Bawng talh khap

A khuhhawnna: Pi Tuahi kawmchara Masi bawng an k^p thlu ruah lai hmuh hman loh hlaua thlasik zingfîr meuh pawh zah zo lova puanhlap nena kan chhuah chawn chawn ṭhin lai te, 'pawk' chhuah a hun e, tia 'ranpui ngei mai' kan tih, bawng talh theihte chu a Masi zual ta sawta kan ngaih lai a, 'Bawng talh suh' lo intih chuh!

A buaithlak teh nuaih ṭhin e! Helamah a laiah zu bel kan h<ng a, a chhehvelah kan inhnial luih luih mek laiin, khulam phai vaiho zingah pawh a laiah bawng an thlung a, a chhehvelah an inhnial ve luih luih mek chu a ni leh ta a!

Sual te, ṭha te hi a khawiah tak chuan pawm rual tlang thei hlawm tak ang i maw?

Sakhua vang hian khawvel hi engtik lai pawhin a buai reng a, sakhaw dungzuiin ngaihdan hrang hrang a piang a, kan pawmdan ang ang chu dik leh dik lovah kan chhuah ch^wk a; patla thuhmun rau rauah, mi thilphal deuh patla kh^i leh uikawm deuh patla kh^i ang deuh kan nih ch^ng a awm nawk mai.

Ṭhenkhatin zu an hmu sen a, ṭhenkhatin an hmu dum a. Naupan zual laia meizial zu leh zu lovah kan inhnial chiam ṭhin ang deuh khan puitlingte pawh zu khap leh phalrai chungchangah an inhnial chiam a, zu chu sakhua behchhanin an sawi ve ve a, zu buklung a thle tawn zawk zawk reng a, thawkkhat lai phei kha chuan zu chungchang hrim hrima hi ka rui hn> hnawk nia!

'Hmanlai' leh 'Sakhua' behchhanin zu leh bawng hi inhnial chiam theihna ve ve a ni. Keini ramah chuan a pawisa lo v>k v>k chuan, he sual khat tlat anga lang thil pahnih hi Inrinni tlai lama 'a veilam leh a dinglam' a ni! Kan ngam biaih biaih viau.

Chutichuan, NLUP bawngte pawh kan zuk 'mangai' chhuahna, Haryana-ahte chuan bawng talh khapna dan thute chu a ri ring leh ta hle a. Maharashtra leh Madhya Pradesh-ahte hemi chungchangah hian thawm a ring zual a. Anni state-ah chuan keini zu ang vel kha a ni - bawng hi!

Indian home minister Rajnath Singh lah chuan tun Chawlhni khan Indore-a Jain sakhaw zuitute punkhawmna hmunah, "Kan ramah bawng talh hi kan remti ngai dawn lo," a ti a. Duhtawk mai lovin, India ram pumah bawng talh khapna dan kenkawn ngei an tum thu a sawi ta piap piap mai a. A hun hmanpui Acharya Shivmuni-te lah chuan budget session neih mekah bawng chauh ni lovin lawi talh khapna dan pawh siam ngei turin an lo nawr ve bawk a. Eng kan ti hlawm dawn chu ni maw?

Khapna dan siam turin Lok Sabha lamah BJP hawi lam lam chu hawi tur a ni mai a, eptu tamna Rajya Sabha lamah BJP chuan eng chin tak su pawp zo ang maw?

Kum 2003 khan agriculture minister a nih laiin BJP president hlui, tuna home minister ni ta Rajnath Singh hian parliament-ah bawng talh khapna dan hi member dangte phar thluktir a lo tum tawh a, hnialna a nasat avangin a hlawhchham ta niin a insawi. Prime minister a nih laiin Atal Bihari Vajpayee khan parliament-ah a lo pulut tawh bawk.

Madhya Pradesh leh Gujarat-ah te bawng talh khapna dan hi hman a ni tawh a, tunhnaiah Maharashtra-ah khapna dan siam a ni ve leh a, Haryana-ah an tharthawh leh ta bawk. Rajnath Singh chuan mipuiin lungrual taka he dan hi ram pumah an pawm tlan a duh a, "Sawrkarin parliament-ah dan siam tura a beih nasatzia chu chanchinbu-ah in la hmu mai ang," tih thu a chhep a, zu inhnialna ai ngawt zawngin he bawng inhnialna hian a nghawr zau dawn a ang e.

Maharashtra-ah chuan khapna dan an hman hnuin March 4 khan mi pathum an man a, thubuai erawh siamsak an ni lo nia sawi a ni. Khapna ramah hian bawng talh, bawngsa zawrh, lei leh kawl te khap a ni hlawm a, Haryana-ah chuan bawng talh chu kum 10 thleng lung-in tan theih leh cheng nuai khat thleng chawitir theih a ni. Bawng talhtu leh a sa hralhtu chu 'bail' theih loh an ni bawk. Talh tura bawng thawn chhuah pawh kum sarih thleng lung-in tan theihna leh cheng sing thum thleng chawi theihna a ni.

Bawngsa ni lovin, thlai ei tam inzirtir a ṭul ta niin thuneitu ṭhenkhat chuan an sawi mek a. (Ṭhalaite'n zu chhia an in lohna'n... tih ang lampang biahthute ni ve tak maw?) India Danpuiah (Article 48) agriculture leh animal husbandry vangin a ṭul chuan bawng talh khap theih a nih thu a chuang ve kuau niawm a ni a. Mahse chu erawh, sakhuana thil vang a nih a rem lo thung, tih a ni.

A sakhua azawngin ni dawn ta se, Hindu dana bawng talh khap chu sakhaw dang zawng zawng paw'na kan sangawi-thing-vawnpui tur a ni ang em? Milem biakna hi Kristianna leh Islam lamah chuan khap a ni ve bur tho si a...

Bawng hi hmanlai India ramah hausakna lantirtu a ni a. Bawnghnute, leilettu, mei (fuel) siamtu leh leiṭha siamtu a ni. Ran 'ren tin daih' a ni miau a, dinhmun pawimawh a luah a, Buddha zirtirnaah inthawina'na ran hman chu thil sual a nih an hriat hnu-in Hindu-te chuan bawng hi an sakhuaah an kai lut a, ran thianghlimah an chh^l ta nia sawi a ni.

Zofate tana sial a hlut tluk zetin, hmanlai India ramah pawh bawng chu 'ro' pui ber taktak a ni a, Mughal lalram a lo din te, European hmel a lo lan te khan India mite leh bawng chuan roreltute lakah ze hrang hrang an chhuah a nih kha.

A enga pawh chu ni se, ei-bar lamah, India chu khawvela bawngsa thawn chhuak tam ber dawttu (Brazil dawt) a ni mek a, kum 2012-a a thawn chhuah ringawt pawh cheng vaibelchhe 13725.23 hu a tling lawih! Ram chhunga kum tina bawngsa sah chhuahah ngawt pawh khawvel pumah panga-na hauh phak a ni a, kum tin tonne nuai 26 sah chhuah ṭhin a ni.

Tunlaia khapna state-te ang em hi chu ni lo mah se, India ram state 29-a 24 chuan bawng talh leh hralh khapna hi an hmang sa a, khap chhan erawh a inang lo fur a. NDA sawrkar hnuaiah India ram pumah bawng talh, hralh, a sa zawrh leh lei te; a ṭin-a lei te hi khap ni ta se, mi eng zat takin eizawnna ch^n ang maw? Thilsiamna hmunpui eng zat takin harsatna tawk ang maw? Ram sum leh pai engti ang takin nghawng ang maw?

Bawng zawhah vawk talh han khap zui leh ta se...! Mahni theihna mual mualah khap tur hi kan melh ta mai zawk dawn em ni le?