Guest writer
Dr Lalchhuanawma Tochhawng
SAWRKAR HNATHAWK LEH THAWK LO
Hman ata tawh kha sawrkar hna thawk sawiselna a awm fo thin a; sawisel awm tak tak an awm ngei tih hi phat rual loh a ni. An kal tlaiin an bang hma tih te, Office hun chhunga thil danga chhuak bo daih te, mahni hna aia Kohhran leh NGO lama inhmang nasa te, sawrkar sum eiru te leh thil dang tam tak sawi tur a awm niin a lang. Tunhnai maiah pawh sawrkar hnathawk zingah a hun taka Office thleng hman lo sang chuang an hre chhuak a; heihi Aizawl chauh a ni nghe nghe. Mizoram pumah phei chuan sing an kai thei hial awm e.
Sawrkar hnathawk, mahni hna lama tui lo mai ni lo, thiam belh tum lo leh hmasawn tum reng reng lo te pawh sawi tur an awm. Inzir peih reng reng lo pawh hi an tam hmel viau a ni. Kum tam tak kal taah khan sawrkar sum khawih ṭhin department-a thawk pakhat hian, “Kan hotute hi an inzir peih lo. Kan department hian training hi kan han buatsaih dawn thin a, Jt Director chin chung lam hi inzir peih an awm meuh lo,” a ti thlawt mai a ni. Sawrkar sum enkawl dan chauh a ni lo, office hna dangah pawh hna thiam lo, thawhpuite kep ngai an sawi fo thin a. Office hna chauh a ni lo, damdawi lama thawk zingah pawh Continuing Education programme ngaipawimawh miah lo an awm fo thin. Tunah hian eng ang tak la ni hlawm ang maw!
Sawrkar hna thawk zingah hian NGO leh Kohhran lama inhmang tak tak an tam em em a. An zingah hian heng thila an inhman avanga sawrkar office hna ṭhulh ṭhin an tam hle bawk. YMA leh Kohhran thil a nih tawh phawt chuan Office ṭhulh mai tur nia ngai hi a te ber aṭanga a lian ber thleng hian an tam hle niin a lang. Zirtirtu ni si, rawngbawlna chhuanlama Kohhran thila chhuak bo reng te, YMA programme chhuanlama class ṭhulh reng mai te pawh sawi tur an awm thin. Mi ṭhenkhat phei hi chuan kohhran hna thawh pahin sawrkar hna an thawk a, kohhran atanga hlawh la si lovin sawrkar aṭangin hlawh an la lawi si a ni ber mai.
Sum leh pai chheprelh lamah pawh hian sawi neuh neuh a tam ngang mai. Mahni hlawh phu hauh lova khawsaa in leh lo ropui din tlat te phei hi chu ngaiah kan neih ti tih tawh a nih ber hi. Kohhran leh NGO lian tak takte pawh hian an thlir liam mai mai chu a ni ber e.
Biak har tak tak hi an awm a. Kun chunga min lo chhawn mai mai te, mobile phone khawih chunga min lo dawngsawng hram te pawh an awm. Heng mite hi an vengah chuan tlawmngai pawh leh kohhrana mi ṭangkai tak an lo ni khiah mai thei a ni.
Mahse, sawrkar hnathawk zawng zawng hi mi zawmthaw leh hlemhle an ni reng reng lo. Taima tak tak, mahni hnaa tui leh inpe zo tak tak an tam mai. Horticulture Department-a thawk pakhat chu huan neituten, “Thlamah kan thlen khalh hman lo,” an ti hial a ni. He pa hi tun thleng hian a la thawkin ka ring. Daktawr zingah private clinic nei lem lo, tunlai ṭawnga side income an tih ang nei miah lo, mahse anmahni hlawh ngei atanga dam lo rethei hnena damdawi man tur chawp leh chilha pe mai chi te pawh an awm. Nurse zingah te hian dam lo lainat leh khawngaih tak tak an awm. Zirtirtu zingah hian zirlai hmakhaw thlira ṭhahnem ngai em ema thawk an tam mai.
Hetih lai hian sawrkar hnathawk lem lo, mahni hna thawk te, mimal hnuaia thawkte hi eng nge maw an nih le?
Kal hma thu-ah hi chuan zing aṭanga inhawng an awm a; mahse a tam zawk hi sawrkar hnathawk Office kal ruala kal an ni fur mai. Lirthei siamna lamah hian ka kal zauh zauh a. Zing dar 10-ah hna an ṭan hman meuh lo! Ka tawnhriat ngeiah pawh zing dar 10 hmain hna an ṭan hman lo. An ṭan hman lo mai a ni lo va, an la thleng kim lo reng reng a. Dar 10 leh a chanve rik hma deuhin an thleng kim hram a; an thleng kim ta tihah inkhawmna an han nei leh te te a; hna an ṭan thei chauh a. Darkar khat chuang awrh hna an thawk hman tihah chhun chawlh an han hmang leh a. Chhun chawlh an neih laiin engmah an thawhtir theih loh a, biak tur pawh an awm mumal lo. Tlaiah Office ban rualin an bang leh dial bawk a. An hnathawh hun chhung a tlem kher mai. Sawrkar Pisaa thawk tam tak aiin an thawh chhung a rei lo zawk. Lirthei siamna chauh a ni lo, dawr tam tak hi sawrkar pisa aiin hna an ṭan tlai fur zu nia! Dawr tam tak hi sawrkar hnathawk Office hawn rual emaw, a hnu deuhah emaw an inhawng a, sawrkar hnathawk ban rualin an inkhar leh mai a ni.
Hna thawh hun chhung chungchangah hian dawr nghak chauh an ni lo. Hna dang thawk chi leh inhlawhfa pawh an ni tho mai. Hna zawh thuai kan duh avangin ‘ṭherka’-in kan thawhtir a. Chuti chung chuan kohhran programme leh NGO programme chhuanlamin an ṭhulh fo mai.
Biak harsa fe fe pawh sumdawng leh mi mal hna thawk zingah an la tam mai. Customer dawnsawn thiam lo fe fe hi tunhnai thleng khan kan la tawng. Heng zingah hian dawr nghak chauh lo, lirthei leh a behbawma eizawng pawh an tel. Ṭum khat chu inchhung bungrua ka lei dawn a. Dawr lian fe maiah ka kal a. Ka inchei ropui tehchiam lo bawk a; min ngaihsak lo reng reng a. Zawhna ka zawh pawh an ngaithla meuh lo. Chutih laiin mi pakhat hi kawrchung nen a lo kal a, an bial laih laih mai a; kei chu min theihnghilh hmin der mai a ni. Mahse kha pa khan min rawn hmu a; min rawn be ta a. Kan inbiakna eng atangin min dawnsawn dan an han thlak danglam vel a, luak an ti-chhuak ṭep zawk a ni.
Vai leh Mizo: Hnaa rinawm chungchangah hian vai kan la tluk lo viau mai. Cement hna bikah hian a langsar zual niin ka hria. “Mahni Mizopui ngei rawih ni se” tiin mi ṭhenkhat hi an au fo mai a. Mahse kan rawihte hian, ‘Min ruaitu hi ka Mizopui ngei a ni” tih an tum reng lo va, vai phakar aiin thenkhat phei hi chu an phar daih zawk a; an hna a chhe fe zawk bawk. Hna thawh dikah te, kuthnu mamah te vai kan tluk lo.
Thingtlang leh Aizawl: Thingtlangah mistiri kan ruai ve fo tawh a. Kan mistiri te an fel a, an tlawmngai em em bawk. Tlai khaw hnuah Aizawlah Mistiri kan han ruai ve a. A mak ka ti em em fo mai.
Thingtlangah chuan hmanrua hi hman theihin an rawn keng nghal thin. Aizawlah chuan an hnathawhna hmun tur an rawn thlen hnuah an hmanrua an siam fo mai. Ṭum khat phei chu chawhnu dar 2 hnu thleng an hmanrua an siam a. An siam zawh hnu rei loteah an haw a, ka ngaihdan a pel nasa deuh a kan inruai zui duh ta lo hial a ni.
Thingtlangah chuan an hna a laklawh phawt chuan tlai takah an haw phah fo thin a; an hlawh an tipung chuang lo. Aizawlah chuan a dang daih mai. In chhung lamah plywood-in bang ka thuahtir a, fit hnih bial emaw lek hi hmabak a awm tawh a. “Ban a hun” tiin an bang daih mai a ni. Thingtlangah chuan hna an thawk zo tlaia an haw dawn hian an hnathawhna hmun an phiat fai thlap zel a. Aizawlah chuan a ni miah lo. Ṭum khat chu dar 3 leh a chanve velah an hna an zo a. A la hma tehlul nen an hnathawhna hmun kha an han phiat fai ve dawn emaw ka ti a. A teuhin a hnai lo. Hmanhmawh fein an insiam a; an haw nal nal mai a ni.
Sawrkar Office leh mi mi mal hnaa kan thil tawn hi sawi tur a tam hle. A chhe lam a awm a, a ṭha lam tam tak a awm bawk.
Ṭhangthar an lo chhuak e! Ṭhangthar zingah fel tak tak an lo chhuak a. Sawrkar hnaah te, Sumdawnnah te, mistiri hnaah te thleng hian fel tak tak, thiam tak tak, hmasawn tura inzir peih tak tak an awm ta. Khawl leh hmanraw thar a lo chhuak a; rang takin a hman dan an zir a. Internet hmang ṭangkaiin tih dan ṭha zawk leh mawi zawk an zawng a. Hengho hi chhawr nahawm tak an ni. Hetianga hmasawn zingah hian i tel ve em? I tel lo a nih phawt chuan i hmabak chu ral riai riai a ni mai e.