TU FA NGE?

Thawnthu phuah chawp: Nula X-i leh tlangval W-a chu an inngaizawng a. Kum 5 a vei chiah tihin nula X-i chu tlangval Y-a nen, Biak in hawng ngatin an innei ta thut mai a. Mahse mak tak maiin an inneih atanga thla sarihna lekah X-i chuan thla kim biai siin nau a hring ta mai a nih chu. Y-a chuan an inneih hmain an che sual hauh lo tih a sawi a; tin, che sual turin, tunlai ṭawng takin chance a nei lo. Kum 5 chhung khan X-i leh W-a hi mi dang tel theih miah lohin an lo inzui tlat si a ni. A chang phei chuan W-a hian, “Vawi khat te mah nula la kuah lo hi chuan eng mah lo sawi ve suh u,” tiin Y-a leh tlangval dangte a lo tawng khum hial tawh thin a ni. Mahse X-i fa pai erawh chu ‘ka fa’ a ti duh miah lo mai a. Chutih a hnekin, “Thla sarih kal taah pasal a nei a, engati nge a pasal neih hmaa a tlangval pa hi min sawi min sawi? Engati nge a pasal neih hmaa mi hi min puh daih? Y-a hi puh ta che u,” tiin a pau a pau mai a ni. Mi pangngai chuan thla sarih chhung lekin thla kim biai si nau a hrin theih loh tih an hre vek a. Hmeichhia tu pawhin thla sarih chhunga nau thla kim a hrin phawt chuan, thla sarih hma lamah eng emaw a lo awm daih tawh tih hi phat rual a ni si lo.

Tunlai hian Indian Airforce hnena Lengpui ram hralh chungchang a lar hle mai. Keini anga duang tan phei chuan sawi ve ngam pawh a ni meuh ta lo ve. Mi hrang hrangin an thlir dan an sawi a; Mizorama Political party an inpuh tawn a. An thusawi hrang hrang karah kan hriat chhun lo sawi ve chi niin a lang lo va; kan hriat chin sawi lovin kan hriat loh, mak kan tih si te, kan chian lam ni lo kan chian loh lam te hi sawi ve ila a pawi lo vang.

Party hrang hrang atanga an thu sawi te, mi mal an kawmna te han thlir hian ngaihdan a siam theih hle mai. Heng an thusawi hrang hrangah chuan, tun sawrkar kan hrawn mek ZPM an rawn sawrkar hma khan he lai ram hralh tur hian hma an lo la daih tawh tih hi phat rual loh a ni. MNF lam chuan kum 2025a sawrkar lehkha(Preliminaray notification) behchhanin, kha lehkha ngei kha a bul ṭanna niin an sawi a. Kha lehkha kha engkim bul ṭanna anga ngai turin mipui mi hmin an tum niin a lang bawk a ni. TV lama sawihona an neih khan sawrkar hmasa hun laia file kal dan zawng zawng an tarlang a; ni khat thil thu leka an ram hralh tum an chinfel mai dan thlengin an sawi a. A dik leh dik loh mipuiin kan hre lo va. A dik lohzia erawh chu MNF party aiawh emaw an president emaw khan an sawi lo tlat thung. TV-a MNF party mi leh sa pawh khan a sawi lo. Nula pakhatin pasal a nei a, a pasal neih hmaa a tlangval chauh engati nge in sawi tih lam hawiin thu mi keuhpui a tum ta daih mai a; ngaithlatute kan chiang thei ngang lo. MNF sawrkar khan engmah an ti lo va, tel vena an nei miah lo tih hi anmahni ngei pawhin an sawi thei bik lo a ni awm e. Chuti a nih chuan, MNF kuhmumah ZPM a par kan ti dawn nge, MNF kih hnawkah ZPM a tal buai kan ti dawn? Hunin a la rawn hrilh zel ang chu maw! MNF sawrkar lai khan Lengpui ram hi Indian Airforce hnena hralh tumin tuna ram hralhtu an tihte hian hma an lo la ngei niin a lang a. “Hralh” tawp leh hawhtir (land lease) hi a inang lo. Tribal ramah tribal ni lo chuan ram a nei thei lo va. Tribal chu ‘mihring’ a nih ngei a ngai a; Indian Airforce kher lo pawh, ‘pawl – organization’ lam chu reng reng hi mihring an nih loh a, organization an nih maiu avnagin tribal an ni thei lo tih te hi Dan thiam thenkhat sawi dan a ni leh zel bawk si a, a hnawk kual ta hle a ni. MNF hi kum 2023 inthlanah khan tla lovin sawrkar zui zel se la, preliminary notification em pawh chhuah lo hian an hralh mai ang em tihte pawh a ngaihtuah thei hial mai. Hei bakah a hawha hawhtir, Land lease pawh ni lo vin, bungraw hralha hralh tawp mai a ni ang em tih te hi zawhna awm lo thei lo a ni. Khita Tlangval W-a leh MNF hi thuhmun, Tlangval Y-a leh ZPM hi thuhmun angin kan ngai ringawt mai dawn em ni le? A chiang har hle mai.

Lengpui ram Indian Airforce hnena hralh chungchangah hian tute mah hi an thiam e thiam lo ve tih mai theih pawh niin a lang lo. Mahse an sawina eng atanga lang chiang tak chu, tunhma atang tawhin ram lak chungchangah dan pehhel deuh te, dan pawt fana eng emaw ti taka ram hralh te hi kalphung pangngai ang maiin kan lo hmang thin a ni awm e tih hi a ni. He thilah hian tute hi nge indem tur leh indem thei tih a chiang chuang lo. Politician mai bakah sawrkar hnathawk lian chin te, ram leilung enkawl tura sawrkar hnuaia thawk sawrkar hnathawkte hi rintlak an ni em tih te thlengin zawhna lian tak a awm lo thei lo a ni.

Lengpui ram inlei chhawn danah thil fel lo awmin a lang a; chu chu political party lian pathumte chuan remchanga hman an tum ta a ni awm e. CBI an rawn sawi lar leh ta a ni. Central Bureau of Investigation (CBI) hi Delhi Special Police Establishment (DSPE) Act, 1946 hmanga din a ni a; Delhi police officer an ni ber e. Mahse, Delhi Police chu Delhi Union Territory hnuaia awm a ni lo va, state mal ta an ni lo. Sawrkar laipui hnuaiah, Home Ministry hnuaia awm an ni. Chuti ang chu a nih avangin CBI pawh a hming ang tak hian Central sawrkar hnuaia awm tihna a nih chu. CBI chu India rama hlemhletna lian leh sual lian tham chhui thin an ni a. Case harsa leh lian tham tak tak an lo chhui tawh a, India ramah anni aia rintlak investigation agency dang kan nei rih lo a tih theih ang. An kuta case lut zawng zawng hi an chhui vek ang em tih leh Lengpui ram hralh chungchang pawh hi an lo pawm ang em tih kan hre lo va; kan hriat phak loh bak CBI sawitute hian hming ṭhat hlawh tumin an sawi mai mai em tih pawh kan hre phak lo. Chutih pah chuan he zawhna, Mizoram sawrkar hnuaia police te hi engati nge kan rin zawh loh tih hi a lo lang nghal lo thei lo a ni. Chu chu kan sawi tawh angin tun hnai thil a ni lo, hman atanga rilrua zawhna awm tawh a ni. Police lak dana sawi neuh neuh awm fo thin te kha tunhma atanga kan hriat thin a ni. State kan nih hnuah MNF leh Congress an insawrkar chhawk ngat ngat a. Mizoram police hi rintlak loh deuhin an bawl chhuak ta mai em ni tih a awl hle. Mipui rin tlak leh innghahna ni thei turin an enkawl lo em ni aw a tih theih tlat a ni. Chu chu thu kal tawh lo ni se, tuna sawrkar mek hian kum thum vel an la nei a, hemi chhung tal chuan eng emaw hleka CBI lam rik zel ngai lo tura rintlakin an chher chhuak hman ang em, tih leh chher chhuah an tum em tihte hi zawhna awm zui nghal lo thei lo a ni bawk. Chu chuan thil dang a hnuk tel a; chu chu anmahni police te hi an ni. Mipui rin hlawh leh innghahna tlaka mipuiin an ngaih theih turin hma lak thar an tum em tih te, sawrkarah chuti anga hma lakna tur chu rawtna an thlen em tih te hi rilrua zawhna awm a ni.

Pathianin dik leh dik lo hre turin rilru leh chhia leh tha hriatna min pe a. Mahse a dik leh dik lo hriat hran hi a dum leh a var anga hriat hran awlsam a ni lo fo a nih hi.