DAN LEH KEINIHO HI

Vanduaithlak takin tun hnaiah khawtlang duty kut tuarin nunna chan kan nei leh ta a. Tunhma daih tawh khan cheng sang khat chuang awrh rutu chu khawtlangin kut an thlak a, nunna a chan tawh bawk a. Heng hi court lama case kal zui zel a nih avangin sawi zui ve vak a rem tawh lo. Amaherawhchu mipui leh dan inkar erawh chu ngun taka kan ngaihtuah a hun ta hle a; chu lam hawi erawh chu sawi ve a ṭha ang.

Kan pipute hunlai khan sawrkar a la awm lo a; police an nei lo va, Judicial System mumal an la nei lo va; lung in an nei lo va; thuchhe remna kawnga an zawh tur dan duan fel tak tak an la nei mumal lo. Lal leh upaten an remhriat angin ro an rel a; an rorel dan kalphung tur dan duan chhuah a la awm lo. Lal leh khawnbawl upate fin leh fin lohah an innghat mai a ni. Nula leh tlangval an inkhin phei chuan tlangvalhovin an lo au zam hial ṭhin a. Thuremna kha a dik loh phah fo hial awm e.

Dan hmanga rorelna(Rule of Law) hi eng ang nge a nih chiah kan hriat tak tak hmain kan hmang ve thut a ni ber mai a; kan bangbo hle ni te pawhin a lang ṭhin. British hnuaiah khan khauh ang reng takin min han kalpui a. India a in dang a; India Danpui hnuaiah kan awm leh ta a. Independent hnu leh State kan nih hnuah kum tam tak a liam tawh naa dan hmanga kal hi kan la thiam teh chiam chuang lo. Dan hmanga kal aiin ‘kan tih dan” leh “kan veng, kan khua” tihdan hi lal zawk emaw kan tifo thin nite pawhin a lang. Khawtlang inrelbawlna chauh a ni lo, thil dangah pawh hei hi a langsar fo mai. Khaw sawi khawm hhnu lawkah Football tournament a awm a. Team pakhat chuan penalty an chawi a. Penalty an han pet dawn khan player pakhat chu goal ban bulah a lo ding ve a; penalty pettuin a rawn pet chu goal vengin a ban phak loh a sir lamah a kal a; chu chu ban bula lo ding khan a kein a lo dang a. Referee chuan goal-ah a chhiar tho mai a. An lungawi lovin an sawisel ta a. An goal ven dan chu “an khuaa an tih dan” a nih avangin a dik lohna a awm lo an ti. Mahse pawm chi a ni lo va, goal-ah an chhiar tlang ta a ni. Kan inrelbawl dan leh kan inenkawl danah hian “Kan veng duh dan, kan khaw tih dan” tih te hi India Dan aṭanga teha a dik loh chuan ken kawh luih chiam a, inthiam chawp chiam chi a ni tawh lo.

Kan khawsak dan tam tak hi chu artui nge upa arpui tih ang deuh a ni a. A eng zawk nge puh tur hriat thiam a harsa fo thin. Tlawmngai pawl an duty a, kan khawtlang a muan phahin a him phah a. Chu’ng tlawmngaia thawk chhuakte chu thuneihna neia hriatna neiin Sawrkar Dan aia an tlawmngaihna tlin tawk ang zela thu nei viau tura ngaihna kan nei bawk a ni. Tlawmngaia thawk chhuaka duty hi awm miah lo se kan khawlai dung a muanawm lo viau ang a, rukruk hi chhui chhuah loha tham ral a tam hle bawk ang a. Tun aiin misual leh kutkem neiho hi an huangtau ngeiin a rin theih bawk a ni. Tlawmngaia thawk chhuakte hi min thlamuantu leh min uap lumtu tih loh rual an ni lo. Engati nge heti taka tlawmngaia thawk chhuakte chunga kan innghah tlat mai le? Kan hnam dan leh kan tihdan phung reng a lo ni thin a nih pawhin tunlai khawvel kalphungah engati nge kan la chhawm reng?

Dan lek kawh tura ngaihte hi innghahna tlak an ni lo em ni? Rikrum thila koh eih an har dan te hi mak tak a ni. Chuvangin tlawngaia duty te chunga innghat lo thei lo kan ni. Lehlam zawna thlir chuan thawktute an zelthel theihna chhan hi tlawmngaia thawk chhuakte hian an awl hneh lutuk a ni lo maw a tih theih tlat bawk. Sawrkar hna thawk chu a inthlahdah leh a thawhrimnain a hlawh lak zat a tidanglam si lo va. Tlawmngaia thawkchhuakte tha ring thiam a, hlawh ngai reng la thei nih te hi nuam an tiin remchangah an lo hmang reng em ni ang le?

Kawng dangin han ngaihtuah ila, tlawmngaihna hi Sawrkar Dan hnuaiah hian a kal thei lo fo tihna em ni ang le? Tlawmngaihna chu mawi takin kan mithiamten an han hrilhfiah thin ngei mai a. Mahse chik taka thlir a, a taka han kalpui dawn hian thuneihna eng emaw tak tel lo chuan a che hlei thei lo a ni awm mang e tih tur a ni fo mai. Chu chu chhut chian ngai tak a ni. Ram hrang hrangah tlawmngai pawl hi an lo awm tawh ṭhin a, an la awm reng bawk a. Chhiat rupna a lo thlen te, indona a lo thlente hian tlawmngaia che chhuak an awm lo thei lo va. Dan ang zelin an tlawmngai nge, dan bawhpelh deuhin an tlawmngai thin a; dan aia sang deuh hretah an awm thin ni ang le?

Mihring hi mahni chauha awm thei tura duan kan ni lo va; kan awm khawm a ngai a. Chutianga awm khawm tur chuan dank an mamawh a. Dan chu min humhimtu a nih rualin min hremtu a ni bawk a; dan chu rual khai taka lek kawh emaw, a nih tur anga hman emaw a nih si loh chuan nghawng ṭha lo tak a thlen ṭhin.

Mihring hi dan hmanga enkawl a, hruai dik kan ngai a. Pathianin duhsak taka a thlan chhuah Israel fate meuh pawhin dan an mamawh hle a; ram thianghlim an thlen hma daihin Mosia hmangin dan chip chiar tak a pe lawk diam nghe nghe a ni.

Keini pawh mihring ve tho kan nih avangin dan kan mamawh a; chu chu sawrkarin min siamsak a; chu dan hmang chuan kan inenkawl a ngai tawh a ni.

Mi zawng zawng hian mahni rilru puak chhuak ngata dan zawm mai tumna kan nei vek kher lo va. Lehkha zir sang tak zingah te, mi awm thei tak zingah te, sakhaw mi tak zingah te pawh mahni thua dan zawm mai tum lem lo hi hnam tin chitin zingah an awm ṭeuh mai a; Mizo zingah pawh tam tak kan awm a nih hi.

Dan a lal loh chuan dan pawisak lohna a tam a; sual a huangtau mai thin. Dan lal lohna ramah chuan dan zawmtu aiin dan zawm lotu an nihlawh thin. Tuna kan rama thil thleng tam tak hian chu chu a nemnghet thei awm e.

Dan chu engati nge a nih tur anga kan hman theih loh tih hi zir chian a ngai a. A lek kawhtute an chak lo hrim hrim em ni? A nih chuan eng vanga chak lo nge an nih? An chak loh chhan kha eng nge tih hriat a ngai ngei ang.

An indaih loh vang a ni mai thei. An indaih lo tak tak nge an thawhrim tawk loh avanga indaih lo mai mai tihte pawh hriat a ṭul ang. An indaih lo tak tak a nih chuan eng vanga indaih lo nge an nih ang? Hna kan lak dan hian a tinzawn fuh lo a ni mai thei. Tirhkohte’n ‘dawhkan rawngbawlna hi kan tih chuan Chanchin Ṭha kan hrilh hman lo palh ang e” an ti a(Tirhkohte Thiltih 6:2). Keiniho hian dawhkan behchhana hnathawktu kan la nasa lutukin kan ngaipawimawh lutuk hi kan tuar niin a lang.

Chu bakah chhawr tlak loh, hmun luah ve ting si an tam chuan a number lama tam siin an indaih lo thei hle bawk a. Zir chiana en fiah hle an ngai dawn tihna a ni.

Sawrkar thupek leh dante hi kan hlau lovin kan ngaipawimawh lo em em mai niin a lang. Phal lohna hmuna lei lai lui ngat te pawh kha ‘tihngaihna an hre lo’ a nih kha; duh duhna hmuna leivung paih mai te an awm a, ‘Garage neih vek tur’ tihte phei chu boruakah a tham ral mai mai a ni ber. A huai huai, a luhlul apiang dinchanna ramah kan ram zim te hi kan siam mai dawn a ni awm e.

Tuna sawrkarna chelh mek hian inthlan hma aṭangin kal phung thar min sawi hmuhin min tiam a. Dan anga inenkawl hi keini ram tan chuan ‘kalphung thar’ a ni mai e.