MIZORAMA KHUALZINTE

Sairang thleng Rêl a lo lut a, khualzin an pung hluai mai a; social media lamah hnam dangin Mizoram chungchang an tar lang nasa ta hle a, a tlangpuiin a tha lam a ni a, a lawmawm takzet a ni. Nikum lama lo lut kha Mizoram mipui zat dawn lai, nuai riat chuang zet an ni ta mai a; Mizorama kohhran lian ber Presbyterian member aia tam an ni a; rilru tak taka ngaihtuah tham zet a ni. Kan dawnsawn thiam loh chuan kan phurrit an ni ang a, kan dawnsawn thiam erawh chuan mi tam tak tan eizawnna leh state pum ang pawha kan sum lakluhna tha tak an ni thei ang. Huphurh viau tur a ni lo va, malsawmnaa kan chantir thiam erawh chu a ngai thung dawn a. Kan nun tichhe lo tur leh kan hnam zia rang tibo lo tur te, kan ram rohlu thing leh mau chereu phah lo turtea hma kan lak a, kan tu leh fate dinhmun himna tur ngaihtuah chunga mikhual kan dawnsawn thiam a ngai hle dawn a ni. Kan sakhua tinghing thei chi lakah pawh kan inven a ngai ang.

Tourism hi sum lak luhna tha tak mai a ni tih hriain ram hrang hrangin tourism lamah tan an la nasa hle vek a. India sawrkar ngei pawhin tan a la a; khawpui leh hmunpui tlawhtu chauh tinzawn lovin, thingtlang lam tlawh tur pawh huam telin India sawrkar chuan Rural Tourism tihhmasawnna turin ruahmanna fel tak a siam nghe nghe a ni. National Strategy and Roadmap for Development of Rural Tourism in India tiin kum nga hma lam ta atang khan ṭan a lo la tawh a ni. Thingtlang lam tlawh tura khualzin hip tam hian thingtlang mite tan eizawnna a siamsak mai bakah, thingtlang hmasawnna atan te, inpawh tawnna atan te a tangkai a, chu chuan khawhawi a siam remin a tizau thei dawn bawk a ni. Thingtlang nun dan hi hnam nun dan fim a taka kan hmuh theih tha ber a ni tih hriain chu lam hawi chuan hma a lak theih awn bawk a ni.

Khualzinte hian mamawh an nei lo thei lo va; khawii ram atanga lo kal pawh ni se mihring zawng zawngin kan mamawh ang kha an rawn mamawh ve tho a. Chu chu sum lak luhna hnar ṭha tak a ni.

Ei leh in an mamawh. Eng anga ram changkang leh hausa atanga lo pawh ni se, mihring ve tho an nih avangin chaw an mamawh a, in tur tuisik thianghlim an mamawh bawk a ni. Heng hi a thlawna eia in turin an lo kal lo va, a man pek huamin an lo kal a. Ei leh bar lam zuartute tan sum hnar an ni thei a. Ei leh bar lo buatsaihtu chu mi pakhat chauh a ni thei lo; dawr neitu chuan mi dang a ruai ngei ngei lo thei si lo va, ṭhalai tan inhlawhna a lo awm thei bawk a ni. Tin, ei leh bar sawngbawlna hmun hma pawh an mamawh a; chu chuan hmunhma hman tangkaina a keng tel nghal bawk a ni.

Riahna an mamawh a; thlen in an mamawh bawk. Tuallai leh ram palailenga zan riak mai mai thei an ni bik lo va, hul hliap hnuaiah ngei an riah a; an thlen a ngai a. Khualbuk chi hrang hrang, Home-stay leh Hotel leh a dangte an mamawh a. Chung khualbuka thawk tur chuan a neituin mi dang a rawih tel a ngai lehzel a. Hna siamna remchang leh tha tak a ni.

Chet velna tur lirthei an mamawh. Mikhual lo kalte hi an thlenna hmuna tawm reng turin an lo kal lo va; vah vel an duh a, hmun hrang hrang tlawh kual an duh a; kea kal phak loh hmun an hmu duh zel a. An tana tih theih awm chhun chu tualchhung lirthei man chawia hman chi te hman ve mai hi a ni a. Lirtheia ei zawngte tan sum lak luhna remchang tak an ni.

Heng bakah hian mihring zawng zawng mamawh , ‘basic needs,’ ni lem loa lang, mahse, mamawh ni ve thei tho si a awm a. Henghi sawrkar kuta awm a ni ve thung ang. Pawimawh tak mai chu damdawi leh damdawi lama inenkawlna, mamawh thulha ban phaka awm tur hi a ni a. Khualzinten Zoram hmun hrang hrang an tlawh kualnaah mamawh thut se an ban phakah damdawi leh damdawi lam inenkawlna a awm tha em tih hi zawhna pawimawh tak a ni a. Hei hian thingtlang lama Hriselna lam Hna tihchangtlun a pawimawh tih a kawk nghal bawk a ni. Mizoram hi hman atang tawh khan Rural Health Service lamah India ram state dang aiin kan hniam bik hauh lo awm e. Dik tak chuan State upa zawkte aiin thingtlangah daktawr pawh an awm ṭha zawk thin a ni. Kan mithiam leh kan hotute thawhrimna leh an thahnemngaihna kha a chhuanawm hle. Amaherawhchu kan dinhmun mek atanga hma lam pana kal zel a, hmasawn zel tur kan ni tih hi hlamchhiah a thiang lo.

Inbiak pawhna lam hi tihchangtlun zel a ngai a. Thingtlang hmun kilkhawr tak takah pawh inbiak pawhna hi tihchangtlun ngei a ngai.

Inkal pawhna kawng hi a pawimawh em em a. Mizorama khualzin kan hipna tura pawimawh ber pawl a ni hial awm e. Rel kawngin Sairang a lo thlen avanga khualzin an han pung thut mai hi a tifiahtu langsar tak a ni thei ang. Khualzin tlawh duh chi, Mizo hnam rohlu leh pipute sulhnu te, hmun mawi leh nuam te hi awlsam taka kal pawh theih kawng mam thain a pawh ngei a ngai a. Kawngpui zau em em a ngai lo. A fur a ṭhala kal theih, kawng mam ṭha ni se a tawk em em a ni.

Eng nge an duh? Khualzin lo kalte hian eng nge an duh tih leh eng vanga Mizoram rawn tlawh nge an nih tih hi zawhna pawimawh tak a ni. Ram dang, changkang leh ropui tak taka thil awmte ang kha an beisei leh an lo kal chhan a ni lo vang tih a chiang. India rama state te pawl leh rethei ber pawl kan ni a. Disneyland ang te, Ambani-a in ropui ang te, Taj Mahal ang te khu hmuh an tum lo. Kan nun dan leh kan ram, tlangram thengthaw leh lui kawr te, kan pipute thil hlui kan neihchhun ang ang te hi a ni ang. Hmun hma mawi leh danglam, an rama awm ve lo ang kha hmuh a, thlalakpui te pawh an duh thin ang. Ei leh inah pawh Mumbai khawpuia restaurant leh hotel lian pui puia an ei ang kha an beisei ber a ni lo vang. Chung ai chuan Mizo thil, Mizo chaw leh a behbawm ei chhin an chak zawkin a rinawm a ni. Chuvangin, kan nihnaa an hmuh tur that e lo siam ila, kan hnam nun lo tilang ila, kan ei leh in dan te hi an ei ve atan fak mawiin chhawp chhuak thiam ila a hlawk hlein a rinawm. Chawhmeh siam dan hrang hrangte hi Mizo chawhmeh a nihna bo si lo, tun aia thianghlim leh tui zawka siam chhuah dan ngaihtuah ila, khualzinte tana chakawm takin Mizo zu leh a dangte kha siam chhuak bawk ila, mi tam tak tan eizawnna leh sum lak luhna a lo ni thei dawn a ni.

India ram khawpui hrang hrangah, hmun mawi leh ropui tak tak, fai tak tak a awm ngei mai a; mahse, a bul lawkah bawlhhlawh em em a awm nghal zel bawk a. Faina leh thianghlimna hi India ram hnufualna lai ber a ni hial awm e. Tun hnaiah kan chhungin(Mizoram chhungah) kan zin kual a. Mikhual thlenna tura siam, man chawia thlenna ni ve si bal em em mai ka mit ngeiin ka hmu. Chhuatah pheikhawk hniak a kawi nuai a; bungraw awm chhunte chu vaivutin a bawh paw thur bawk a. Bual in pawh hman chakawm loh tak a ni. Kan sawi tawh angin, khualzinte hian ram changkanga thil awm ang, furniture ropui leh building ropui an beisei lo; kan rama kan neih aia ropui an nei. Kan neih ang ang erawh chu a faiin a thianghlim tur a ni. Thingtlanga thlen in thenkhat chu sawrkar hmasa hun laia SEDP hnuaia mi malin an siam a ni awm e(Kan thlenna bangah a intar). Sawrkar hian an enkawl dan a enzui miah lo a ni maithei. “Thingtlang mi kan nia,” tih leh, “vaiho pawh an thleng ve nawk nawk mai,” tih hi ka beng hriata an chhuanlam sawi a ni a. Thingtlang nih avanga balh viau hi thiam inchantirna tur a ni lo va, vaiho an thlen thin phei chuan kan ram leh kan hnam a mualpho tih hriat zawk tur a ni.

Khualzin an lo kal zel ang a; kan duh emaw duh lo emaw, min rawn tlawh pawh reng tawh dawn a; rinawmna leh thianghlimna nena kan lo dawnsawn ngei loh chuan kan la mualpho ang.