THAWHLEHNA MAK LEH ROPUI

Isua Krista thawhlehna champhaphak a lo thleng a; khawvel hmun hrang hrangah he ni hi urhsun takin Kristianten an hmang leh dawn a ni.

Lal Isua thihna leh thawhlehna hi Kristian sakhaw laimu leh a innghahna a ni. Paula sawi angin Isua kha tho leh ta lo se kan rinna zawng zanwg hi nghahchhan nei lo a ni dawn a; Kristian sakhua pawh hi a ding chhuak hauh lo ang. Isua Krista chu mitthi ata a lo tho leh a; chu thawhlehna thu chuan a tir aṭangin ringtute a tichak a; kohhran a lo ding a; an harsat ber lai pawhin thawhlehna thutiam avangin huaisen takin an kal thei a ni.

Khawvelah hian mitthi tho leh tia sawi tur an awm zauh zauh. India ramah ngei pawh hian an awm a. Uttar Pradesh-a pa pakhat chu a ruang halralna tur mei aichheha a mut laiin a lo tho leh an ti. Tlem a tlemah a thih hun hmain an hal hlum ṭêp chu a ni. Bible-ah pawh hian mitthi tho leh an awm a. Zarephath hmeithai fapa(I Lalte 17), Sunam nu fapa(II Lalte 4), Israel mi pakhat(II Lalte 13:20-21); Thuthlung Thar lamah pawh mitthi tho leh an awm a. Nain Hmeithai fapa(Luka 9:11-17), Jaira fanu(Luka 8:40-56), Lazara Bethani khuaah ni li zet thlana awm tawh a lo tho leh a(Johana 11:1-44) Joppa khuaah Tabithi(Dorki) chu Peteran a kai tho a(Tirhkohte Thiltih 9:36-43), Troas khuaah tlangval Eutuka kha tukverh aṭangin a tla hlum a; Tirhkoh Paulan a tinung leh bawk(TT 20:7-12).

Isua thawhleh hmain Bible-a kan hmuh zingah pawh mitthi tho leh an awm nual a nih khi. Chuti chung chuan Tirhkoh Paula chuan Isua thawhlehna chu thawhlehna bul, a hmahruaitu niin a puang a.

Mitthi tho leh zawng zawngte kha thawhlehna tak tak changa tho an ni lo. An taksa ngai chiah, thi thei taksa leh na thei leh lungngai thei tho kha thi leh turin an rawn nunpui leh mai a ni. Tunah hian Palestina ramah zu kal ila, a tua te mah khi kan hmu tawh lo ang. Bethani khua chu ama hming chawiin Al-Eizariya an ti hial tak naa a hming chawi chhan ber Lazara pawh hmuh tur a awm tawh lo. An vai khan thi nawn turin an tho leh a ni.

Lal Isua thawhlehna, Tirhkoh Paulan ‘hmahruaitu’ a tih chhan erawh chu a anpui reng reng la awm lo, chatuana nung hlen tura thawhlehna a ni. Thi nawn turin a tho leh lo va, nung hlen turin a tho leh a; chu chu thihna hnehna famkim chu a ni. Hindu sakhuaa piannawn lehna an tih pawh hi chatuan nunna a tling lo. An lo piang nawn leh tak tak a nih pawhin na thei leh lungngai thei, hrehawm tuar thei, thi thei taksa nen an lo piang nawn ang a, an thi leh tho dawn bawk a ni.

Isua tho leh taksa chu natna laka him a ni a, a na thei tawh lo. Khawvelah hian natna chi hrang hrang tam tak a awm a; ramsa atanga kan kai theih ringawt pawh hi a tam em em mai a. Mahse natna zawng zawngin an tihnat theih tawh loh taksa nen a rawn tho a ni. Natna hneha thawhlehna a ni.

Thihna hneha thawhlehna a nih avangin chatuan daih a ni. Chatuan rei zawng hi hriat chi a ni lo. Chatuan a nih tlat avangin. Kan chenna khawvel hi a leilung chawp hian a la thi ang a, ni khi a la thi bawk ang a. Kan khawsakna Physical Universe ngei pawh hi engtikah emaw chuan luah theih lohin a la thi dawn bawk a ni. Thawhlehna taksa erawh chu chung thil tawpna te chuan a tichhe thei tawh dawn lo a; chatuan daih a ni ang.

Isua thawhlehna danglamna chu mihring zinga mi dang tute mah an inrawlh lo hi a ni. Thuthlung Hlui leh Thuthlung Thar lama kan hmuh, mitthi tho leh te kha anmahniah, mi dang tel lova rawn tho leh turin thil tihtheihna a awm lo va. An thawhleh theihna turin mihring zinga damlai tu emaw an chet a ngai zel thin a. Isua erawh chuan lo tho leh turin amah kai thotu tur mihring zinga tute mah a mamawh lo. Mihring inrawlh miah lovin a lo tho leh a. Petera te, Johana te khan tha an thawh ve tawh lo reng reng a ni. Nunna lal a ni a, nunna hi a ta a ni a; amahin a lo tho leh mai a ni. Chutiang chu a nih avangin Isua thawhlehna hi thihna hnehna a ni. A hmaa kan tarlan tak mitthi tho leh zawng zawng kha a hnua an thih leh tho avangin thihna an hneh tihna a ni lo.

Thawhlehna leh Piannawnna: India rama sakhaw lian ber Hinduism-ah hian piannawnna thurin a awm a. An thurin laimu ang hiala ngaih theih a ni. Heihi khawthlang miten Hindu sakhuain a sawi dan diak diak lo deuhin an la chhawng a; mi tam takin an ring viau bawk. Mi thenkhatin thawhlehna leh piannawnna hi sawi zawm an tum titih fo bawk a. Thil hrang daih a ni. Mirrhi tho leh dang kan sawiho ang chiahin piangnawn leh intite pawh an thi leh tho a. Thawhlehna chu chatuana nunna tur a nih lain piannawnna chu thi tura pian lehna mai a ni.

Piannawnhna hi Hindu sakhuaa an hman dan chu phurrit ang a ni a. An sakhuaa chhandamna a ni ve mai ang chu, Moksha changa piannawnna laka him tumin sakhua an bel a ni. Piannawnna pumpelh a, kalsan turin tihtur hrang hrang leh kawng hrang hrang a awm nghe ngeh a. Keinin kan thlakhlelh ber leh kan duh ber thawhlehna hi anni piannawnna nen chuan a inthlau hle.

Piannnawnnaah hian keimah ngei hi keimah ka nih mekna ang hian ka piang leh kher dawn lo. Khawthlang miten an nunpui thin individualism mitin an thlir a; mi mal taka keimah bawk hi piang nawn leh ang maiin an ngai a. Mahse a ni lo. Hindu zirtirna tak takah chuan tuna keimah ka nihna ang hi keimah tak tak a ni lo va, ‘atman’ zawk hi a tak tak chu a ni. Chu chu an pathian sang ber leh a chung ber, Brahman nena inzawm a ni a; mi mal taka mahni kan inhriatna ang hi a ni lo. He thurin hi lo dik khiahin lo piang nawn hlauh pawh ni la, tuna mipa hi hmeichhiaah a piang lo vang tih a sawi theih loh a; mi ṭhenkhat phei chu kelpui emaw, ui kawlh takah emaw an lo piang daih thei. Liani chu lo piang nawn leh se tuna amah leh amah a inhriatna Liani hi a ni tawh dawn lo a ni. Chuvangin piannawnna hi han inhnemna chi zia zang a ni lo va. Anmahni pawhin inhnemna atana hmang lovin phurrit, tlansan tur angin an ngai a. Piannawnna tlansan theih dan tur an ngaihtuah a; nasa takin an zawng thin.

Kristianten thawhlehna kan tih erawh chu ringtu zawng zawng tan malsawmna a ni. Keimah ngei hi, tuna ka inhriatnaa ka mi mal nihna ngei hi a tho leh ang. Lali chu thil dang angin a tho leh dawn lo va, amah Lali ngei kha, chatuan daih taksa thar hlak nen a tho leh dawn a ni.

Piannawnna hi ‘karma dan’ hnuaia awm a ni a. Miin a tuh apiang, chu mi ngei chu a seng leh ang tih ang mai khan, a dam hmasaka a thil tih sual leh thil tih ṭhatte kha a chhawm ang a. Rinna avanga khawngaiha chhandamna thu reng reng awm lovin, a sual man kha a chhawm dawn a ni. Thawhlehnaah erawh chuan ringtute chu ngaihdamna famkim changin an tho leh ang a. An dam laia an thil tih sual engmahin a tibuai tawh lo vang a; mi thianghlimte nen tual khat niin an leng za tawh dawn a ni.

Kan sawi tak angin Isua Krista thawhlehna hi Kristian thurin lungphum pawimawh tak, a tel lova Kristian sakhua a awm thei lo a ni. Ropui takin a pian ni hriatrengna kan lawm a. Ruai kan ṭheh mup mup mai a. A thawhlehna erawh chu ruai nen kan lawm lo. Muk takin Biak inah kan kal a; a thih ni Good Friday nen kan hman dan a inang reng a ni ber. A pian ni chu mihring pian ni pawh kan lawm avangin lawm awm tak a ni ngei mai a. Mahse nausen piang hi mihring tan thil danglam leh thleng ngai lo a ni lo. A thih hnua ropui taka a lo tho leh erawh chu a danglam em em a. Chatuan nunna thutiam nemnghehna a nih avangin Krismas aia nasaa lawm hi a phu hle a ni.