KAN UNAUTE

Kan chheh vela min hualtu ramah buaina namen lo tak mai a lo chhuak a. Mahni duh thu reng ni lovin kan unaute an rawn ral tlan a. A then chu International ramri kan meuhin an rawn lut a; heng mite hi khawvelin raltlan a tih, refugee an ni. Mi dang raltlan ve tho an awm a. Anni erawh chu international ramri kan lo, ram pakhat huanga awm, State ramri kan mai an ni thung a. henghi refugee ni lovin, ‘internally displaced’ an tih ang hi an ni awm e. Mizo tawng erawh chuan raltlan kan ti vek mai a ni.

Chutia an awmna ram a buai takah chuan, khawvel ram danga râltlan ang bawkin an himna tur hmunah an rawn tlan lût ta a. Khawvel ram danga raltlan an dawnsawn dan ang lo takin keini chuan unau mikhualin kan lo mikhual thung a ni. Khawvel ram danga raltlante chu ramri hrulah, a hlawmin an awmna tur an siamsak a; an tlan luhna rama mipui khua leh tuite nen an inawm pawlh ve lo. Keini erawh chu raltlan ṭha mi angin kan lo dawng sawng a. A duh an sumdawng a; a duh an inhlawh bawk a. An duh duhnaa kal kualin bungrua an zuar kual a. Electronics hmanrua aṭanga theirah zuar thlengin veng tinah an kal kual thei a ni. Raltlan, internally displaced zingah phei chuan in hmun lo lei ta mai te pawh an awm a ni awm e.

Ka chhang eituin a ke artui ka chungah a lek ta:

Hmanlaia kan ṭhenawm state pakhata thil thleng an sawi hi a dik mai thei. Ram ṭhenawmah buaina a awm a. Mizo hnahthlak chi khat kha an rawn lut a. Sum an nei si a, in hmun leh ram an lei a; an chipuite an lo luh belh zel a. In hmun nei lote kha an ram lei sa ṭhen darhin an lei chhawntir a; an induhsak thiam si a. Rei loteah a awmna hmunah khan a tam ber nihna an hauh ta a. A tam ber an han nih chuan anmahni chi bing kha an inla lianin an inla hrang ta a. A rama lo awm hmasate kha an chêp ta zawk em em mai a ni an ti.

Mizoram chhunga thil thleng ṭhenkhat atang pawh hian kan unau tia kan lo dawmte hian an ke artui kan chungah an lek ta em ni a tih theih hial a ni. Keinin unau tia kan lo pawm lai hian, a ruka chi bing rilru nena che duh an awm a ni awm e. Sawrkar hnathawka State pawn atanga lo kal zingah pawh, he laia an chipui, lungawi taka Mizo lo inti tawhte fuih pawrh a, chi bing rilru neihtir tum tlat an lo awm tawh thin nghe nghe a ni.

Mizo tih thumal hmang ṭha duh lo an awm bawk: Mizo ti lova Lusei tia Mizorama chengte sawi lui tlat an awm a. A pawi hle mai. Hei pawh hi intih hranna chi tuh an tum vang a ni awm e. Luseiho hian Luse ikan inti ngai tawh lo. Lungawi takin Mizo kan inti mai a; a hrana Lusei Autonomous Council neih kan tum hek lo.

Mi tinin mahni pianpui ṭawng kan ngaina hi indem theih a ni lo. Mahse a dova do kher an awm hi a pawi a ni. Tun hmaa film an lehlin vak vak lai khan hmun ṭhenkhatah chuan Mizo ṭawnga lehlin a nih vang hrim hrimin en an lo inkhap tawh ṭhin a ni.

Sakhuaah mi tin hi kan zalen a, biak in pawh kan duhna hmunah kan din thei ṭheuh a ni ber. Mahse, kan hnam inpumkhatna tichhe zawnga chet phahna a nih dawn chuan a ṭha hauh lo va, kan duh bawk lo va; khawvel ram hrang hrang leh hnam hrang hrang zingah duh an awm meuh lo vang.

Inhmêl huat lovin: A chunga kan tarlan avang khian kan unaute hi huat mai tur an ni lo. Hnam tin zingah mi ṭha leh mi sual an awm a; Mingo zingah mi ṭha tak tak an awm a, mi sual kuh zet zet an ṭhahnem hle bawk. Vaiho zingah phakar ki kawi thiam tak tak an awm laiin mi rilru tluang em em mai, mi dang ṭanpui tura inseng nasa tak tak, an hausakna zaa sawmkua zet mi dang ṭanpuina atana hmang an awm bawk a. Mizo hnahthlak hrang hrang zingah pawh mi ṭha an awm a, mi sual pawh an awm. Hnam dang anga bawkin kan zingah mi tha leh mi sual an awm ve ve tih hi pawm ngamin, mi sual tlem avang leh chi bing rilru pua che tlat mi ṭhenkhat avang hian a hnam pum anga inhuat phah tur a ni lo va. Beidawng mai lovin kan inpum khat theihna turin kan bei zel zawk tur a ni. Kan tih dik lohte ena insiam tha zelin, kan hma lam hun ṭha i thlir lui tlat mai ang u. Kawng dik kan zawh phawt chuan harsatna tam tak paltlangin kan la inpum khat ngei ang.

Sawrkar chak leh hruaitu chak:

Sawrkar chak kan mamawh a. Kan ram hi Zofate tana in pui tak tak ni tur chuan tuna kan awm dan hi a tawk lo. Hmasawnna inkhai rual tak, rorelna mu mal taka kalpui te hi kan mamawh hmasa tak a ni awm e.

Kan hnam min hui khawm theitu tur hruaitu langsar leh huaisen kan mamawh hle mai. Chi tinin pa anga kan en theih te hi nei nghe nghe ila duhthusam a ni. Mahse tun thleng hian chuti ang mi hruaitu chak chu kan la nei thei rih si lo.

Inṭhen darh hi chak lohna hnar a ni: Israel fate kha hnam khat leh rorelna pakhat hnuaia an awm chhung chuan an chak ve viau mai a. Mahse an zingah inṭhen darhna a lo thleng a. Hnam lian inti ve tak tak kha an ni a. Hmar lam hnam sawm an hel a; sawrkar hran an han din chiah khan an chakna a tla hniam ta duai duai mai a ni. An hnam pumpui kha rorelna pakhat hnuaiah awmin ṭangrual se la, An chheh vela hnam lian leh chak an hmachhawn dan a dang daihin a rinawm. Mizo hnahthlakte hi kan chhevelah keini aia hnam lian leh upa zawkten min hual khup mai a. nek ral tham lek vek kan ni. Nghet takin inpumkhat ila kan chheh vela hnam dang awm lakah zahawm tham tak tur kan ni ang a; a him pawh kan him zawk ngei ang.

Inpawm tawnna kan mamawh:

Engtin nge kan inpawm tawn theih ang? Ṭawng kan inpawmsak tawn a ngai a; hnam ziarâng kan inpawmsak tawn a ngai bawk a. Mahni pianpui tawng hi kan ngaina ber theuh mai a; chu ngei chu kan Pathian biakna atân pawh kan duh ber vek mai a; anni pawh an ni a, keini pawh kan ni ve tho a, indem theih a ni lo. Mizorama kohhran hrang hrangte hian an huangah hian ṭawng ze dangte hi pawm thiam se la, a bul ṭanna tha tak a ni thei awm e. Heti zawng hian i han ngaihtuah chhin teh ang. Biak inah ṭantuin Hmar etc ṭawnga Bible châang chhiar a duh chuan chhiar mai se la, ṭawngṭai a duh pawhin ama ṭawngin ṭawngṭai mai se la; tumahin ‘Amen’ hun kan haiin ka ring lo va. A thu chham tlangpui chu kan hre thiam viau bawk ang. Inla hrang kher lova biak in khata kan lawi reng na na na chuan kan inṭhen darh pheng phung lo ang a; zawi zawiin ṭawng khat kan la hmang tho thovin a rinawm.

Ṭhalai pawl inkhawmpuiah te hian Mizo chi hrang hrang ṭawng hi eng emaw chen chu ri tel fe fo se la; an ṭawng leh an hnamzia bo hauh si lova lungdam taka Mizo in puia an tel ve theih dan zawnsak a tangkai hle ang a, zawi zawiin kan inpum khat ngei ang.

Ṭawng kauchheh danglam deuh te, tihdan hrang hret hrette hi innuihzat mai lo leh inhmuhsitna atana hmang mail ova kan inapwmsak tawn a ngai a ni. Hemi kawngah hian keini Mizo inpui luahtute hi a hmahruaitu kan nih ngei pawh a ngai takzet a ni. Inpumkhatna hi inpawm tawnna a tel loh chuan neih theih chi rual a ni lo.

Thutlûkna kan siam dawn te hian chi dang rilru a tina ang em tih te, anmahnia dam khawchhuah duhna a cho tho mai ang em tihte hi kan ngaihtuah hmasak fo a ngai a ni.

‘Mizo’ nihna hi tu tâ bik mah a ni lo va. Luseiho ta bîk a ni lo va. Lusei leh Mizo tih hi thil thuhmun a ni hek lo. Mizo zinga chi hrang hrang karah Lusei an tel ve mai a ni. Mizo tih hi chu Chhinlung chhuak Zofate zawng zawng tân a ni.