Pablo Escobar: RUIHHLO LALPA

Ruihhlo hmanga sumdawnna an sawi apianga lo lang tel ṭhin chu Pablo Escobar hi a ni lo thei lo. A vanglai khan USA lama ruihhlo tawlh ruk zawng zawng deuh thaw a thunun hial an ti.

Kum 1949 December ni 1-ah, Colombia rama Rionegro-ah a lo piang a. A nausen laiin Colombia rama Medellin khawper Envigado-ah an pem a. Medellin chawi hian ruihhlo sumdawnna a din chu Medellin Cartel tih a ni. A tleirawl atanga sual lam kawng zawhin pawisak nei hauh lovin a lo ṭhang lian ta a ni.

Bolivia, Peru leh Equador atangtein Colombiaah coca an la lutin Cocaine an siam a; USA lamah an tawlh lut a. Mi ṭhenkhat sawi dan chuan Pablo leh a pawlte hian cocaine hi anmahni ramah an hralh duh lo an ti.

“Plata o Plomo” – ‘tangkarua nge suan tlang” tih hi Plabo Escobar-a thupui a ni a. A awmzia chu ‘thamna sum nge silaimu’ tih a ni. Police te, roreltute, politician te chu he thupui behchhan hian a dawr mai a. Tham theih loh chu kahhlum tur tih a ni mai. Mi tam tak an kap hlum reng bawk a ni. A hausa em em a. America tangka dollar tluklehdingawn 30 zet a nei a; chu chu tunlai pawisa hlutna ang chuan dollar tluklehdingawn 70 hu zet a ni. Ropui leh nuamsa thei ang bera khawsak a tum a. Hmun hrang hrangah in leh lo ropui tak tak a sa a; ama pualin sa huan a siam hial a ni.

A sum hi nawmchen nan leh thamna atan chauh a hmang lo. Vantlang zinga tlâktlum a duh avangin biak in te, school te, damdawi in te, khelmual te a sa in a din a. Mi nawlpui zingah a tlangtla ta viau mai a, “Robin Hood” ti hiala sawi duh te pawhj an awm a. Colombia Parliament member-ah a tling ta hial a ni.

A vanglaiin ropui hle mah se mi zawng zawng hi tham theih an lo ni hauh lo va. Police zingah te, roreltute leh politician zingah te tham theih loh an awm lo thei lo a. Jail atanga a tlan chhuah hnu, kum 1993 December ni khatah a pian champhaphak an lawm laiin a bihrukna hi an hre chhuak a. Police lamin an va hual ta a. Amah leh a sipai pakhat nena in chung lama an tlan chhia chu December ni 2-ah an kap hlum ta a ni. A thih hian mi sing hnih chuang zetin an vui nghe nghe.

Pablo Escobar of the East: Asia ram lamah hian ruihhlo a sumdawnna hi thil thar a ni lo. No 4 siamna ram atangin kan ramah a rawn lut nasa em em a. Myanmar nena kan inrina hi khuahkhirh tehchiam loh a nih avangin a duh duh kan inkal pawh tawn a. Hei hian smuggling leh ruihhlo tawlh ruk a tisawlsam hle tih hi phat rual loh a ni.

Mizo zingah ngei pawh ruihhlo tawlh an awm a. Khehpuam te kha mi thenkhatin an hausakpui a; khangte kha ruihhlo hmanga sumdawnna a ni. Pablo Escobar-ate kha chuan anmahni ramah an hralh duh vak loh laiin kan rama ruihhlo tawlhtute erawh chuan a kalkawng atan min hmang lo va, a zawrhna hmun, market-ah min hmang tlat mai a. Ruihhloin min chiah buai ta a. An ngeiawm lehzual em em a ni.

Sum thil tihtheihna: Heng mite hian sum thiltihtheihna hi an it ber a ni. Ram leilunga innghat thar chhuah awm miah lova hausak a; chu hausakna hmanga vantlang leh khawtlanga intahluh hi an tum a; tun thleng hi chuan an la hlawhtling zar zar a ni ber. Eng vanga hlawhtling thei nge kan tih chuan sum kan pathian vang tih loh rual a ni lo.

Sum lak luh dan thianghlim chiah lo hmangin an han hausa a; an sum hmangin khawtlang leh vantlang hmaah te, Kohhranah te, tlawmngai pawlah te an intat lut a; an sum avangin mi zahawm dinhmunah kan dintir ta a ni. Sum an ngah avangin kan khawih ngam tawh lo. Hmeithai zu zuar ngam em emtute, ngam zawng sawisa tura Sunday School meuh pawh tlansan rum rumtute khan hetianga sum ngah tak tak chin chu kan ngawihsan mai a ni.

Aizawl veng pakhatah chuan khehpuam avanga hausa ni ngeia ngaih hian in sak sa man to deuh maiin a lei a. A khawsak tirh lam chuan miin an sawi sep sep a; engah vak an ngai lo. Mahjse tlawmngai pawl leh infiamna lam pawl hrang hrangah te, Kohhranah te sum a han chhung lut zar zar mai a; rei lo teah an chung en nghal mai a ni.

Sum kan pathian zia chu thil hrang hrangah a lang thei. Sawrkar laipui lamah project an theh lut dawn a. “a tak ram” – reality behchhanin mi ṭhenkhatin an duang a. Chu chu mipui chhawr theih tur, a tak rama thleng tur a ni. Mahse chutih laia hotu pakhat IAS ngat chuan a duh lo va. Chutianga ruahmanna a tak ram behchhana siamtute chu, “He pa …. siam ang hian in siam thiam lo em ni?” tiin a chhuahchhal a, Anni chuan, “Thiam tehreng e. Mahse ani siam hi a tak tak ram a ni lo va, sum tin zawnna chauh a ni,” an ti a. Chu IAS chuan sum tinzawn chu a tak tak ram mila siam aiin a duh zawk zu nia! Chutianga a lema project siamtute chuan mipui hmasawnna tur tinzawnin an siam lo va, anmahni leh an fate hausakna tur leh sawrkar mi leh sa, an thurualpui theihte nena an hlawkna tur ngaihtuahin an thawk a. A tawpa hna thawk ṭha tiin an iinsawimawi a; mipui lahin, Pablo Escobar-a ang bawkin dinhmun ṭha ṭha kan pe leh mai a ni ber. Henghote leh ruihhlo leh smuggling hmanga sumdawngte hi chuan anmahni leh an fate an hausak a, ropuina leh lalna thutthlenga an ṭhut theih dawn phawt chuan mipui hi chhe hle mah ila an pawi ti lo reng reng a ni. Dik tak phei chuan, inthlan dawna television leh washing machine leh tuizem tih ang reng leh, pawisa fai cheng singhnih khat, kan chhungkaw kum khat ei pawh tling miah lova thlem lungawi theih tawk dinhmunah hian ding mai mai ila an duh hial niin ka hria.

Sawrkar dan bawh chhiaa sum bawlhhlawh la lut-ho hi an pawk phian zel mai a. A chhan hi eng dang a ni lo. An sum hmuhna hi a thianghlim tawk lo tih anmahni ngei hian an hre chiang a; vantlang leh kohhran hmaah lan thianghlim an duh leh tho si a. Vantlang leh Kohhrana hmai phih fai tumin sum an che lek ta chiam mai a; chu chu pawl hrang hrang hian an lo hnar phal der mai si lo va. Thil eng emaw tih dawnin sum leh paia thuamtu (sponsorship) atan an rawn inphal ta em em mai a. Hei bakah an dinhmun hi tight rope walker ang an ni tih an inhria a; eng emaw thulah lamṭang an mamawh tih an inhre cfhiang a; sum hmangin lamtang an siam lawk a. An sum mawm ei phak te chuan an bei let ngam tawh lo va; mi rehtei cheng tlem tlem rutute, mi hausa vak lo zu zuarte hi an khawih ngam tawk an ni ta mai a ni. Dik taka sumdawng a, lo hausa ta te hi chu an pawk lem lo va, an uikawm phian zawk zel a ni.

Dikna aia sumin ro a rel a, mi hausaten an sum hmanga lalthuthleng an luah a, hmeithai zu zuar ngam em em, mi inhnuai luah chu cheng tlemte avanga sawisa hlum ngam te meuh pawh concrete building lian pui pui nei laka an duap dui a nih a, dik lo pawh sawisel ngam lova an ka an chip tlat tawh a, dan lek kawh tura rawihten sum tamna lama duty an inchuh tawh chuan, ram leh hnamin tluk chhiat a hlat tawh lo.

Mahse beidawng suh. Khawvel hi a ngaiin a awm reng lo va, ni thar a lo chhuak a, kum thar a lo thleng a. hun thar a rawn inher chhuak thin. Sum ngah avanga khawih thiang lo ang maia awmte hian chatuan an daih dawn lo. Dollar tluklehdingawn tel teh meuh nei a, hman ngaihna hre lo khawpa sum ngah leh hausa Pablo meuh pawh a kumhlun lohna khawvelah hian tumah hi an kum hlun dawn lo reng reng. An ropuina leh an chakna a la chuai ang a; anmahni leh a ruka an lamṭang, an sum hmanga an chhum hminte thleng hian ṭhangtharin anchhia an la lawh ang. Engtikah emaw chuan tlawmngai pawl, hmeithai zu zuar chauh ngam lo, dan anga tlawmngai thei an lo la chhuak ang a, sum duh ringawt ni lo Kohhran dik leh rawngbawltu dik leh huaisen an lo la awm zel ang a, Politician leh dan lek kawhtute leh roreltute zingah dikna kengkawh ngam an lo chhuak zel ang a. Chutih hunah chuan, “Raltiang Ram Nuam” kan la kai ve ngei ang.