Guest writer
Dr Lalchhuanawma Tochhawng
BRICS 2026
Kumin September thla ni 12-13 chhunga BRICS 2026 inhmuhkhawmna New Delhi-a neih chu an hmang zo ta a. Thu pawimawh tak tak an puang a, ram hruaituten thu pawimawh leh awmze nei tak tak an sawi bawk a. America sawrkar pawhin a helh hle a ni ang, US President Trump-a chuan 100% tariff hmanga hremah BRICS ramte a vau titih nghal mai a ni.
BRICS chu: Kan hriat tlan vek a ni naa han thual nawn lawk ila. BRIC tih hi Brazil, Russia, India, China tihna, an ram hminga hawrawp hmasa ber lak khawm aṭanga phuah a ni a. Hetianga hmang hmasatu chu Bristish economist Jim O’Neil niin a thawhna, America rama multinational investment bank pakhat Goldman Sachs hian an hmang lar ta a ni. An ngaihdanin heng ram pali, India, China, Brazil, Russia te hi kum 2050-ah chuan khawvela ram hausa panga zingah an tel thei hlawm dawn a ni.
Heng ram palite inṭhuikhawmna thu hi kum 1998 vel atanga ngaihdan lo awm tawh Russia foreign minister Yevgeny Primakov thu rawt chhuah a ni nghe nghe awm e. Kum 2009 June ni 16-ah a vawi khatna atan heng ram pali hruaitu lute chu Russia rama Yekaterinburg khawpuiah an inhmu khawm ta a ni. Hemi hma hian heng ram palia foreign minister-te chu New York-ah an inhmu khawm tawh bawk a. Kum 2010 a lo inher chhuak a, September thlaah South Africa chuan a rawn zawm ve ta a, BRIC chu ‘S’ dah belhin BRICS tih a lo ni leh ta a ni. Kum 2011-a China rama Sanya khawpuia BRICS inhmuhkhawmnaah member nghet niin a tel ve ta a ni. Khawvelah ram hrang hrang zahnih thuak an awm a, chung zinga ram pali panga lek intel khawm chu an ni naa ngaihnep chi a ni lo. Khawvel mipui zatve dawn lai an huap a, khatih lai tak pawh khan khawvela Gross domestic product za zela 15 lai an kuta awm a ni a; rangkachak leh hard currency reserve pawh an kutah hian zaa 40 lai a awm a ni.
Kum 2024 atangin ram dang an rawn tel leh ta a; ram sawmpakhat zet an lo tling ta a; chungte chu: Brazil, Russia, India, China, South Africa, Egypt, Ethiopia, United Arab Emirates, Saudi Arabia, Iran, Indonesia te an ni a. Heng bakah hian Partners Countries an tih te chu, Belarus, Bolivia, Kazakhstan, Cuba, Malaysia, Nigeria, Thailand, Uganda, Uzbekistan leh Vietnam ram te an ni a. Kumin BRICS 2026 inhmuhkhawmna New Delhi-a neihah pawh an lo tel tha hle nghe nghe a ni.
Heng ram inhmu khawmte hi ram changkang tawhho, Developed Countries an tihte kha ni lovin, ram thang mek, developing countries an tihte an ni ber a. Tunlaia kan hriat fo ‘Global South’ an tih ramte an ni. ‘South’ tih a tel naa Geography lam behchhana khawvel chhim lam, Equator chhim lam sawina a ni chiah lo va. Sum leh pai dinhmuna ram changkangho la umph ave lo sawina a nib er. India te, Bangladesh te pawh equator hmar lama awm a ni naa sum leh pai lama an dinhmun avangin ‘Global South’ tih zinga chhiar tel kan ni. Chu chu Asia, Latin America, Africa leh Oceania ramte a huam tel a. Heng ramte hi tam tak chu Europe rama mingo ten an lo awp beh tawh te pawh ani hlawm. Ram changkang tawhho hnuaia awm reng te, khawthlang ram mite hnuaia kal rengte an kham deuh tawh a ni mai thei e. A bik takin insumdawn tawnna lamah khawthlang ramte mitmei veng lova sumdawn an duhna te, politics thila khawthlang mite thu ang diak diaka kal duh lohna te pawh a lang thei awm e.
Ram hrang leh ram hrang indawr tawnnaah hian America tangka Dollar hi hman ber a ni a. Indopui Pakhatnaah khan ralthuam leina turin British sawrkar khan sum a pûk nasa a, rangkachak a dahkham nasa hle bawk a. Indopui Pahnihna a lo thleng leh a; khawvel ram hrang hrang an chau zo a ni ber a. Bul ṭan leh turin sum an mamawh nasa a. Indopui Pahnihnain a tih chhiat loh ber, sum leh pai lama ngial nghet ber America sawrkar tangka dollar chu khawvel sumdawnna tangka atan an pawm ta ti mai ila a awlsam awm e. Hei hi Indopui Pahnihna zawh dawn lam, kum 1944-a ram hrang hrang 44 zet Bretton Woods (New Hampshire)-a inhmu khawm chuan an pawm thlap a ni. Ram hrang hrangte chuan an ram pawisa hlutna chu US Dollar nen an suihzawm a, US dollar hlutna chu rangkachakah an thlunzawm leh chhawng a ni. Kum 1960 hnu lamah chuan US dollar hlutna leh a taka an rangkachak neih nen a inhen tawh lo va, an buai ru ṭan ta a. Kum 1971-ah President Nixon-a khan he thil hi titawpin rangkachak nena thlunzawm lovin floating exchange system an hmang ta a ni. A thui lutuk loh nan sawi zawm lo ila.
Mahse dollar chu ram hrang hrang insumdawn tawnna a la ni zel a. Ram pakhatin ram dang a dawr a, dollar an inpek hian a sum faia kuta inpe ngawt an ni lo. A tawi zawngin New York-a Federal Bank a kal tlang lo thei lo a ni. Chutia America rama bank a kaltlang avang chuan eng ram pawh ni rawh se, an sum che vel chu America dan leh hrai hnuaiah a awm ta tihnaah America sawrkar chuan a ngai a. Hei hi insumdawn tawnna a nih rualin America sawrkar chuan a duh loh zawnga awmte hrekna remchang atan, ralthuam chi khat ang maiin a hmang thin a. Chu chu ram tam tak hian an duh lo ru hle tawh thin a ni. Chuvangin khawthlang sawrkar, a bikin America sawrkar khuang vuak ruala lam reng lo tura chet an chak ve lo thei lo va. Kawng dang zawng lo thei lo dinhmunah, America sawrkar hian a nawr chêp tih loh theih a ni lo.
America ram ni lo, Europe lamah hetianga ram hrang hrang bank te indawr tawnna hi a awm a; mahse hei pawh hi America khuang vuak ruala lam ṭhin tho a ni a; ram ṭhenkhat America-in sumdawnna lama a hrêkte chu an hrêk ve nghal zel a ni ber. Chuvangin America dollar hmang kher lova insumdawn tawnna hi ram thenkhatin an lo ngaihtuah tawh thin a; mahse kawng awlsam a ni lo. BRICS pawh hian heihi an ngaipawimawh hle a. Mahni ram ṭheuh tualchhung tangka hmanga direct-a insumdawn tawn theihna an ngaihtuah ta hial a ni. BRICS member te chuan dollar hmang lovin an insumdawn tawn der tawh nghe nghe a ni.
BRICS 2026 chu. Kuminah a ṭum lina atan India chuan BRICS chairman nihna an chang a. India ram khawpui New Delhi-ah inhmuhkhawmna hlawhtling tak an nei leh a; hei hi BRICS summit vawi 18na a ni. Hemi ṭuma an innghahna thupui chu Building Resilience and Innovation for Cooperation and Sustainability tih hi a ni. He summits hian thu pawimawh tak tak puan chhuah an nei nghe nghe a. India tana pawimawh a nih avangin keini tan pawh a pawimawh tihna a ni.
An thupuan zawng zawng chu 140 zet a nih avangin article pakhatah kan sawi seng lo vang a; an thupuan zinga pahnih-khat lek erawh chu tawi te talin i han sawi chhawng teh ang.
United Nation (UNO) siam ṭhat an duhna an puang chhuak a; hei hian UNO hnuaia pawimawh em em mai,UN Security Council pawh a huam nghe nghe a ni. UNO-ah leh UN Security Council-ah te hian kan tar lan tâk ram, Global South an tihte tana dinhmun thar a awm ve hi a hun ta e tihna a ni ber mai a. India tan Security council-a Permanent member nih ve theihna kawng pawh a kâwk thei hial ang. UN Security Council siam that hi engti chiaha hmalâk tur nge tih keini ang chuan kan hrethiam ve vek lo va. Mahse, USA in a lamṭangte hum nana ‘veto power’ a hmang nasa lutuk te pawh hi ngaihtuah tel theih tak a ni. India hi permanent member a nih ve chuan USA ang bawkin veto power a nei dawn tihna a ni a; mahse, khawvel politics huanga India sûkthlêk en hian USA anga veto power vilik chhên tur chi niin a lang lo va. Mahse, khawvel huapa a huhâng erawh chu nasa takin a sân phah ngei ang tih a rin theih a ni.
India ram hruaitute thusawi pawimawh tak mai chu BRICS hi khawthlang ramte dodaltu tur a ni lo va, ram ṭhang mekte inpuih tawnna tur a ni tih hi a ni. Hei hian kan ram hruaitute thlir dan a lai tawk hle tih a tilang a. Khawthlang ram, mingo an nih avanga ṭan viau emaw, do viau emaw a ṭul lo va. Kan ram hmsawnna tura thiam taka ṭhiana siam zel mai hi kawng dik chu a ni mai awm e. A pawng a taka ṭan bur neih loh hi, khawvel politics bakah, kan ram chhunga politics lamah pawh, keini hian kan zir ve thei ang em?