Kusum-i nun thar

A khuhhawnna: Vai pakhat, P. Balakrishnan hian thu a ziak a. Ka'n en thuak a, "Kusum" tih hi a tel a. Ka rilruah naupang mawl b^l dul kiar r^ng hiar huar kan nih laia kan "giu" (ghee) chawm ṭhin bur lian angreng tak, "Kusum" tih a inziah avanga kan thil chawm pawh kan tih "Kusum" lai kha a lo lang nghal a. Chuti ang lam hawite chuan a ziak ve a ni pek roh ang a, ti rilru deuh chungin Balakrishnan-a thuziah chu ngunthluk deuhin ka'n chhiar ta a. Mahse ka rin loh lam daih hi a lo ni. Mite hian khawngaihna te, ngilneihna te, duhsakna te, hmangaihna thilpek te hi "mihring" an nihna ropui tak lantirna'n an lo phawrh chhuak mawlh mawlh reng mai a lo nih hi! Keia rin loh lam "Kusum" chu heti ang hi a ni...

Kum tam a liam ta. Ka nuphalin laphiar dawrah ka nupui a kalpui a. Chuta ṭanga an lo haw leh chu, ka nupui chuan an laphiartu nula pakhat chanchin mawlh hi a sawi a sawi mai a. An laphiartunu chu a ke tawn tawn a bul a, chuti chung chuan a kut nena ṭangkawpin la phiarna khawl hi a lo hmang nal viau a ni awm e.

Ka nupuiin chu nula k^ aṭanga a hriat danin, laphiar dawr neitupa chuan hlawh tlemt> pe-in a ruai a, thlabi hlawh pawh insiamsak lem lovin an inruai niawm tak a ni.

India ram angahte hi chuan, Hindu kutpui pawimawh Diwali lai velte hian innei hi an tam em em ṭhin a, chuti ang hunah chuan laphiar dawr hi a lun ber pawl an ni ve a. Khawl tah aiin kut ngeia phiar, kawr hi an duh zawk ṭhin si a, mamawhna a sang thei hle a.

Laphiartu nula kebul chuan a hna a tlin khawpin a lang. Ka nupuiin a va hmuh ve ṭum chuan, a hming nen lam a rawn hre haw nghal vek a, chu laphiartu nula chu Kusum-i a ni.

Kusum-i chanchin chu ka nupui chuan hriat chian lehzual tumin an laphiar dawrah chuan a va kal leh ṭhin a. Zahzelah kawrphiar a rawn lei hawsak ve ziah bawk a. Chuta Kusum-i'n ka nupui hnena a lo sawidan chuan, zingah a nuṭa-in dawrah chuan a hruai a, tlai banah a lam leh mai ṭhin a. A chanchin chipchiar han hriat takah chuan, Kusum-i leh a chhungte chu mi khawngaihthlak tak an ni a.

Vawi khat chu Kusum-i chu kan inah a rawn leng ve ta nge nge a. Kebul ni mah se, vawthlep erawh chu a thlah bik chuang lo va, a kutah a bun ve mai a. Kan inchung lamah kan chhohpui a, kailawnah chuan a kuta inbengin a kal ve zel a. Chuti anga kailawna han inham chhoh ngai ta chu, hrehawm a ti ru hle ang tih a hriat theih a. Mahse hrehawm ti awmin a awm duh hauh lo va, nui hmel min hmuh reng tho va. A piansualna hre lo derin, nun zalen leh hlim taka a awm theihna'n keini chhung paw'n theihtawp kan chhuah a, kawm hlim dan phet kan ngaihtuah a. Kan ina rawn chuangkai reng reng ṭhin turin kan duh a ni.

Kusum-i nun phuar bet a, amah sal-bet tlattu piansualna nunrawng chu ka nupui chuan a tuar na ber emaw tih tur a ni. Ni tin mai hian Kusum-i chanchin chu a sawi reng mai a, a chanchin lah a buaipui t^wp thei lo. Heti anga ṭanpui ngaite ṭanpuina lama mite kaihruaitu (philanthropic) te r^wnin, Kusum-i dinkhawchhuahna'na ṭha ber tur a pan ta nghe nghe a. Chu mi chuan laphiarna khawl leisak turin a lo r^wn a. Ṭanpuitu pawl pakhat kaltlangin chuti ang khawl chu lei tur hi a lo ni a, chu pawl kaltlang chuan certificate an inpe leh t> t> a, laphiarna khawl chu neih chauh chi hi a lo ni a.

Certificate nei turin Kusum-i chu thla thum chhung a 'training' ta a. A pianpui r>ng a lo ni bawk nen, nal lehzualin laphiar chu a rawn thiam chhuak ta mai a; certificate pawh a hlawhchhuak nghal chiang hle. Chumi hnu chuan ka nupui chuan Kusum-i vahvelna'n thirsakawr ke pathum nei (tricycle) a leisak leh a, chumi hmang chuan Kusum-i paw'n amah ang bawka laphiar thiam ve ch^kte hnenah training-te a pe ve thei ta zel a.

Kan ti chho zel a, mihring thahrui ngai tam vak lova awlsam taka laphiar theihna tur, electric khawlte an inleisakdun ta zel a, Kusum-i paw'n inringtawknate neih belhin, mahnia dawr hawng thei hial a lo ni ta a. Inlum aṭangin pawisa pawh a thawk chhuak ve thei ta a. Pathianin chu chu a tana a kumkhaw remruat ngei a lo ni ang tih ka ring.

Ṭum khat chu pawl pakhatin piangsualte tana nupui pasal inzawn theihna tur hun hi an siam a. An huaihawtna hmun a hlat tham deuh avangin Kusum-i erawh a tel ve thei lo va. Mahse piangsual ve tho tlangval pakhat hian Kusum-i chu a lo ralkhat hriat phah ve hlauh thung a, a nu nen Kusum-i te in chu an pan vang vang a. Nula kebul Kusum-i an han hmu chu, a nu chu a lungawi thei lo - a mo atan chuan a remti ta lo va.

Amaherawhchu, chu tlangval thinlungah chuan Kusum-i chu a thi thei ta hlek lo mai a. Kum a vei ve zel a, Kusum-i a neih loh chuan a lengtar mai dawn nia a insawi takah chuan, a nu phalnain Kusum-i chu a va nei ta nge nge a.

An han innei ta chu, nupa kawpchawi fuh tak mai hi an ni chho a. Fapa duhawm tak neiin, kum 10 chuang an inpawm ta a. Kusum-i sumdawnna pawh a hlawk zel a, piangsual maktaduai t>l tak meuh meuhte tana mi entawntlak ni thei khawpin a inchherchhuak ta a ni.

Chuta ka rilrua lo lut ta bera chu, ka nupui Ann-i nen chuan tehkhin thu an sawi ṭhin a 'Samari miṭha' kan nih ve-na lai niin ka hria a. Thim zinga boral mai tur khan khaw >ng a rawn hmu ve ta ni ngeiah kan ngai nghet nupa a ni.