Laltuma leh savawm

A khuhhawnna: Primary School-ah "Hanga leh Vaidaia" kan zir ṭhin lai khan, ṭhianduna savawm sual rawn ngam kha ngaihsan tak t>-in kan ngaisang a, "Naupang Huaisen Chhandama" te kha, zirlaibu ngaihsak reng reng lote khan kan tiha mawi lovin kan chhiar nawn tlut tlut a, kan titi chaw tui pawh a ni ṭhin. Khatih lai khan kan hmuh ve fo pa pakhat, aia u-te leh puitling ṭhenkhat sawi aṭanga kan ngaihsan em em; a huaisen avanga kan nel ngam teh chiam si loh a awm a, a hming chu Pu Laltuma a ni.

Naupanga thu ch^ng, kan hmuh leh kan hriat kha uar deuh t^ka sawi kha tih dan phung pangngai a ni a. Laltuma chungchangah khan "insual" leh "savawm" kha a langsar ngang mai a, kan hriat dan leh sawi dan erawh kha chu a lo dik lo deuh tlangpui! A ṭhelh erawh kan pum ṭhelh duai bik lo ve.

"Zanah Laltuma chu pukah riah a tum a, savawm a lo kal a. Mahse boot-in savawm chu a lo chhir lum zel a..." tih ang thuartham vel kha kan sawi darh ve nasa ṭhin mai a. Khatih lai khan pasal-
ṭha leh khaw khat insual huai chanchin hi chuan ngaihven a la hlawh ve hle a. Kan Zo thinlung - mi huaisen leh thahrui vanga mi chunga leng ang chi pathian tenau tluk thiala dah sanna khan kan la khat liam ve a. Kha'ng mite huhang khan min la uap na viau bawk.

A bel chiang ber ṭhintu a ṭhiante'na "Sa a ni emaw, ramhuai a ni emaw, mihring pawh, tumah hlauh a nei lo" ti hiala an sawi, Laltuma kha keini'na nikhua kan han hriat ve deuh tawh hnu kha chuan vanglai pel ve tawh a ni a. Ngawpui hnuaia sa leh va te rama sapui leh sa kawlh han tawn fuh palh hlauh a, inbeih a ṭul pawha "Chempui ka hum hman phawt chuan..." tia ngawpui lal ang hrima an vah theuh theuh hun lai te; Sialsuk leh khual khuaa an cowboy hun lai, "Patling leh patling chu thih ṭhak thlengin le..." tia buaina r^l liante chu "Lo hnai la" an tih ruk zawk mah lai hun te kha chu kan hmu pha ve lem lo. Mahse Laltuma-te ang chanchin kha chu a ngaihnawm danglam ve
ṭhin ngawt mai.

Vawi khat chu a ramvahnaah savawm sum nga vel nen rampalailengah an intawng hlawl ni awm a ni. Ngaw hnuaia hlauh nei lo ve ve an ni a. Laltuma chuan heti hian a sawi: "Hnim kha ka tawn a, ka hma lam pawh ka hmu thui thei lo va. Tlema fai deuha ka va chhuak chu, ka hma lawk, hlam hnih pawh tling lo turah hian savawm sum nga vel zet hi a lo
ṭhu vung mai a. Tlanchhiat a tum lo va, mi rawn beih pawh a tum chuang lo. Ka silai ka han siam rem a, ka han tin a. Mahse, a mi en danah khan mi hlau bik hlek lo tih ka hrethiam mai a. ("Mi hlau bik hlek lo" han tih zawk mah chu..h!) Chuvangin, ka silai a tlawlh hlauh emaw, ka kah hliam hlauh emaw chuan mi bei ngam ngei dawn tih a lang reng mai a. Kan inhnaih nasa mai si a. Silai pawha hawlh phak ṭep tak tak hi a nih avangin mi rawn bawh vaih chuan ka che sual thei tih ka hria a.

Hmanhmawh vak lovin ka chempui ka han phawrh leh t> t> a. Ka ṭhingṭhi a, ka chem chu rang taka chuh nghal rem turin ka sirah ka chhun bur a. Hmun leh hmunah, uluk tak maia ka tin vang vang hnu chuan ka han kap ta a, vanneihthlak deuh maiin, kah nawn ngai miah lo hian a let hlawl mai a. Kha kha chu kap hliam vaih i la chuan min beih ngam ka ring khawp mai," a ti.

Vawi khat pawh Sialsuk ram chhunga Sailamzawl leilet thlangah a ṭhianpa nen an ramvak a. Puk lian vak lo, thim deuh ruih hi an hmu a. An han bih chiang a, savawmin a note-te bu a lo khuarpui hi a lo ni a. Insaseng ahnekin Laltuma chuan savawm note pahnih chu kawihsapirin a bat chhuak a. Chutah le, puk chhung aṭang chuan a note-te chhan tumin savawm pui chu a inhrosa ta hum hum mai a. Puk kaw ko maiah Laltuma-te ṭhiandun chu an din tlat si avangin chuti maiin a rawn su tlang ngam mai bik lo va. Laltuma-te silai kawl ve chhun, maniature lah chu a tih tlak der mai si lo va. An han kap ṭhin a, savawm hrik pawh a tithak tham lo.

Puk kovah chuan savawm chu a rawn dak leh zuau ṭhin a. A lo lawr veleh Laltuma chuan a beng tawn tawnah a lo man ṭhin a; mahse a phih chhuak zo mai bik si lo va. Savawm lah chu, tlan chhuah tum e ti lovin, Laltuma'n han phih chhuah a tum chuan a lo ṭang ve leh ṭun lawi bawk si a. Tlan chhuah tum leh phih chhuah tumtu chu an ṭangrual hleithei ta lo va. Laltuma ṭhianpa chuan mi thlama mi thirtiang leh bawngtuthlawh a han la ta ringawt a. Savawm chu man ngei tumin a kua chu an cho dardun ta a. Chutia an 'style' an thlak hnu chuan ulhbun silai keng an lo thleng ta hlauh a, savawm chu laih chhuah kher ngai lovin an kaphlum ta a ni.

An han hnuk chhuak ta chu, savawmah mah pawha a lian pawl tak tur, sum ruk zet mai hi a lo ni a!

Ṭum khat pawh a ramvakin p^ng kung lian deuh maia savawm nupa lo awmdun hi a hmu fuh hlauh mai a. Pasalṭhate duhthusam dan deuh mai hian, chhak lam aṭanga kah a rem em em mai a. Laltuma erawh chuan chhak lam aṭanga a kah chuan, a kah fuh tawk loh palhin leiah an chhuk ang a, an tlanchhia ang tih a hlau si a. An lawnna thing kung bulah chuan a ṭan khalh ta a. Chhozawngin a pachal lian zet mai chu a han kap ta a. A silaimu chu siamchawp mai a nih si avangin savawm chu a kawlh tawk lekin a han kap ta mai a. A huk tuarh tuarh a, thing chu a rawn pum bawh thla ta deuh zur zur mai a. Laltuma chuan a silai aiah chemtum a chuh a, a lo inring ran a. Mahse savawm pachal chuan lei aṭanga sang vak lo a thlen thlak tawh hnuin, amah beitu Laltuma, inringtawk tak maia lo chhoh en ngartu chu a han thlek vung vung a, thlang lamah huk tuarh tuarh chungin a zuanthlaksan ta daih a.

Thinga a nu zawk la awm chu Laltuma chuan sava kahna chi, musep hian a han kap satliah leh mai mai a. Mahse a tlanchhe tawk lekin a kap leh ta lek a!

Sakei hi chu a fin avangin mi tam takin savawm an hlau zawk a. Laltuma erawh chuan, "Kan tlangval ṭhat laite kha chuan savawm nen hian insual ta ila, chemtum ka hum phawt chuan min hneh hi ka ring ngai lo reng reng a. Tin, 'Savawm hian mihring hmai >ng a zah lo va, mi seh mai an ching' hi an ti teh fo va, ka savawm hmuh ve chhunte hi chuan mi seh tum ahnekin, mi hi an hlau tlat zel mai a. Ka savawm kah hliam ṭhenkhatte kha chuan min sual ngam chu ni se, beih deuh fe ngaite chu an awm ka ring," a ti duh lek chauh mai!

Sakei 'meuh' han kah hi a ch^k ngang mai a. Mahse ama sawi ang deuhin, a tana sa ruat a ni tlat lo. Zan khat erawh chu a naute-ho nena zan riaka an ramvah ṭumin, an mutna chul thlam ram-ah mut hlanin sakei a lo kal a. Sakei thawm chuan Laltuma chu a tiharh a, a naute muthilh hlanin sakei hnu chu an riahna tlang chhip thlengin zan thla eng deuh ruau hnuaiah a han chhui a, kut an inthlak thei ta lem lo. Vawi khat pawh a hmuh phak lohah chiah zel sakeiin a zui a. Chu pawh chu a kap thei ta lo.

Laltuma chuan, "Hlauhawm han sawi tham tur hi ka tawng lo hrim hrim a, ka huai leh huai loh hriat a ni hleinem," a ti satliah mai a. A ṭawng uang lo - chu chu a ni, Mizo pa chu!

Sialsuk tlangval huaisen ve tho, a ṭhianpa Thanglura nena khawivanrial bu la tura an inremsiam dan kha chu, tunlai ṭawng takin "Pa rem rem tak a ni." Khawibu chu an han thlir vang vang a, a ṭhianpa Thanglura chuan, "Han tuk thla ngam i la, lei lamah i lo buaipui ve ngam ang em?" a ti a. Laltuma chuan, "I tuk thlak ngam phawt chuan lo buaipui ngam awm tak," a lo ti sam ve >t mai!

A 'cowboy nun' ang chi-zawng pawha "Khaw khat sualhuai" ve ve kha an ni a. An huhang lah a n^-in, an thawnthu lah a ngaihnawm na rawh e!

Laltuma hi Sialsuk aṭangin Hmuifangah a pem a. Hmuifanga a pem hnu-in, a kumkhaw khua Sialsukah mikhual sualhuai a hr^ng hle tih a han hre zet chu, a sual turin a hranpa ngatin Chawlhni-ah Sialsukah a tla lut leh a. Chuta an an intawhchilh t^k dan chanchin erawh chu ziah vek a rem tawh lovah i ngai teh ang u hmiang.

Mi huaisente hi khawvel hnam tinah ngaihsan an ngei ang. Mi huaisen tel lovin khawvel chanchin a ngaihnawm thei tak tak lo. Laltuma-te ang hlauh nei lo; a khingpuite'na hreipui an lek vur vur lai pawha thin phu eih lo; sa hr^ng hmaa han zam teh chiamna chhan tur hre mang hlek lo ang chiho hringnun thawnthu hi chu kan tunlai mipa ṭhenkhat, hmai bawlhlo leh incheina ngawt buaipuitute tan chuan "Awi ha!" a ni mahna! Mahse pasalṭha te, cowboy-ho zepui ropui lo hre ve tawh feih feih chin tan chuan thawnthu hlui a chang thei lo va, "ngaihnawm mak tak" a la ni zel reng chu a nih hi.

Pu Thana sikula ka pawlpui ṭhin, Darrokima'n Sialsuk pa fiamthu duhho leh an chettlat ṭhin vel dan a ziak a. Ziah sen rual a ni lo va, a langsar zual lai a ching chhuak a. A lehkhabu hmingah "Vul Lai Chul Hnu" a vuah a, hmanni khan kan tlangzarh a. Chutah chuan ka beisei loh deuhin pa fiamthu duh tak takte chanchin nuihzatthlak inzehna zingah, fiamthu nena inhmeh lo ve tak mai, Laltuma chanchin hi a tel teh nawlh a. Ka tuipui f^l ta deuh a, kimchang lo deuhin Darrokima "Laltuma" chu a thawithamin ka han thai lang ve zeuh a nih hi.

Vawi khat chu Laltuma kha a tha a za deuh a ni ang, a len luhna ṭhin nu hnenah khan - "Ka nu S^t, ka lung a va han l>ng eee... Insual khuk rem rem ka ch^k," a ti chhuak hlawl a ni awm e!

Hmanlai nun, "Vul Lai Chul Hnu" a ni e - mahse chul lovin, an 'Ni' chu k^wlah liam lovin, hmuh theih leh hriat theih turin an thawmte chu la ch^m reng mawlh teh se!