HRIPUI VUAK HARH ZAWH LOH

Covid-19 kha kan hrechang meuh ta hlawm lo a ni awm e. Khatia khawvel ram tin kan buai khan mihring nuna thil pawimawh eng nge tih leh a pawimawh indawt dan min hriattir em tih hi zawhna awm thei a ni. Hripui te, ṭampui mitthi te, indona rapthlak tak tak bakah khuarel chhiatna nasa tak tak hi mihringten an lo tuar tawh ṭhin a. Chung thil aṭang chuan eng emaw, dam khawchhuahna tur an lo zir chhuak ṭhin a. Mihring chauh ni lo, nunna nei chi reng reng, inzir thiam lo emaw, insiam rem thiam lo emaw chu an mang chawk thin a ni. Covid-19 hrileng atang pawh hian zirlai pawimawh tak tak zir chhuah tur a awm thei ang. Tlema zawng i han thlir teh ang.

Intodelh: Inkhar khip leh a behbawmin min han nang a; kan intodelh loh zia a lo lang ta. Hmawmsawm mai mai te pawh state pawn aṭanga lo lut an ni.

Mi mal, chhungkua hausak viau hi a tawk lo va. Sawrkar a intodelh ve loh chuan kan buai tho tho tih hripui aṭang khan kan zir thar thei ang em? Sawrkar pachhe lutuk hnuaia hripui tawrh hahthlakzia kha i theihnghuilh lul lo ang u.

Sawrkar hian sum a mamawh em em a; sum tel lovin hna a thawk thei lo. Sawrkar sum hnar chu chhiah hi a ni. Chuvangin chhiah chungchangah ngaihtuahna thar kan siam a hun ta hle mai. Mizoramah hian chhiah tel lova hausa sawi tur an tlem hle awm e. Contractor lian te, sumdawng lian te pawh hi indirect a chhiah zar zo vek an ni ang. Kut hnathawktute tih loh hi chu chhiah tling khawm ringa hausa an ni ber awm e.

Kan ramah hian hnathawktu tur hi kan lo intodelh tehchiam hauh lo tih hripui len lai khan a lang chiang hle bawk. Cement mistiri atanga workshop lama hnathawk thlengin kan mamawh ang kan nei lo. Kan rama hnathawh tur kan neih ang ang hi Mizo ṭhalaiten an thawh theih dan tur te, hna dang pawh ṭhalai thawh tur ngaihtuah tel a ngai hle tih hi a lang.

Hruaitu pawimawhna: Khawvel ram hrang hrangah a darh a. Inbuatsaih ṭha leh inbuatsaih ṭha lo an inthlau hle. Khawvel ram changkang USA meuh pawh an inbuatsaih dan a ṭha tawk lo va, a tuar nasa ber pawl an ni.

Inbuatsaihna chu hruaitu kuta awm a ni a; hruaitu ṭha chuan inbuatsaihna ṭha a ruahman ṭhin a; chu chu India ram leh USA te, Taiwan leh New Zealand lam te khaikhin theihin a lang chiang hle a ni. Kan ram hian hruaitu tha kan neih theihna turin mipui lam hi kan inzir fin deuh deuh a ngai a ni.

Tlawmngaihna: Tlawmngaihna hi kan ta bik a ni lo va; hnam dang hian hming neiin an ko lo a ni mai thei a; mahse hnam tin hian tlawmngaihna, mihring thinlunga awm hi an lo nei vek tih a lang. Chu chu kan pawm thiam a ngai hle mai; kan pawm thiam hunah chuan tlawmngaihna leh thuneihna hi inzawm kher tur a ni lo tih kan man thiam tawh ang.

Khawchhak leh khawthlang: Hripui a lo leng a; khawchhak leh khawthlang danglamna chiang takin a lo lang. Asia ramah an tuar nep viau a; a lo chhuah ṭanna Chinaah pawh khawthlang angina an tuar lo. Kan thisen, tisa leh timur danglam vang ni lovin, kan kahwsak dan danglam vang niin a lang.

USA leh China hi han khaikhin ila a chiang mai awm e. America-ho rilru sukthlek hi tun kum sawmhnih khata lo insiam a ni lo. An history atanga induang chho a ni. Chutiangin China pawh a ni tho.

USA chu, Europe atangin zalenna duhin Puritan-ho an pem lut a; chu chu mi dangin an belh zel a. Hun lo kal zelah pawh, khawvel ram dang atangin zalenna duhin an pem khawm a; anmahni in chhungah phei chuan pa berk hi lal a ni nghal mai a; sawrkar pawhin thu a rawn nei tur a ni lo tih ngaihdan nen inchhungah an cheng a ni ber e. Zalenna duh, mahni nun ngaipawimawh, individualism hnuaia ṭhang lian an ni.

China erawh chu, hmakhawsanga Legalist-ho hun lai atang tawhin mipui hi sawrkar hnuaia kun ṭhang an ni a. Lal an lal em em. Lal an neih loh hnuah mipui zalenna aawm chuang lo va, lal lal lai aimaha khirh zawk Communist hnuaiah an kun leh a. Khawthlang ramin zalenna an tih ang hi a takin an hre phak tak tak lo ang tih a rin theih hle.

Hripui a lo leng a, China sawrkar chuan Wuhan chhehvel a lockdown nghal hmiah mai a; khawthlang ram atangin sawiselna a tawk nghal kau mai a ni. China sawrkar lockdown puan chu an khua leh tuiten an bawhchhe ngam lo, hmakhawsang atanga sawrkar leh lal thunun ṭhan an ni. Khawthlang ramah erawh chuan lockdown an han puang ve a; an zawm hlei thei lo. USA ah phei chuan an President ber khan ṭul a ti lo em em a. Lal berin ṭul ti hek suh, mipuiin zalenna hming chhalin duh hek suh, an tal buai ta hle mai a ni. Sakhaw zalenna chhala inkhawm sawi mawi tlat an awm a; an inkhawm a; hri an pu darh ta reng bawk a. Mizoramah mi ṭhenkhatin inkhawm sawi mawiin sawrkar thil tih an dem a. USA ah pawh an inkhawm a; inkhawm atangin hri a darh lo an ti a; an hre kim lo mai mai a ni(Mizoramah ngei pawh a ruk deuh chuan sawi a awm kha). Zalenna kan tih hi eng nge ni? He zawhna hi a pawimawh a, ngaihtuah ngun ngai tak a ni.

Khuarel pawng nek loh: Mihring fate hian khuarel chunga roreltu emaw kan inti fo ṭhin niin a lang. Chu chuan keimahni chungah meiling a chhek khawl a; keimahni bawkin kan tuar leh thin a ni. Tun hmaa kan hriat ngai loh natna a lo chhuak a; hengte hi ramsa aṭanga engtin emawa mihringa lo zuang kai an ni a; ramsa kan nek chep lutukin a hrin a ni. Coronavirus pawh kha ramsa atanga lo zuangkai ngei niin an ngai. Saphu hi a vun avangin an manin an hralh nasa hle a; China ram atangin Europe ah an hralh hnem thin hle. Coronavirus hi Saphu atanga mihringa lo zuang lut niin an ring a nih kha. Mihringa a kai hmain ramsa dang eng berah emaw a lut hmasa phawt a nih an ring nghe nghe. Eng pawh ni se, khuarel dan kalh lutuka chet hi keimahni bawk hian kan tuar thin tih hi zir chhuak ila kan hlawkpui ngei ang.

Chhiat ni ṭhat ni leh Dam lo kan: Chawlhni a lo thleng a; kan hman remchan hun chuhin dam lo kan kan luih luih a; thawhṭanah chuan dam lo hi an chau viau thin. Mi ṭhenkhat phei chuan remchâng lain dam lo pakhat aia tam an kan kual a; ward pakhatah dam lo an kan a, an titi luam luam a; ward dangah kal kual lehin an va titi leh luam luam bawk a; natna sem darhtu ṭha tak an ni thei. Dam lo kan inkan dan hi dam lo leh thawktute tan pawh phurrit a tling thei a. Hripui len lai khan Damdawi inah dam lo inkan an phal lo va. Hei hi dam lo leh thawktute tan a hahdamthlak viau. Hripui len loh hnuah pawh dam lo kan hi rilru thar nena kan ngaihtuah zui a ṭha hle a ni. Dam lo kan ngaipawimawh a nih chuan internet banking/mobile banking hmang tein sum a thawn theih tawh a; dam lo tana hahdamthlak, thawktute tana thawven thlak bawk hi ching zui zel ila a tha awm e.

Dam lo kan mai bakah chhiat ni ṭhat nia kan chet dan tam tak hi siam rem theih a ni tih hripui leng khan a tilang a. Kan ngaihtuah duhin kan siam rem ngam em tih hi zawhna awm chu a ni.

Science chu Science nge nge: Hripui lo leng khan science pawimawhna a rawn tar lang tih loh rual a ni lo. Famkim lo mah se science aia hmantlak kan la nei lo a nih hi. Heihi Pathian remruat a ni ngei ang tih pawmin keini pawhin science hi hman tangkai i tum deuh deuh ang u.

Hriselna, himna, leh zirna hi mihring nunah a pawimawh em em a. Zirtirtu indaih lo te, police indaih lo te hian mi te ber thlengin min nghawng a. Daktawr leh nurse indaih lo chu kan nunna atan chawp leh chilhin a hlauhawm nghal thei bawk a ni. Khawipui te tak te Aizawl em pawh tuam zo khawp Traffic Police kan nei lo va, veng penhlehah chuan traffic rules a awm lo emaw tih mai tur a ni. Chuvangin, heng lama kan indaih lohna hi office dawhkana ṭhu te indaih lohna nen sawi zawm a, sawi mam mai mai chi a ni lo va. Mihring nunna atana an pawimawh dan indawt a kan rem thiam a ngai a. Chutianga rem thiam tur chuan Hripui leng kha i thlirkir fo ila. Hripui vuak harh zawh loh chu i ni lul lo ang u.