Guest writer
Dr Lalchhuanawma Tochhawng
World Cup Thlah Nan
Kum li dana thleng ṭhin Football inelna sâng ber, FIFA World Cup chu a hmawr an bawk dawn ta reng mai a. Kar leh tun ang hunah chuan thil kal tawh a ni mai dawn a. World Cup lo awm leh hun tur 2030 lah a la hla a, dam rei nghah thil tak meuh a ni bawk si a, chuvangin 2026 FIFA World Cup thlahna atan i han thai leh teh ang.
Hmanah chuan: Hmanlai, kan nu leh pate hun aṭang daih tawh khan football hi Mizoramah pawh infiamna lar ber tih ngei tur a ni a. Tlângram chhengchhiaa awm kan ni a, mual zawl zau kan nei lo naa kan ram mil tâwkin kan lo khel ve zel ṭhin a. Ram danga an playground tiat kan nei zo lo fo naa kan neih tawk milin kan insiam rem mai thin a nih kha. Khaw ṭhenkhatah chuan team khata player pakua zel awmin tournament an buatsaih a, team khata player pasarih lek awma inkhelhna pawh a awm ṭhin. Ṭum khat chu, rambuai hma lam tawhah khan a niawm e, Belpui inchuh tournament a awm a. “Pasarih team” a inkhel an ni a. An inhnehtawk hle hnuah team khat chu an chak lo ta ngei mai a. An tuar na hle a, “Field lianah kan inkhel ṭhang ve lo a ni,” an ti a ni awm e. “Pasarih team” a khelhna playground pawh kha an ni tan chuan a lo zau viau a ni ngei ang a; eng angin nge an khelh ṭhin tih ngaihtuah zui loh theih a ni lo.
Playground zau kan neih loh avang khan ‘kopang pet per awih’ a ni fo mai a. Keini ang rual pawhin kan hmu hman nghe nghe. Heti ang dan hi khawvel ram dangah hmang ve tak maw le. Kan ram leilungin a zir miau si lo va, indem theih a ni lo vang, FIFA meuh pawh hian min dem suh se. Kopang pet per zauh a, a lo sawt let leh la fuh thiam riau maite kha an awm a, ko pang pet per zauha an khingpui player an han bum zauh zauh mai te kha kan ngaisang thei teh asin! Khaw pakhatah chuan kopang ni chiah si lo, an playground-ah khan awih lai bik hi a awm a. Mihring tana tlan kai mai theih si lohin a awih tlan vut mai a. Kha kha an khaw mite khan an hmang thiam riau lehnghal a. “An khaw field-ah chuan khaw dangin an hneh theih lo,” an ti. “Kan khaw field-ah hi chuan Brazil pawh kan hneh ang,” an ti ngat a ni awm e!
Kan naupan laia kan khelh ṭhin dan mawlh kha a ngaihawm ta. Serṭawk kan vaw dup a, chirh diak zingah kan han inchuh kawi tak tak mai thin a. Kan bal haw viau thin a ni. Bal viau e ti lo chuan chingal fir bak inbualna kan nei zo meuh hlawm lo a, chu pawh chu hmang ṭha peih lovin kan han inbual ve nial nual thin kha a ni a. Kan thawmhnaw leh mutbu kha a lo ngaihtuahawm thin hle mai. Football hi tunlaia mi ang hi kan la hmu lo va. Kan neih phak chin chu a hnûn sei tak nei (Balloon hnûn ang deuh hi) a ni a. A puar ta maw tihah pakhatin a lo ṭâwn hmak a, chu chu a savun kawr chhûngah theih tâwp chhuahin kan bilh lût leh a, pheikhawk hrui ang deuh hian a suihna kha a awm bawk a. Chu chu kan hmuh phak tawk a ni si a. Pheikhawk kan nei zo lo va. Ke lawngin kan han pet a, a hnûn lai tak maia kezungpuia kan chhir fuh chang chuan a na zawk thei hial a ni. Tu mahin sana kan nei lo va, hun vawn dan erawh chu chi hrang hrang a awm a, a lar ber chu leia hmawlh te vih phun kha a ni awm e. Leiah hmawlh tê kan vit phun a. A bulah ngil takin kan rin a. Ni thlâra hmawlh te thlain rin a chhun dan milin Half time leh Full time kan siam mai a. A châng chuan pawn chhe hrual mum, a laia ṭawn kha kan mût bawk a. A lai ṭawnna a muh thlen hian Half time tihna a ni. Si phur lo lam khan a muh zawh thuai theihna turin thli beng zawngin an lo va dah ru zauh a; si phur lamin thli pêk loh zawngin an lo thlâk ru leh zauh bawk a. Khatiang hunah kha chuan Half time hma lam leh hnu lam hi a inchen thei hauh lo va, si phurh leh phurh loh hian hun kal chak dan a tidanglam nasa hle bawk thin.
World Cup hi Indopui Pahnihna hmaa lo awm tawh a ni naa Mizoramah erawh chuan tlai khawhnuah Television atangin kan en ve chauh a. Television-a World Cup an pho lan ṭanna chu kum 1954, Switzerland-a a awm ṭumin a ni a. Black and White a nih bakah Europe ram tan chauh a en theih. Kum 1970 kuma Mexico-in a thlen ṭum kha Colour signal hmanga Television-a World Cup an pho chhuah ṭanna a ni a. Hei hian tournament a tidanglam nasa viau. Ball rawng nen lam a danglam zo ta a ni ber. Mizoramah chuan kum 1982 vel atangin Television hi kan hmu ṭan chauh a, chu pawh chu Aizawl mi bak an ni lo. Mizoram pum ang chuan kum 1986 atangin mi nawlpuiin World Cup hi kan en ve chauh ti ila a dik awm e.
World Cup leh kei: Kum 1986 kumah khan Mizoramah TV a awm nual tawh a. Nipui chawlh lai a nih avangin kan khuaah High School TV atangin World Cup Final ka en ve a. School Office bathlarah hotuten an hung chhuak a, kawtzawlah mipui kan tlim hmur mai a, a nuam phian a ni. Kum 1990 World Cup a lo hnai a. Ka nu leh pate hi football tuipui tak mai an ni a. Sawrkar hna kan la thawh hlim chhawn lai tak meuh meuh a ni a. Loan la lo chuan TV lei ngaihna reng reng a awm lo va;, tichuan, ‘Consumers Loan’ an tih mai hi ka la a, World Cup enna tur TV kan lei ve ta a ni. Kei chu khaw dangah sawrkarin min dah daih avangin kan inah hian ka en kim thei lo. Kum 1994 a lo thleng a, World Cup a lo hnai ta a. Kum 1990-a World Cup kha power supply lam a ṭhat loh avangin duh angin kan en thei lo va. Goal hmaa an han innuai lai vel tak te khan a thim ta mauh ṭhin kha a ni a. A châng chuan a thim chhungin a lo goal hman fo lehnghal a. Khati ang bawk kha kan ni leh ang tih hlauvin ka nu chuan, “Kan khaw BDO khan generator a nei a; Silchar-ah L.O a ni tawh a, a mamawh tawh lo vang, lei chhàwn zu dil rawh u,” a ti a. Ka u pasal nen, ka sum khawl ve ang ang kengin, truck chunga chuangin Silchar-ah kan zu kal a. Japan siam Honda generator, 600watts hi kan zu lei ta a; petrol hmang a ni miau si a, a hautak reuh hle naa bahlah lovin World Cup chu ka nu leh ka paten an en thei a. A hlawk hrim hrim a ni. Kei erawh chu, khaw danga hnathawk tih takah, kan inah ka en hman teh chiam lo thung.
Khâng hun lai kha chuan ṭhenawm khawvêngte nen kan en ho a. In khat hmukin, ṭan lam inang lo tak tak kha kan han fuan khawm a. Kan inrin siak laih laih a. Ṭan zawng inang lo tak tak si hlim taka kan enho te kha a va ropui tak em aw. Kan in chu thingzai in a ni a. Bathlar bang kha chhiat ni/ṭhat nia lâk thlâk theih tura siam a ni a. World Cup entute chu in chhûngah kan leng lo va, bathlar bang kan hawng a, kan han enho luih luih mai kha, a lo ‘World Cup bîk hle’ hian ka hre hnuhnawh fo ṭhin a ni.
Hun leh ni an ral a; tunah chuan ṭhenawm khawvêng nena enho lovin mahni inah kan en ta ṭheuh mai a. Kuminah phei chuan mi tam takin anmahni pualin smartphone atangin an en ta hial mai. Hun leh kum a ral a; World Cup tuipui tak ka nu leh ka pa pawhin mual min liamsan daih tawh a. Ka pain, “Italy leh Brazil ball khawih dan khi a nalh ka ti ber,” a tih thinte kha engtikah mah ka tisa beng hian a hre leh tawh dawn lo a ni. Mihring nun hi tawi a; Pathian thuin ‘chhûm rei lo tê lo lang a, ral leh ta’ a tih ang chauh hi a ni a. World Cup pawh a lo thleng a, a liam leh a. Hun hi ding lovin a liam nghal zel si a. “Kan damchhûng nite chhiar dan tur min zirtîr ang che,” tia ṭawngṭai reng tur kan lo ni e.