Lalrammawia Ngente

Guest writer

Lalrammawia Ngente

ZAHMAWH NGE ‘MAWH LO?

Hnam tin hian ṭawng­kauchheh emaw, hnam nunphung leh zia pholang zawnga ṭawng hmang eng emaw chher kan ching riau niin a lang. Hnam dangte dinhmun chu han sawi chiam tur ka hre lo a, mahse, keini Mizoten kan pi leh pute hun ata ṭawngkauchheh mak tak tak, tunah phei chuan zahmawh leh ṭawngkam mawi lo anga kan neih hi an lo nei ṭeuh mai a lo ni.

Heng ṭawngkauchheh, tawng upa (idioms & phrases) ang chite hian tunlai hian ngaimawhna ṭawngkam a chhuak ta zeuh zeuh a, ṭhen­khat lah a awmze bo ṭhaka thup titiha hman kan nei ta bawk. Heng kan ṭawng upa ṭhenkhatte hi ṭawngkam mawi lo nge a nih a, kan hnam nuna thil sawi fiahna atana an lo hman ṭhin ve reng nge, an hriat dana thil sawi fiahna chiang zawk a nih avanga hmang an nih?

Entir nan - meizanghlap, tuizangkhauh, ang chi te. Ṭhenkhat chuan ‘zang’ hi ‘zang’ (hnungzang) angin an lam lui? nge an hriat loh vang nge nia, zahmawh sawi an hlauh vang zawk? Mipa serh sawina ‘zang’ pawh an lam dik duh tawh lo an ti!

Zirlaibu pakhatah phei chuan ‘Vahluk chhu sem’ tih hi ‘vahluk thil sem’ tiin an thlak! Zahmawh sawi hlauh vang bawk a ni mai em? He thu pahnih danglam dan hi kan ngaihtuah thleng meuh em? Vahluk ‘thil’ sem tia sawi hian a sawi tum a phawk chhuak em? An hrilhfiahnaah engtin nge an hrilhfiah aw? ‘Vahluk chhu sem’ tih chuan a hrilhfiahna awmsa a awm ran mai si a. Mahni chan tur pawh nei lawi lova insem zo tihna a ni lawm ni kha? Mahse, kan zirlaibua vahluk khan eng ‘thil’ nge a sem tak?

Chutiang bawkin kan khua leh thil hmingah hian hetiang lam hawi hi kan nei nual. Makpazangkang, Sialinuchhu, Chhuhlawh, etc. Heng hming hi a nihna ang taka kan lam chuan zahmawh sawi hrat leh sawi hreh lo kan ni mai dawn tihna em ni ang?

Hman deuhva Literature Campaign-a ka kal venaah chuan Kohhrana ‘serh leh sang’ ‘a serh zinga a mei ang’ han tih te, Bible-a tuizangkhauh leh meizanghlap han tiha a ‘zang’ lai lam hreh chang ni lo, ‘heng ṭawngkamte hi Kohhran ṭawngkama hman chu a mawi dawn em ni?’ ti hial ngaihdante pawh a lo awm a. Hei hian a kawh chu ‘serh’ tih hi kan ngaih zahmawh tak vang emaw, ṭawngkam uchuak tak anga kan ngaih tak vang niin a lang. A dik chiah phei chuan ‘serh’ tih kan hmanna hi thu khuhna atan a ni. Mahse, ‘serh’ tih kan hman dan zawng zawng hian chu chu a kawk chuang hauh si lo. Kan thukhuhna ṭawngkamin kan pawi a sawi leh ṭan ta mek a ni si a, eng tin tak chuan thlak leh ang i maw?

Hetianga ngaihdan danglam tak kan neih tak avang hian kan ṭawng upa ṭhenkhatte chuan hriatthiam an hlawh ta lo chang ni lo vin thlauhthlak a, a tlukpui ṭawngkam neih kan duh ta hial niin a lang. Chutih rual chuan ‘a serh zinga a mei ang’ han tiha a ‘serh’ han tih hi zahmawh lam sawina ni lo vin sakhua an biaknaa sakhua tan bika an hlan ‘sa serh’ sawina mai a ni a, ran zahmawh sawina kha a ni lo tih erawh kan hre pha ta lo nge? Hetianga a ‘serh’ hrim hrim kan duh ta lo a nih chuan ‘Chawlhni serh rawh’ tih pawh hi kan ngai zahmawh ta tihna em ni ang?

Kan ṭawng upa zingah ‘mitdel serh khawih ang vut’ tih te, ‘a nu chhu dam’ tih te, ‘a serh thian’ tih te, ‘chawngzawng mawn tiat’ tih te, ‘van pawh pit dawr tiat lekin ka hmu’ tih te, ‘chhu ngho chhuaka dam’ tih te, ‘duh loh rai ang’ tih te, ‘hmeithai rai rual’ tih angte leh ṭawngkam mak tak tak a tam mai. Hengte hi tunlai ṭawng taka ‘kan ngai dam’ rau rau a nih chuan kan ṭawng upa aṭanga thlauhthlak hmak chi an ni tihna a ni ang em?

Kan ṭawng upa reng reng hian ṭobul a nei a, chu chuan hrilhfiahna chiang kuang tak a keng deuh zel. Chutiang a nih a hnu hmanah hnam nun leh zia pho chhuak thil tam tak a awm a. Kan pi leh pu, he ṭawngkam lo ching chhuaktute dilchhut zia leh khuarel thil leh ze hrang hrang an lo chik peihzia a lang chiang hle bawk. An hmuh leh hriatah khan ṭawngkauchheh a lo piang a, an hun lai chuan tuna kan ngaih anga ngai lo vin an hmang hmiah hmiah mai a, tu’n chu e kha e an ti lem lo a ni ang, tun thlengin a la nung tlat.

Heng kan ṭawng upa zinga kan thinhrik deuh tlat leh ni lo hua kan hriat tam tak hi chu a awmzia kan zu hriat chian loh avang a ni deuh nual a, ṭhenkhat chu a aiawh tur ṭawngkam mawi zawk nia kan hriatin kan thlak a, a awmzia inang rau rauah pawh kan pawmzam thei niin a lang. A nihna takah chuan a hmangtu hman dan azirin heng kan ṭawngkam hian lei a kuaiin a kuai lo mai zawk a ni lo maw?

Mite zinga sawi hrehawm tur thil emaw, zirlaibua telh tura kan hnualsuat deuh site hi chu a awmze bo ṭhak khawpa tihdanglam kher ngai lo vin telh lo ngam mai ila. Kan nunphung leh kan zia nena inmila kan siam rem a, hman remchang tak tak kan lo phuah thar thei a nih pawhin ṭawng hausakna zelah ngai ila. Chutih rual chuan kan ṭawngkauchheha awmsa, kan ngaihdana ‘zahmawh’ riau nia kan hriatte pawh hi kan hriat chian loh vang a ni tih hre tel ila.

Eng pawh ni se, kan ṭawng hmanna hmun leh hun hi kan hriat chian erawh a ṭul hle. Kohhrana ṭawngkam mawi leh mite tan pawha ngaihkawih theih tur thil chhakchhuah zen ai chuan pumpelh ṭul pawh tam tak a awm. Chutih mek lai chuan zahmawh nia kan hriat tam tak hi zahmawh lam hawi a ni lem lo bawk. Kan ṭawng upate pawh hi zir chiangin a pian chhuah dan leh an hman chhante pawh hriat zel tum bawk ila.

Eng anga ṭawngkam mawi leh thuk pawh kan hman zui loh chuan a nung zui lo mai a ni a, hlau leh khur chung, mite sawisel leh dem hlauh avanga a nihna bo ṭhaka hman ai chuan kan pi pute khan ṭawngkauchheh tha em em, mawi leh thuk si tam tak an chherte hi kan chawinun thiam a, kan chhawm zel pawh a ṭul hle a, hman lohva awm mai mai tawk a lo awm a nih pawhin khawvel dan ve tho a ni e.