maiin khawvel a rawn hnaih hle ang a; chuvang chuan chhiatna nasa tak a lo thleng dawn a; chhiatna a rawn thlen tur zingah chuan tui lian te, tlangkang te an sawi tel a. Russia leh Ukraine hi an indo chau ang a; loh theih lohin remna an siam ang tih te; Kumpinu ram lamah pawh harsatna a awm ang a; hripui leng leh Lal Chhungkaw buaina a sawi lawk an ti bawk. Russia hi khawvel ram ropui berah an inhlangkai dawn niin a sawi lawk an ti bawk a nih chu. Heng hrilhlawknate hi a lehkhabu khawi lai ber nge an hmeh bel tih an tar lang lo. Bulgarian mi, “Nostradamus of the Baltic” an tih mai Baba Vanga chuan 2025-ah hian thil pawimawh tak tak, khawvel nghawng thei lo thleng turin a sawi a. Kum 2025-ah hian indona rapthlak tham tak, Khawvel Indopui Pathumna tia chhal tlak hial lo thlelng dawnin a sawi bawk a. Europe-ah sakhua avanga buaina nasa tak a lo chhuak ang. Mihringte hian Chawngmawii(planet) an thleng tawh ang tih te a ni. Hei bakah hian Artificia Intelligence lama hmasawnna lam hawi a sawi a; mihringte hi ṭawng kher lovin rilru hmangin an inbe tawn thei thuai tawh ang a ti bawk.

Zawlnei hrilhlawkna reng reng hi chiang fek fawk, hrilh fiahna dang awm thei lo khawpa chianga ziah an ni ngai lo. A hrilhfiahtu hrilhfiah danah an innghat zel thin. Mizo ramah pawh zawlnei an awm fo thin a; thil lo thleng tur an hrilh lawk a; hrilh lawk dik khiah te pawh an nei ve awm asin.

Hun lo kal tura thil thleng thei te hi hrilhlawk theih a ni em? Eng emaw chen chu a hrilh lawk theih a; inlarna hmuh kher pawh a ngai lo; thil awm mek leh thil kal mek dan ngun taka zir mi chuan thil lo thelng tur hi eng emaw chen chu an sawi lawk thei mai thin. Inthlan dawnah miin politics boruak ngun taka a zir chuan tling thei tur a hre lawk deuh mai a ni. Chutiang chu a boruak danglam angin a danglam mai thei a. Tuna kan sawi mek hrilhlawkna te erawh chu kum tam tak kal tawha an lo sawi lawk tawh an ni a. An hrilh lawk dan kal hmang nena enin chaw tak khuka khuk pui chiam chi niin an lang lo.

Hrilhlawkna thu hian zawhna pawimawh tak mai a hring a. Chu chu ‘hun hi eng nge a nih?’ tih hi a ni. Hun hi eng nge a nih? St Augustine-a khan “miin hun hi eng nge tih min zawh loh chuan ka hre thiam a; min han zawh chiah hian ka hre thiam ta lo mai a ni,” a ti a. Hun hi hrethiamin kan inhre fo a; han sawi fiah dawn chiah hian a harsa ta em em mai a ni.

Hun kal tawh chu a liam tawh a; eng nge thleng tihte kan hria. Hun lo la awm tur erawh chu tumahin kan hre lo. Hriat theih a ni em tih hian a chunga zawhna khi a hnuk tel lo thei lo bawk. Hun hi kawngpui anga duansa thlap a ni em? Aizawl atangin Silchar panin kan kal a. Kan kalna tur kawng chu tih danglam theih lohin a insial sa ruah mai a. Kan pal tlang tur khuate leh an indawt dan kha kan hre lawk a, tihdanglam theih an ni lo. Bilkhawthlir thlen hmain Vairengte kan thleng hmasa dawn lo tih a chiang sa a ni. Kawngpui kikawi dan te, a chhuk lai leh a chho lai leh a phei lai te pawh kal pahin kan tidanglam thei lo. Hun hi chutianga kawng awm sa thlap chu a ni em? A nih chuan thil lo thleng tur hi a hrilh lawk theih ngei ang a; thil lo thleng tur chu thlasik anga khel lovin a lo thleng ngei ngei mai dawn a ni. Mahse hun hi a tla chawpa lo thleng zel, tun minute leh darkar tin mai te hi a tla chawp te tea lo thleng a; mihringte hian a tla chawp zela hun hi kan hmang a nih erawh chuan engmah kan hrilhlawk thei lo ang. Kan tih theih awm chhun tur chu tuna thil thleng mek behchhana thil lo thleng tur uluk taka hisap lawk a lo inrin hi a ni mai a. Chu chuan danglam thei lo thil a kawk hauh lo thung a ni.

Hun chu tawn chawp zel ni lo, kawngpui anga duansa thlap a nih chuan mihring duhthlanna hian eng chen nge hna a thawh ve tih te hi zawhna khirh tak a ni bawk a. Kan kal dan han thlir hian phat rual lohin mihring hian duhthlanna a nei ngei niin a lang si a. Kum 2025-a ka thil tawn tur tam tak chu ka thunun phak loh thil, khuarel ken tel leh khawvel inher velin a her chhuahpui an nei ngei ang. Indona te, ṭampui mitthi te pawh ka duhthlanna ni miah lovin a lo thleng thei. Chutih rualin thil tam tak chu kum kal taa ka duhthlannain a hrin chhuah te, kumin chhung ngei a ka duhthlanna avanga ka chunga lo thlengte pawh an ni dawn a ni.

Mihring hi duhthlang thei tura duan a ni a; rilru leh ngaihtuahna ropui tak a nei a; a duhthlanna chu ama duh thu renga a neih a ni em tih erawh chu sawi fe tham a awm awm e. Tin, a duhthlanna hi tiam chin neia zalen a ni a. A duhthlanna a hman dan hian a nun kawngah thui tak hnuhma a nei a; a thlan miah loh thil tam takin a nun a chim bawk a. Chutiang karah chuan duhthlang lo thei lovin a nun kawng hi a kal bawk a; sawt lo anga a lan chang pawhin duh a thlang lo thei lo a ni ber. Duhthlan loh chiah hi a thlang thei lo.

Kum 2025 hi eng angin nge kan hman dawn tih hi kan duhthlannaah a innghat thui em em a. Kan duhthlanna zawng zawng erawh chu a hlawhtling kher dawn lo va, kan thlan loh pawh kan chungah a lo thleng thei bawk a ni. Chuti chung chuan, rilru fim taka kan nun kawng kan zawh erhaw chu a ngai a. Chu chu mihring kan nih avanga kan mawhphurhna a ni.

Mihring hian hmasawn kan duh a, mi an loh hlauin kan che a. Hnam tin hian hnam anga him kan duh bakah hnam dang tluk loh kan hlau ṭheuh bawk a. Kan hmazawn ṭheuhah damkhaw chhuahna kawng dapin kan che bawk a ni. Heng kawnga hlawhtlinna chu taimakna te, tum ruhna te, remhriatna te a ni a. Tunlai khawvelah chuan pianpui finna ringawt hi a tawk tawh lo va, pianpui finna thlawptu thiamna neih a ngai a; chu mi nei tur chuan taima taka mahni inzir a ṭul thin a ni. Kum 2025 chhung hian kan hnam hian eng ang chiah nge thiamna a seng luh ang a; taimakna leh thawhrimna leh rinawmna lamah hma kan sawn thei ang em tihte hi kan tu leh fate dinhmun hriltu tur an ni. Hnam anga kan kal danah chuan hruaitute an pawimawh em em a. Kan hruaitu, sawrkar hruaitute, sawrlar mi liante, sakhaw hruaitute hi bul min ṭansaktu tur an ni a; an dinhmun san ang zelin an mawhphurhna pawh a sang ve zel a. Anniho hnungah mipuiin kan zui dawn a ni. Kum 2025-ah hian, kum 2024 aia ṭha zawk kawng thar min zawhpui ngei turin kan beisei a. “The future cannot be predicted, but it can be created” an tih angin, kan hnam hma lam hun hi sawi lawk thei lo mah ila, tuna kan awm dan hmang hian kan siam thei.

Kum 2025 hi kum hlui liam ta aia ṭangkai zawka hmang turin chhiartute zawng zawng duhsakna ka hlan a ni.