Dr Lalchhuanawma Tochhawng

Guest writer

Dr Lalchhuanawma Tochhawng

WORLD CUP -2 (Khawiah nge India?)

World Cup lai a ni bawk a, football lam hawi bawkin thu i han chhep leh teh ang.

World Cup laia ka tuipui ber leh hmuhnawm ka tih lai chu group stage hi a ni a, ram hrang hrang atangin infiam mi an lo fuan khawm a. Ram ṭhenkhat chu football lama ropui tak tak an nih laiin ram ṭhenkhat chu football ram ropui an ni ngai lo. An inkhel pawh a inthlau viau fo mai a. Chutih laiin rin loh deuh mai an han chak tlat te, rin loh taka thiam fe zawk tura ngaih an han inhnehtawkpui tlat mai te hi World Cup ti ngaihnawmtu leh tihmuhnawmtu niin ka ngai a. Knock-out round lam aiin ka tuipui zawk fo a ni. An han inkhel a, Television lam atangin kan lo thlir a; thiam ve awm tak maiin, “Chutia tih zawk awm! Khi khi pass thuai mai tur a nia, etc etc” kan lo ti ve zuah zuah a. A taka kan han khelh ve erawh chuan awlsam takin si za kan chhuah leh lawi si a. Mihring nun nen hian inanna tak a neiin ka hre ta. Mi harsatna hriatpui miah lo hian, “Chuti khati…” tiin kan insawiselin kan inrel a; a taka keimahni nuna lo thleng erawh chu kan ching fel hlei thei leh si lo va. “A kotlang A-Team” hi mihring nunah pawh hian kan tam thei dawn hle a lo nih hi. Mihring nuna harsatna leh tawlhpanàl te hi mi tawn dan leh miten an tawh dan hriat thiampui hi a harsa hle a lo ni. Mahse inhriatthiam tawnna chu kan mamawh tak mai a ni bawk si.

Kumin World Cup khel phâk zinga mihring awm zât aṭanga teha ram te ber chu Curacao a ni a. He ramah hian Aizawl mipui zatve awrh, 1,50,000 chuang hret chauh an awm. Kumina World Cup khel tura tling ve tho Cape Verde-ah hian Mizoram mihring zatve vel chauh an awm bawk a. Tlang rin aiin first round-ah an che ṭha phian lehnghal a, ṭan an hlawh phah hle niin a lang. Hetih lai hian mipui tluklehdingawn zen zawn awmna India ram erawh chu World Cup khel turin a tling zo ta lo va. World Cup a lo thlen apiang hian, “Engati nge India hi football-ah a hnufum bik? Engtikah nge World Cup football hi India hian a khelh ve ang?” tih te hi zawhna awm ṭhin a ni a. Mi tam takin an ngaihdan an ziak ṭhin a. Football-ah chauh lo, thil dangah pawh, Mizo tan pawha a ṭangkai theih beiseiin kan tar lang nual dawn a ni.

Sakhua leh football hi kaihkawp theih a ni lo va, khelmual chhunga tarlan pawh phal a ni lo. Chuti chung chuan sakhua nen hian India ram tan bik inzawmna a nei mai lo maw tih theih a ni. Kum 20 chang daih tawhah kha phai lam chanchinbu pakhatah an ziak tawh a. India ramah Cricket a lar em em a; heihi a chhan tam tak zinga pahnih tarlang ila; Pakhatna chu Cricket hi India mite tan India chhuang taka an au ve theihna sport a ni a, ngaihhlut a hlawh a ni. Pahnihna chu Cricket chu mihring intawk lo va khelh theih a ni a. Football erawh chu contact sport an tih ang, mihring intawk leh innek lo thei lova khelh a ni. A chhan pahnihna hi India rama football harsatna a ni thei ang tiin. India rama sakhaw lian fal tak mai chu Hinduism a ni a. Chu chuan caste system a keng tel tlat a. Chi ṭha an tihte hian chi hnuaihnungte hi an khawih ten hle a, sawrkarin tihbo tum ngial thin mahse kum 2000 aia rei an lo kalpui tawh kha a ni a, a reh hlei thei lo. Chi hnuaihnung leh hnam dang nena thlan tla hluam chunga taksa innêk leh intawka inkhelh hi chi ṭhahote hian an tuipui thei lo a ni maithei. Anmahni tak khan khel lo mah se chi ṭha leh sangte berin an tuipui loh chuan, media lam te, sponsorship lamahte ram dang angin an che thei lo ang a; mi eng emaw zât tuipui awm mahse khawvel huapa lang tur khawp chuan an che thei lo a ni ang. Tun thleng hian football hi India chhim lam leh India chhak lamah a lar a, a ram laili leh hmar lam, Hindi Belt lamah a lar tak tak thei lo. A chhan kan han sawi tak khi a dik lo mai thei a, mahse, Sakhua hian kan nun a nghawng tlat avangin, sakhua hi infiamna nen inzawm lovin lang mahse, a infiam mite ber kha sakhuain a thunun tlat chuan infiamna a nghawng lo thei lo a ni.

Sakhua han sawi takah chuan football nena inzawm miah si lo i han sawi zui teh ang. Kumin World Cup-ah hian Muslim ball pet thiam an lang tam hlein ka hria. Middle East leh Central Asia lam atangin Muslim hlang deuh thaw awmna ram an rawn tel nual a. Europe ram team-ah an tel nual bawk a. Sakhaw mal lakah hian an tam ber mai awm mang e tih awl tak a ni. Chung zingah chuan Turkey bik hian ka mit a la a. An ramah hian Muslim an tam lawrlak a; zaa sawmkua panga dawn lai an ni. An khawpui chu Istanbul a ni a. He khawpui hi kum AD 330 hnu lama Constatine-a din, Kristian hlang deuh thaw awmna thin a ni a. Constantine-a a lo lal khan Kristian te an zalen ta a; zalen satliah mai lovin a Kristian sakhua chu sawrkar sakhua a ni a; miin an bawh ta hle mai a; sawrkarah dinhmun pawimawh tak tak an chelh ta a. Kohhran hotute an lal tual tual bawk a. Kum za a han ral leh meuh chuan Europe chu Kristian ram a lo ni ta mai a ni. A tawi zawngin han sawi ila, khawchhak lam atangin Muslim an lo lian a, Constantinople khawpui ngei pawh chu Muslim khawpui a lo ni ta a ni. Tunhmaa sawrkar chakna ringa kal, thuneihna nena inthuam kha, an aia chak an lo lian a; an inpe duak mai niawm tak a ni. Khawvela lei lalram din tum lo Isua zirtirna kal pela lei lalram din nana Kristianna vuan mai an nih vang a ni thei ang em tih hi zawhna awm lo thei lo niin ka hria. Tun hunah pawh hian Lal Isua zirtirna kal pela politics thil leh vantlanga tlaktlumna duh vanga Kristian kan nih chuan kan sakhua hi a tlo lo thei mai awm e a tih theih ta a ni. Ngaihtuah uluk a ngai hle mai.

India kha sawi zawm zel ila. India-ah hian sport lamah Infra-structure lam hmasawnna a tlem a. Naupang tuaihriamna leh chherchhuahna lamah te, inkaihhruaina lamah te ram dang kan la phak lo nasa hle a ni. Hei bakah hian India rama football ṭhan theih lohna chhan an sawi zinga mi chu sum tlem thu hi a ni a. Club liante pawh hian naupang chherchhuahna kawngah an duh ang takin hna an thawk thei lo, sum an ngah tawk loh avangin. Sumdawngliante atangin advertisement leh thil dangah sum an dawng lo va, media lamin cricket angin an ngaihven tawk lo bawk a ni ang. National team te hian sum leh paia India football ti-mawm khawpin result ṭha an la nei lo va. Sum nei leh ngah tan pawh football lama sum sen a phurawm loh a ni ngei ang. Sum awm hmasa lovin Indian Football hi a ropui thei lo ang a, chutih laiin football lama India hi a thlensan ve deuh loh chuan sum a awm tam thei bawk si lo niin a lang a. A khirh hle a ni.

Inrelbawlna ṭha a awm lo tih hi football lama tuite sawi fo a ni. India ram football inrelbawlna hi a buai fo mai tih chanchinthar atangin kan hre hlawm ang a. Infiam mite kha ṭhain taima viau pawh ni se inrelbawlna ber a ṭhat si loh chuan hmasawnna a awm thei dawn lo a ni. Football chu mi mala khelh a ni lo va, a huhova team anga khelh zel a ni a. Khelmual chhunga an thawhhona a pawimawh ang chiahin khelmual pawn lama anmahni huikhawmna leh enkawlna a pawimawh bawk a ni. Kan tarlan tak harsatna leh a hre thûk deuhin an sawi kan tarlan loh te nen lam pawh, inrelbawlna ṭha leh kalhmang fel tak hnuaiah chuan ṭhangkhat lian chhunga chinfel theih a ni fur awm e. Football chauh a ni lo, ram kalsiamah pawh hian inrelbawlna ṭha tel lovin hmasawnna a kal tluang thei lo. Inrelbawlna ṭha tak hnuaiah lo chuan mipui tan din chhuah a harsa a, mipui nawlpui dinhmun a hniam lo thei lo a ni. Inrelbawlna ṭha taka kan kal theihna turin India hian dan a siam a. Tih tur leh tih loh tur a thliar a; chumi zuia hna thawh chu inrelbawlna ṭha nei tura rahbi hmasa a ni.