KAN CHHE BER LO

Tunhma aṭang tawh khan kan ram politics chhiatzia thu hi kan hre fo a. Mizoram Presbyterian Kohhran Puitling Sunday School(SS) zirlai, ‘Kristiante leh Ram Rorelna’ zirlai 29na August 16. 2026-a zir tur behchhan hian thlir dan dang i han târ lang teh ang.

Kan ram hruaitute kan sawisel angin sapho min awptute kan sawisel ngai lo viau mai. Bristish hnuaia kan awm lai khan khua leh tui dik, sap ṭawnga citizen an tih hi kan ni phak lo va, an awp beh hnam, subjects an tih ang chauh kan ni. Min awptu Superintendent kha a thu em em a, kan lalte zawng zawng pawh a thunun a; a hnuaia thawk dangte thlengin an inti lal viau thin. High School din an phal mai lo va, political party din pawh rei tak an phal lo. Awp beh kan nihna kha phelh an hlau hle ni tur a ni. He tih lai hian keimahni lam erawh chu a ṭha lai awm lo ang main kan inchhuah lek lek fo mai a. Chu chu ngaihtuahna tizau atan kan sawi belh dawn a ni.

Kan politician hmasate: Political party a lo ding a. Hruaitu nih inchuhna a awm thuai mai. Hnam dang aia an sual bîk vang a ni lo. Hnam tin zingah hruaitu nih inchuhna a awm a. Ram ṭhenkhatah chuan tualchhung indonate awmin thisen a chhuak hial thin. Hmakhawsâng aṭangin hruaitu nih inchuhna hi a awm daih tawh a, tun thleng hian a la awm zel. Ram hrang hrangah political party an awm thluah a, anmahni huang chhungah hruaitu nih inchuhna a la awm zel a ni.

Insawiselna hi politics hian a keng tel ve hrim hrim a; ram dangah pawh an insawisel nasa em em ve tho a ni. Hei bakah tih dik loh an inchâng reng. Hei hi suala ngaih viau tur a ni lo. An tih dik loh an inchâng te, sawisel tura an inchângte hian ṭhatna a nei a. Ram hruaitute an fimkhur phah ve nasa a ni. Tute mah hi insawisel lo se chuan diknain hmun a chang tlêm leh zual ngei ang.

Sum duhnain min ei chhia a, chu chuan eirukna a hring a. SS Zirlaibu han chhiar mai chuan eirûkna hi politics avanga lo awm a ang thei viau. Eirûkna chu rûkrûk dan chi khat a ni a, rukruk hi politics avanga lo awm a ni lo va, eirûkna pawh hi politics avanga lo awm a ni awm lo. Phek 171-a eirûkna tam chhan a tar lan chu, ‘thuneihna hman dik loh vang te, retheihna te, duhâmna te, mahni hmasialna te, rinawm lohna te leh dan kenkawh ṭhat loh vang te a ni tlangpui’ tiin. ‘Duhâmna te, mahni hmasialna te, rinawm lohna te,’ hi politics avanga lo awm a ni lo va, mihring thinlunga awm sa, Eden bawhchhiatna atanga min chenchilhtu an ni a. Retheihna pawh hi kan nu leh paten politics an hmelhriat hma daih tawh aṭanga lo awm thin a ni. Thuneihna hman dik loh leh dan ken kawh ṭhat loh erawh chu politics nen a inzawm thûk hle. Dan a awm a, kalhmang duan sa a awm a, chuti chunga dan pehhêl deuha kan kal chuan mi duhâm tan kawng a inhawng thin.

Mi hausa leh mi rethei inkar zau tak mai hi politics kan kal pui dan ṭhat tawk lohna tilangtu a ni thei a, mihring tihtheih chin leh ngaihpawimawh zawng inchen lohzia leh inan lohzia tilangtu pawh a ni thei. Mi mal tin ‘talent’ neih a inan loh bakah a inang deuhte pawh a inchen chuang si lo va, mihausa leh rethei hi kan awm lo thei lo. Hausak tum taka hna thawk an awm laiin hausak tum miah lo, ei khawp neiha lungawi tawk mi eng emaw zât kan awm tho bawk a ni. Tin, hmanlai leh tunlai hi khaikhin hleih theih a ni lo. Hmanlai, vailen hma daih pawh khan mi rethei leh mi hausa an awm tawh a. Khawtlângah dinhmun inangah an awm bîk lo, thuneihnaah te, nupui pasal inneih thu thlengin an dinhmun mil tawkah an inthlau ve hle a ni. Diktak chuan hmeithai rethei leh fahrah te khan tun aiin dinhmun an nei chau zawk hial awm asin. Mi rethei leh mi hausa kha inthlau vak lo angin an lang a, an ṭhat vang hrim hrim ai mahin inthlau viau tur khawpin tu mah khan eng mah vak an nei thei bik lo, neih viau tur thil a awm loh vang a ni. Bungraw ropui lei tur a awm lo va. An hmuh phak chin a inang a, a tlêm em em bawk a ni. Chuvangin an khawsak danah inang pûtin an lang lo thei lo va, an rilru lamah erawh chuan mi rethei leh mi hausa inkar erawh chu a kak zau ve tho tih zawlbuk titinaah te, zu inna hmunah te, nupui pasal inzawnnaah te a lo lang chhuak thin. Hun a lo kal a, sawrkar kan han nei chho a, Union Territory kan han ni a. Sawrkar laipui aṭangin pawisa a lo lût tam ta hle a. chu tah tak chuan a hmaa kan rilrua awm sa duhâmna kha an lo langsar ta a. Politics avangin kan sual thar thut a ni chiah lo. Sawrkar laipui atangin hmasawnna tur ruahmanna chi hrang hrang a lo kal a. Chuti ang karah chuan mihring chhunga theihna awm inchen lohna a lo langsar zual a, mi hausa leh mi rethei inkar pawh a zau sawt lo thei lo a ni.

Hausa leh rethei kar zau lutuk hi a chhan chu eng pawh ni se a ṭha lo. Inrelbawlna ṭha tak nena ram enkawlna atangin tihziaawm theih a ni a, chu chu ram hruaitute pawhin an tum ngei tur a ni. Dik tak chuan sawrkar kan hrawn tawhte leh tuna mite pawh hian an phâk ang tawk chuan an thawk ve zel chu a ni.

SS Zirlaibu phek 171-ah chuan ‘Khawtlâng inlungrual tak, thil ti ho dial dial ṭhin kha, tunah chuan politics avangin kan ti ho hlei thei ta lo va, min ṭhen darh nasa hle a ni,” tih a ni a. Eng nge politics avanga kan tih ho theih loh hi ni ta ang le? Politics avanga khawtlang inṭhenna aiin kohhran hrang hranga kan awm avanga kan inṭhenna hi a nasa daih lo maw? Nupui pasal inneih thu-ah te, khawhar inlenpui thu-ah te hian politics aiin kohhran hian min tihrang zawk hial lo maw?

Kan rama political party a lo din hlim khan kohhran rawngbawltute pawh an tel ve mai a. Mahse hun a lo kal deuh a, an inthiar fihlim ta hlawm a. Kha tih hun lai atang khan awmze nei takin lo tel zel zawk se politics kan thlir dan bakah kan khelh dan pawh hi a ṭha lam hawiin a kal zawk mai ang em tih te hi ngaihtuah theih tak a ni. Tunhma deuh lawk thleng khan politics hi kohhran mite telna tlak loh ang main mi thenkhat chuan an thlir hial a. Kha rilru kha kalsanin, kohhran mi, rawngbawltute hi thianghlim famkim ni bik lo mah se politics hi ngaihvenin tel ve zel se kan inhruai ṭha hret hret thei lo maw? Theological College atangin graduate kan nei nual tawh a. Pastor hna an thawk vek sêng lo vang. Heng mi, Pathian thu awih leh piangtharte hian Pathian duh dan ang ngeiin Politics hi khèl ve se, kum sawmnga te a liam chuan kan politics a ṭha hle mai thei a ni.

Politics hi chhe tak, a chhia zawng zawng hmehbel theih angin kan thlir lutuk a ni lo maw? Politics hi thil ṭha lo zawng zawng nen kan hmehbel ṭhin avang em ni politics ngaihven duh lo inti kan neih nual? Mi ṭhenkhat chuan ‘politics ka ngaihtuah peih lo, an insawisel tawn a, tu mah hi an ṭha tak tak lo’ an ti. Famkim lohna khawvelah hian, ‘tu mah an ṭha tak tak lo’ tia politics ngaihven duh lote pawh hi an ṭha famkim bik hauh si lo.

Kan duh emaw duh lo emaw, kan ngaihven emaw ngaihven lo emaw, politics hian min nghawng vek a, kan pumpelh thei lo. Ram dang hla takah pêm bo ringawt mah ila, kan va pêmna ram politics in min nghawng dawn tho tho a ni. Chuvangin, mihring puitling chin chuan keimahni tan mai bakah, kan tu leh fate lo piang zel tur tan politics hi kan ngaihven ngei tur a ni. Kristian kan nih angin Pathian duhzawng nen kan kalpui ngei bawk tur a ni.

Politics hrim hrim hmuh chhiat viau hi a hlawk lo va, a chhia zawng zawng politics hrin chhuah ang veka ngaih tur a ni hek lo. Sakhua meuh pawh hi a nghawng a ṭha vek bik lo va. Mihring nuna sakhua leh politics nghawng hi teh a harsa mai thei. Sakhaw kalpui dan ṭha lovin ram a nghawng a, politics pawh a nghawng. Politics ṭha lovin sakhua pawh a nghawng. Khawvel ram hrang hrang han thlir ila, Islam ram te, communist ram te, India rama Hindu tamna state te thlir ta ila, kan hmuh dan a dang mai thei a ni. A chhe ber chu kan ni bik lo.