LICENCE ṬHEUH ṬHEUH

Licence tih hi Mizo tawng ang maia kan hman a ni tawh a. A tawi zawng chuan ‘Phalna’ tihna a ni. Licence chi hrang hrang a awm a; Driving Licence hi kan hria lar ber a ni awm e. Heihi motor khalh thiam, khalh phalsak an ni tihna a ni ber mai. Driving Licence nei tur hian thla ruk vel zet lirthei khalh zir hun chhung pal tlang a ngai a. Heimi chhung pawh hian Learner’s Licence an tih chu neih ngei a ngai bawk a ni. A duh duhin Driving Licence hi neih theih a ni lo va, Driving test pal tlang a, pass ngei ngei a ngai a. A pass hnuah Licence pe thei tura sawrkarin thuneihna a pek chauhin Driving Licence chu a pe thei bawk a ni. He licence hi hun tiam chin awma pek a ni a.

Hman aṭang tawh khan ‘driving licence’ neih theih danah hian sawi neuh neuh a awm fo mai. Learner’s Licence nei hmasa emaw, nei hmasa kher lo emawa pawisa sêng deuh hleka awlsam taka neih theih dan te a awm niawm takin an sawi thin. A taka fiah erawh chu a harsa ngawt ang. Driving licence pek chhuah dan hi zaa za a ṭha famkim lo a nih pawhin a tlangpui chuan an tidik viauin an uluk hle bawk a ni. Tin, Driving licence diltute hian an khalh thiam ve tho avangin, a kawng fdika kal lova a awlsam zawnga kal an duh vang maia sum senga kawng awlsam zawk zawng an ni Zelin a rinawm. Khalh thiam lo hul hual chuan engtin mah an dil ngamin a rinawm loh. Hun seng tam lova driving licence neih an duh avangin pumpelh an zawng mai niin a lang.

Licence dang a awm a. Licence an tive chiah em ka hre lo naa phalna neih ngai tho a ni. Chu chu Electric Wiring hi a ni a. A thawka te hi chuan, “House wiring” an ti deuh a ni awm e. Hei pawh hi zir phawt a, pass phawt ngai a ni. A duh duhin lo tih ve chi a ni lo.

Engati nge phalna neih a ngaih kan tih chuan, thu neituten mihring nun himna tur an ngaihtuah vang a ni.

Licence zinga pawimawh em em mai chu ‘Drug Licence’ kan tih hi a ni a. Khaw tin leh veng tinah hian damdawi zawrhna dawr a awm a. Hengte hi licence nei phawta inhawng vek an ni. Licence kan sawi tak pathum zingah khan damdawi licence hi neih a awl ber tlat mai. Mihring nun khawih vek an ni a; damdawi phei chu kan ei rual ruala kan taksaa hnathawk nghal an ni vek a. Mahse he licence nei tur hian damdawi lam thil leh a kaih hnawih, Pharmacology leh Pharmacotherapeutics lam zir zu ṭul hauh lo va! He thil hi hman aṭang tawh khan mak ka ti fo thin. Amaherawhchu a pawng a taka han sawisel chiam chi erawh chu a ni ngai lo. Damfdawi lam kaihhnawiha mi thiam kan nei tlem a. Thingtlâng hmun kilkhawr lama an damdawi mamawh phuhrûk turin licence hi pek loh theih loh a ni fo ṭhin ngei ang. Mahse tunah chuan mi kan nei tam tâwk tawh viau a. Khawpui lian deuh deuh leh PHC awmna emaw, CHC awmna emaw chinah tal chuan pharmacy thiamte chauh hian zuar tawh se a ṭha hle a, a hun tawh viau bawk a ni. Kan thusawi a chian zawk nan tunhma hun kal tawha ka thil hriat tlêm ka han târ lang ang e.

Nu pakhat hi daktawr hnenah ainentir a. Daktawr chuan Tinidazole a lo chawh a. He nu natna hi a ziaawm chuang hauh lo mai a. “Daktawr damdawi chawh hi i ei em?” tia ka zawhna chu, “Ei lo. Damdawi zuar khan ‘hei chu Santen damdawi a nia, i Santen em ni?’ min ti a. Ka Santen si lova ka ei ta lo mai” tiin min chhang a ni. Dam ngaihna a awm lo. Daktawr pakhat chuan ka chhûng natna enkawl nan Metronidazole a chawh a. A dam thei lo va, kar khat hnuah damdawi inah an kal leh a. Daktawr chuan an damdawi ei leh ei loh a lo zawt leh a. Dam lo chuan a ei lo. Damdawi zdawra an va kal kha a zuartu khan, “I kua a ṭha lo em ni? Hei chu kawṭhalo damdawi a nih hi,” a lo ti a. Ani dam lo lah chuan kawthalo a vei si lo va, a lei va, damdawi ei lovin a awm ta ringawt a nih chu. Ṭum khat chu pitar lian lo tak mai hi a taksa rihna leh damdawi inmil tawk tur, per Kg of body weight, chhûtsak thlapin daktawrin antibiotics a chawh a. An uluk ve tehlul nen Damdawi zuarin, ‘a tlêm lutuk’ tiin an lo leitir duh lo a nih chu. Kha damdawi zuar khan damdawi tam tak hi kan taksa rihna mila chhût ngai a, kan ei theih chin(dose) siam rem ngai a ni tih a hre hauh lo tih chiang hle a ni. Ṭum khat chu damdawi ka lei dawn a; a zuartu chuan ka lehkha ken chu a han en vang vang a. Hetiang chiah hi kan nei lo va, a anpui kan nei e, tiin hming dang(trade/brand name) pu hi min pe a. “Hei hi tunlaia kan pêk tam ber a ni,” a la ti zui bawk a. Kei lah pek chuan en chiang tawh hlei lo hian ka lei a, ka hawn ve ta ngawt a. In ka thlen hnua ka han en chiang chu a inang lo nasa lutuk ringawt mai a ni. Ka lehkha kena daktawr ziah kha chu antibiotics a ni a. Damdawi zuarin min leitir erawh chu steroid chi khat a ni daih. Chhim leh hmar anga inhlat a ni. Dam lo pawh eitir ngam lovin kan paih ta ringawt mai a nih chu. An dawra han kal leh a, han chhuahchhalh hi ka chak viau naa receipt ka lo la lo va, chu bâkah mi hmaisa han tawn vel kha ka buai peih lohna a ni bawk nen, kan ngawi ral ta mai mai a ni. Daktawrte hian sawi duh se sawi tur an hre tam ngawt ang, keia sawi ve mai mai aia nasa leh tam hi sawi tur an hre ngeiin ka ring.

Damdawi zuar tam zawk hi Pharmacology lam zir miah lo an ni fur mai a. Chung zingah chuan ‘hria inti ve’ an awm nual bawk tih hi a chunga thil thleng aṭang khian a chiang thei ang. Damdawi lam zir lem lovin damdawi an zuar tlat hi a mak vak lo. Hmanlaiin damdawi kan mamawh si, damdawi lam thiam kan nei mang si lo va, laymen hnenah loh theih lohin licence kan inpe mai thin a ni ber awm e. Loh theih loh piah lamah hian induhsakna hmanrua atan pawh mi ṭhenkhat chuan an hmang ni ngeiin a lang.

Licence kan sawi tâk, Driving licence leh Electric Wiring tih theihna te chu a thiam ngei chauh an pe a; heng licence pahnihte pe chhuak tur hian Minister leh Bureaucrats lam an inrawlh hriat a ni ngai lo va; a petu tura sawrkar ruat, khatiang lam endik thiamte endik ang khan an pe mai a ni. Drug licence erawh chu a kalhmang a dang lam daih mai a. Damdawi zawrh phalna nei turin damdawi lam zir pawh a ngai lo a ni awm e. Exam pawh a awm lo. Kan ei rual ruala kan taksa khawih nghal, tih sual palha hlauhawm ni thei damdawi leh a zawrh dan hi kan namnul mah mah ṭhin chu a ni. Tlem lai deuh atang khan ram danga an tih ang deuhin damdawi lam thiamte ngei zawrhtir tumna a awm tawh thin naa a hlawhtling hlei thei lo.

Kum 2024 November ni 22-a sawrkar thuchhuah chuan Drug Licence dilna reng reng chu Administrative Department lamah thawn zel tur a ti ta a. Licence dang kan sawi ang lo takin Minister leh Officer liante an inrawlh thei ta tihna a nih hmel hle.

Driving licence leh a danga inrawlh si lo engati nge Drug licence pek kawnga an inrawlh bik tlat thin tih leh Party mi leh sa leh chhung leh khat induhsakna kawng a ni thei ang em tihte hi rilruah zawhna a awm lo thei lo a ni. A thuhrimah thuneihna semzai te hi an sawi fo a, a taka hmang duh hi bureaucrats leh politician zingah kan nei si lo em ni? Lal leh thuneih hi a nuam ang, mahse induhsakna dik lo kawng hawng chi ni lo hram teh se.

Damdawi leh a behbawm hi chu, drug licence pek chhuah thleng hian, a zira zir chhuakte ngei kutah dah ngam ila a tha ber mai. Thiamna ngai hlu niawm takin zirna lamah ṭhangthar kan fuih a; mithiam ngaihhlut kan tum leh si loh chuan zir tura infuih hi eng nge maw a ṭulna le a tih theih hial a ni.