Juda putar

A khuhhawnna: German pa rorum Otto von Bismarck meuh paw'n, "Pa fing zet zawng a ni e," a lo tih tawh kha a ni a; Juda putar, English mifing an tih bawk, Benjamin Disraeli kha mihring hmachhawn hautak ber zinga mi a ni maithei e. Kha Juda putar thluak ṭhatzia kha khawvelin a la sawi ta reng a, a thluak ṭhat tluk bawka a huaisenna leh a taimakna kha awhawm tham khawpin a hlawhtlinpui tlat bawk.

Tunhma chuan tu a nih khawvelin a hre lo. Juda putar, ngaihtuahna seng nasa em em, thluak leh thinlungah hian huaisenna leh chakna a awm a ni tih hre bel hneh em em mai kha a ni. Mahse a 'thluak' leh a 'thinlung' kha hmu hlawm hek lo le, Kumpinu parliament-a thu sawi tura a din hmasak ber ṭum chuan fiamthu thawhna'na hmangin, an nuih tl^wrh tl^wrh a. Amah an lawm em avang erawh a ni lo, hmuhsit leh diriamna nen a ni, an nuih ni!
Parliament-a ding ve tur ta l>m, ani lah khan incheina lamte chu saruak tuamtu satliah ang lek chauhah a ngai a, nu fa duat chei taka inchei mam hlarh lam kha a ṭul tih zawng a ni ve hlek lo. Incheina lama duhtui hmingthang, English-ho tih dan ṭhin pangngai nena inpersan lutuk mai hian parliament
ṭhutna pakhat a luah ve vung a. Mihringah hian chei nasat ngai ber pawl pawh a ni ta ve ang.
A sam a buang ve lo va, a dum a, a la kir deuh chiat bawk! A thawmhnaw rawn hak luh ve chuan parliament member-te thin a khei sa nghal ran tawh a. Jacket hring a ha a, a chakai-khawrh-kawr var hmalamah chuan hnawksak angreng takin ṭhi (emawni) a awrh hnawk rup bawk.
Ngh^wngawrh pangngai awrh lovin a nghawngah chuan maimawpuan dum a vet satliah a, a sam dum nena han hmuh kawp phei chuan a hmel chu hmuhnawm lo khawpin a langsar deuh riau tawh a ni. Chuti chung chuan thu a'n sawi ve mauh mai a, a awm mai mai pawh an nuih ruk tet tet tawh laiin, amah nena inhmeh tur tak hian a awki chu a sang vei phian a, a ṭawng chu pa intituavawn deuh tan chuan ngaihthlak ṭhat peih chi pawh a ni lo. Parliament member-te chuan an khaw dang sial hmuh nghal chat tawh sa kha a ni a; an inmelh a, a rukin an nui tet tet a, a tawp lamah phei chuan nuih takt>-in an nuih ta hluah hluah a. A uar zual phei chuan chhuatte pawh an per tlawt tlawt a, a thusawi awz^wng a hriat theih ta loh.
Chutia patling rualin nuih namenloha an nuih hnu leh, thu pawh sawi hleithei lo khawpa an ch>ksawlh lai karah chuan, kil khat aṭangin zawht> an la rawn ngiau zui ta dah a!
Mahse chu Juda putar chu hmuhsit leh endawngna karah a zam ve hlek lo. Thawmhnaw leh behbawm dang hi mifing leh miril te nuna thusawi thuk lo berte zinga mi a ni ang. Disraeli te, Albert Einstein te ang chin hi chuan Siamtu'n mihring hnena 'hriatna' a pek hi ^r ril phawrh takin an phawrh ta zut zut bik emaw tih tur a ni a, nakin khawvel zel atana mi ṭangkai leh mibik ang chi te hi chuan a intuam mawina lam hi an thlu tehchiam lo niin a lang.
Mi hi an fin poh leh an khawsakphung hi a mawlmang zawk ni-te hian a hriat a. An ril poh leh hnathawh kawr hi hak nuam an ti ni zawkte hian a hriat bawk a. Chutianga fingvar zinga tel pha, Disraeli pawh khan 'thluak' leh 'thinlung' a nei tih a hre ran mai a, amah nuihsawha parliament ri nuai nuai karah chuan thu a sawi lui ve ngat ngat a, "Ka dam chhung hian thil tam tak chu a bul ka lo ṭan tawh a, a tawpah chuan ka hlawhtling ch^wk ania," a ti ve nghat a. Insumk^rna nei hlek lova patling nui leh zawhte ngiau thawm kara a ṭawng ri chuan bengkhawn a hlawh loh dan turzia leh van s^n turzia chu..!
Disraeli-a tan thu sawi chhunzawm rual a ni tawh lo. Mahse thu chu sawi thei lo mah se, a tlawm chuang lo! Tlema thawm a han zawih deuh lai a, "Tunah chuan ka ṭhu rih ang. Mahse ka sawi tur hi in la ngaichang ngei ngei ang," a tih ri erawh chu Kumpinu parliament member-te chauh ni lovin, a hnulam khawvelin a bengkhawn zui lo thei ta lo a ni.
Nuihzatbur mai ni mah se, mahni inphatsan ve thei a ni lo. A aw ri chu thawm dangin luahlan mah se, a thamral ve ngawt lo. Hnehna chu a inhmehhlumtir duh lo a. Parliament-a an lo cheibawldan aṭang chuan 'hna thar' a nei tih a inhria, mipui hmaa thu sawi a zir ta tlut tlut a, rei a zir lo. Parliament-a nuihzatbur hlawh khan England ram tan thu a sawi ta a, khawvelin a ngaithla a. A thusawi thiamna chu tuna England ram khuan 'tun' an nihpui ve ta tlat!
Disraeli kha Conservative party mi leh sa a ni a, chutih laia a khingpui chu Liberal leader, William Ewart Gladstone a ni. Politics-ah hmelma an ni a, mihring thilah pawh an inhmel-mak hle. Disraeli khan British prime minister hna vawi hnih a chelh a, February 20, 1874 aṭanga April 21, 1880 leh February 27, 1868 aṭanga December 1, 1868 chhungin a thawk a, a khatih chhung zawng khan Gladstone nen an inel ran reng a. Disraeli thih hun laiin Gladstone khan England-ah ro a rel ve thung a, phuba lakna hnuhnung ni tak mawh, PM hlui thi ta chu sawrkar hminga sun a remti lo bur!
Mahse Disraeli leh Gladstone hian khaikhin an hlawh ta reng tho a, thi hmasa zawk Disraeli chu pa fing leh huaisen tiin an ṭan ṭhin.
Kha pa, Juda mi zinga Eng­land PM ni thei awmchhun, 'dandy, novelist, brilliant debator' tite-a hriatrengtlak khawpa inchherchhuak ta chanchin kha sawi tur hre kuh ṭel ṭul in tam ngawt ang.
'Earl of Beaconsfield' nihna an pe a, amah hriat rengna turin Queen Victoria thupekin a lim din a ni a, a lim hnuaiah chuan Bible thuch^ng - 'Thudik sawina hmuite chu lalte tan chuan lawmna tuikhur ang a ni a; sawi dik ṭhin chu an hmangaih ṭhin,' tih thu an tar hnan nghe nghe a ni. (A incheina, pianhmang leh awki vang ngawta dai pawna hnuhhlum ṭhak duh tur khawpa an hmuhsit, Disraeli hmui chuan d^wt a ngaina vak lovin, a chil perte chu a thianghlim ru riau chu a nih hmel a. Amah chawimawina thuchei han en hian, keini'n politics leh 'dawt' chu inkawp tlat ang hiala kan hriatna-te nen chuan a inthlau viau lo'm maw chu ka ti deuh.)
Juda thuziakmi fapa, Disraeli kha a naupan lai aṭanga huh^ng ngah chu a ni ve reng reng a. Parliament a thlen hmain chanchin sawi tur mak sak zet zet a nei nual mai. Sikul naupang a nih lai chuan naupang thiamthei zet mai, lehkha ziah lam leh thil thar han hmachhawn tur a awm chuan a awmze hre hmasa ber pawl ni ziah ṭhin a ni a. A thil tihna lam apianga hlawhtling tura a beih ṭhin avangin thik leh huat pawh a hlawh nasat phah ṭhin.
Sikul a kal lai hian naupang thiam theiho deuh chuan an bawr lat lat reng a, rotekawla sepa an sawi ang deuh hian, zuitu angreng deuhte pawh a nei ṭhin a. Naupangho chuan a thusawite an sawichhawng a, a thusawi dante an zirchhawng a, a awmdante chu intihhmuh takah an neih ṭhin a ni awm e.
Mahse amah ngaina lotu engemawzat an awm ve tho mai. Chu'ng mite chuan mi dang chunga a tlaktlum avangin an ngaithei lo va, Juda mi mai maiin 'ber' nihna a hauh ringawt mai chu an pawm thei lo va, huat takt> hian an haw ta a. Ani, Disraeli lah chu pianphunga pa ^wmkhauh lo ve t> mai; thahrui a ngaihna chi - infiamna lam chi-te hi ngaina hlek lo mai a ni a, a chak lohna lai chu a hmelmate chuan an hre ve ran a, tihmualphona hmanruaah pawh an hmang ta r>ng a.
Ṭum khat chu a hmelmate zinga a lian deuh ber leh chak deuh ber chuan Juda mihring kaihhruaina hnuaia awm a tum loh thu a chhak chhuak pek a. Disraeli thin chuan a tuar bik hlek lo mai a, chu pa chu a bei ta chat mai a ni.
A khingpui chu chak zawkin lian zawk hle mah se, Disraeli chuan a puitlin thlenga a hriat kar reng chu a naupan lai paw'n a lo hre chiang khawp mai. A khingpui beihna'n chuan 'thluak' leh 'thinlung' a pawimawh tih a hre ran a, thiamna leh thahrui a chawhpawlh a. An han inbeih zawh meuh chuan a khingpui chu a dawl zawr hn^p mai! Chutih lai chuan Benjamin-a chu kum 15 mi chauh a ni a, an chutih hun lai pawh chuan naupang ^ lo tak chu a ni tawh hrim hrim - kum thum chhung zet chu a kuttum ringawt hmanga inven a lo zir tlauh tlauh hman pek tawh alawm! An sikula an nuihzatburna leh an diriamna chu engemawti tala chhanl>t dan a lo ngaihtuah fel vel vek tawh a. Chutiang bawk chuan, a puitlin hnu khan parliament-a an nuihzatburna leh diriamna kha engemawti tal zawngin a chhangl>t leh chiang a ni lo'm ni!
Kha Juda putar chanchin phenah khan 'TUMRUHNA' tih thumal kha hawrawppuia inziak hmuh tur a tam ngawt mai.