Guest writer
Lalzarmawia
Zirtawp Ni 13
A khuhhawnna: Thutak hlataka lak chi loha ṭhenkhatin kan ngaih hi mi ṭhenkhat tan chuan thutling a tling. Vanneihna leh vanduaina kar tawna hringnun hi th>n vel reng anga ngaihna hian hnam tin a luhchhuah em maw chu aw tih theih turin, chumi ngaihtuahna chuan puithuna eng eng emaw a vawrh chhuak a, chu'ng zingah chuan 'Friday the 13th' angte hi a sawihlawh pawl tak a ni ang. 'Ho mai mai' kan tih hi mi ṭhenkhat tan chuan a ho mai mai lo va, he 'ho mai mai' hi chhut chet a ngai ve fo a nih hi a!
Chawlhkar khata Zirtawpni leh ni 13 inrual chiah ni ang hi a thlen zen zen loh vang te, hmanlai thlahr^ng insawiṭhaihna rochun zel vang te ni tak maw, hnam
ṭhenkhat hi chuan 'ni thiang lo' angah hial an chan a, chutiang 'ni thiang lo' chu kumin hian vawi thum ngawt a awm dawn.
He 'ni ṭihkh^i' hi hnaivaiah chuan kum 2012 khan a thleng a, he kum hi Mayan calendar nena sawizawm a nih avangin ṭhenkhat chuan an 'kum ṭha lo' tawpkhawk angah hial an chhuah a nih kha.
Hmanlai Mayan-hovin calendar an siamah, December ni 21, 2012 thleng chauh a lang a, December ni 21 bak chu 'khawvel hun tawp' tia hrilhfiah an awm a. Mayan calendar-a khawvel hun a lan tawp kum a nih lai a, 'Friday the 13th' ṭum thum awm bawk chuan mi ṭhenkhat a ti-chi^i zual a nih kha.
Khawvel chu tawp ta l>m lovin kum hnih ngawt chu a vir ngaiin a la vir ta mup mup zel a. Kum hnih kal ta ang bawk khan kumin hian 'Zirtawp Ni 13' hi vawi thum a awm leh dawn a, naktuk (Feb. 13 - Friday) hi a ni khatna tur a ni. Hetianga kum khata Zirtawp Ni 13 vawi thum ngawt awm ang chi hi kum 2026-ah a thleng leh dawn chauh a ni (dam zel hlawm tak i maw?).
Kumin hian 'Friday the 13th' hi February, March leh November thlaah te a awm dawn a, 'Friday the 13th' awm tur hian thla khata ni hmasa ber chu Pathianni a nih kher a ngai a ni.
Kum 400 chhungin 'Friday the 13th' hi vawi 688 a awm a. Zirtawp Ni 13 hlauhna hi kum zabi 14-na aṭang vela lo inṭan tawh nia sawi a ni.
Kum 2012 khan 'Friday the 13th' ṭum thum a thlen bakah, khami kum khan danglamna tak a nei ve reng reng bawk a. Kum 3,000 hnua a vawi khatna'n planet-te a inzawn veka an awm leh kum a ni a, hetiang hi a thleng kh^t hle. Kum 3,000 chhungin ṭum thum chauh a thleng a ni. Planet-te a inzawn veka an awm hun a thlen avangin August-ah thla vawi hnih a bial a, kha kumah khan thla bial vawi 13 a awm a ni.
Kuminah thung hi chuan March ni 20-ah ni awklem (total eclipse) a thleng tura rin a ni a, chu chu Juda-te kumthar ni a ni. Chumi aṭanga chawlhkar hnihnaah, April ni 4-ah thla >ng chu a lang sen leh dawn a, 'blood moon' tia an sawi mai chi hi kuminah ṭum thum a thleng dawn nia sawite a ni a, thla kal ta khan 'thla sen' chu kan hmuh tawh kha!
Khawthlangho thil hlauh, Zirtawp Ni 13 hian chhui a hlawh angreng a. Kristianna meichherin ramhuai a um bo anga kan sawi lai hian ṭhenkhat thung chuan Kristianna leh 'Friday the 13th' hi an sawizawm ve mauh thung. Kristiante 'Good Friday' chu he 'Black Friday' lo irhchhuah chhan zinga puh an awm ve a. Zirtawpni-a Isua Krista khenbeh a nih hma zana pindan chungnunga zanriah hnuhnung kiltute chu mi 13 chiah chiah an ni a, a 13-na chu mantirtu, Juda Iskariota kha a ni e, tiin an sawi.
Khawvel thu leh hla bawmpui ngang a ni a, Bible hi YMA no ang maia hmanraw hawlhlawr hi a ni duh fo a. Nova hunlaia tuil>t (great flood) pawh kha Zirtawpni-a thleng
ṭan a nih thu te; Babel Ins^ng (Tower of Babel) sak laia ṭawng chi hrang hrang lo piang ta thut chu Zirtawpni tuka thil thleng a nih thu te; Evi leh Adama suala an tlukluh ni chu Zirtawpni anga chhuilut te pawh an awm a ni. (Thil hriat lutuk hi a ṭha ber em?)
Zirtawp Ni 13 hi hmakhawsang Norse-ho thawnthu (myth) nena sawizawm a ni bawk a. An mi huai (legend) chanchinah chuan mi thianghlim 12 zanriah kil tur thlan zinga mi bawlhhlawh pakhat lo tel ru ve (an Lucifera ve!) Loke (pathian tenau) vangin inbeihna a chhuak a, chu pathian chuan inhalna a chawchhuak anga sawi a ni. Hmanlai Aigupta-ho nunah pawh khan number 13 hrim hrim hi ṭihkhai a ni a, nun khaidiat (stage of life) chhawng 13-na thlen chu chatuan thihnaah an ngai a, Aigupta lalram a lo tluksawp hnu pawh khan number 13 chu thihna nena sawizawm a ni zui ta zel a ni.
Nikhua a lo rei a, a puithu zual ṭhenkhat chuan number 13 (vanduai number) leh zawhte dum chu inzawmna nei ni tlatin an hria a, a Zirtawpni-a hrim hrim pawh chu zin chhuahna ni loh; hmabak (project) thawhna nikhua lo angah an ngai ta zel a, chutianga thu puarpawleng (?) inhlanchhawn zelna chuan vawiin thlengin tute nunah emaw chuan thu a la sawi zui ta zel a ni.
Number 13 hma chiah, number 12 chu number kawpkim, number duhthusam anga ngaih a ni. Kum khatah thla 12 a awm a, chawhmaah darkar 12 a awm a, Grik chatuan nunkawng hruaitu-ah pathian 12 a awm bawk. Israel hnam thlante kha 12 an ni a, Isua zirtirte kha 12 an ni a, Muslim lamah pawh Zawlnei Muhammad-a Shia Islam-ah khan thachhangdaltu 12 a nei a, arsi chanchin zirna Zodiac-ah hian chhinchhiahna 12 a awm bawk. He'ngte hian puithu-na a kai chhuak a, kan awih emaw awih lo emaw, khawvel zawng an tikawpkim e!
Puithuna-te hi nuihzat leh ngaihthah mai bakah, eng thama ngaih lohna hri a l>ng ve reng bawk a; chutih rual chuan vantlang nun a ni emaw, mimal nunah pawh puithu-na engemaw riau chu a awm ve reng bawk a, chu'ng chu hrilhfiah sen rual a ni lo. Pawimawh ta bera erawh chu, kan nihdan leh nundana hi, tuibur hmuam d^k chhung lek pawh ni se chatuan hmawr ko hawlh phak a ni zel a, kan dam leh dam loh te hi kan th^wk leh th^wk loh lam ai mahin, kan sulhnu leh hnutchhiah thil te hian a hril
ṭhin, tih hi a pawimawh zel dawn zawng a nih hi.
"Nung reng turin i dam em?"
'Friday the 13th' thil thleng
Khawvela car chetsualna vanga thihna thleng hmasa ber chu New York-ah a ni a, Sept 13, 1899-ah a ni.
Khawvel kum laihawla Knights Templar-ho hun a tawp ni a ni a, man an ni.
Rapper lar Tupac Shakur chu Sept. 7-a an kahna hliam tuar lovin Sept 13, 1996-ah a thi.
Mexican-American War chu 1847-ah Treaty of Cahuenga hmanga tihtawp a ni.
Mihang hruaitute 1869-ah Washington-ah an inhmukhawm. Hei hian US leh khawvel dang a chinglet zui hle.
2001-ah El Salvador-ah lir a nghing a, mi 800 chuang an thi.
Fidel Castro (1926), Steve Buscemi (1957), Margaret Thatcher (1923) te pian ni.
Uraguayan rugby team chuanna thlawhtheihna chu Oct. 1972-ah Andes tlangah a tla.
Bungṭhuam naupang Zarzokima (16) chu November, 2009-ah Tuikuk helin an kaphlum.
1992 hnu lama US-in thlipui na ber a tawrh, Hurricane Charley chuan Aug. 2004-ah Florida chhimthlang a nuai a, hurricane hi a category-ah 4 a ni.
Italian nawmchenna lawng lian, Costa Concordia chu Jan. 2012-ah Isola del Giglio-ah khawmual su-in a pil a, mi 32 thiin, hliam 64 an awm.
Roosevelt leh 13
American president lar Franklin D Roosevelt kha pa puithu tak a ni a. FDR seceratary Grace Tully-i'n a pu chanchin a ziah dan chuan 'puithuna ring mi, a bikin number 13 phei chu la thutak em em mai mi a ni.'
White House-a mikhualte puala zanriah an eiin, mi 13 chiah an nih chuan mi 14 an tlin nan a pu chuan an chawhlui kil ve tura a tih ṭhin thu Tully-i chuan a ziak. Roosevelt khan thusawi hmingthang a neih chu - 'Hlauhna tih loh hi chu engmah kan hlau tur a ni lo,' tih a ni.