Wuhan hri chhia

A khuhhawnna: Yangtze leh Hans luipui infinna aṭanga finna lo piang a; chung luipui aṭanga hausakna lo inchherchhuan a, hnam leh sakhaw nun ze thuk tak lo inkaihna Wuhan khawpui chu a dung leh vang aṭanga teh chuan khawvel khawpui lian 42-na ni hial khawp a ni. Bêltu leh bawmtu tinreng lo hipa lo kilkawi tawhtu ni mah se, tunlaia chu khawpui thawm erawh chu ṭek ang maia ṭihbaiawm a lo  chang zo ta a. Thlan inhawng sa ang maia nelawm loh khuaah an tlang hrileng ṭihbaiawm chuan a lo chhuah ta a ni.

Khawpui ruak
A khawvel huap pawha khawpui lian, anmahni China ramah phei chuan an hmun lailum leh hulum - an khawpui number sarihna a ni a - Wuhan chu. Beijing leh Shanghai te'n an hliah hneh em a, a langsar phak lo mai pawh a. Mahse hri leng naran lo tak, a ṭihbaiawm zawnga kar lova khawvel deng chhuak ta - novel coronavirus  hri irh chhuahna hmun a han nih tak si-ah chuan Wuhan chuan thlir rawn a hlawh ta a, a lar dan rapthlak tak chu a ngaihnawm loh kher mai. 

London khawpui tia zet, Washington DC te ai pawha khaw lian zawk; khawmual, tui leh boruak aṭanga kawng tinin a chhun thlur sung kha a ni a. Khawvela company lian zahnih chuangin an belh mek - mi maktaduai 11 zet chenna khaw lian a ni. Kum 2016 bika an chhinchhiahah chuan an international airport-a lut leh chhuak ngawt pawh mi maktaduai 20 an hawlh tling a, theuneu lo tak a ni. Mahse nikum December thlaa tunlai khawvela hri ṭihbaiawm ber ang hiala ngaih leh buaipui rawn, coronavirus awpkeuna hmun leh kâr lova hlet a rawn chhuahna hmun a han ni ta a. Chu hri chu zep theih rual lohin a darh zui ta huk a, "Made in China" rapthlak chi chuan Wuhan leh China ram chauh tuam lovin, lut leh chhuak ngah khua chuan ram dang dangah chu hri chu a thawn chhuak ta nawk a, ram 25 chuangah coronavirus hri vei an han awm ta a, a hre phak apiang kan mangang tlang ta a nih hi.

Thup han tum viau mah se, thup leh up sen ni hek lo le, China sawrkar chu Wuhan tlawh lo hram turin khawvel huapin a tlangau ta a. Chutih rual chuan khawpui hulum tak ṭhinah chuan veivahna lirthei a ding ṭhuap a, khawpui chhunga bus leh rel te, thlawhtheihna te chenin an han dintir ta ṭhup a. Sumdawnna leh bazar liante a ruak hiai huai a; mi an pawnchhuak ṭha ngam ta lo. Zoram buai curfew vin zual lai ang maiin mahni inah an tawmim a. Hri kai nia rinhlelhte phei chu tihluihna-in an dah hrang hmak hmak mai bawk a. Wuhan-a cheng, social worker hmeichhe pakhat Guo Jing-i chuan January ni 23 aṭanga sawrkarin khawpui a khuahkhirh tirh lamah phei chuan nunphung a danglam hnehzia a ni tin chanchin ziahnaah a ziak a. Damdawi-inah inentir bak chu khum beisei tur a awm chuang lo va, enkawl mumal lohvin mi an tlu a, ṭhiante nena an induhsakna ṭawng tualleng pawh - hmaituamna (mask) kawl tam tura inchah te, eitur inchhek khawl tura inchahna leh chuti ang pawh chu dawrah piring vawrh ang maia a zawh duak duak thute a ni ber! 

Damdawi dawr a lun hle a, khawlaiah lirthei leh ke-a kal hmuh tur an vâng tial tial bawk a. Zu a vâng zui bawk - coronavirus hri venna angin a lar! 

Jing-i chuan, "Khawvel hi a reh tlawk tlawk a, chu khawvel ngawi ṭhuap chu rapthlak tak a ni... Damkhawchhuah theih dan tur hi ngaihtuahna luahtu ber a ni mai a, chumi kawng han zawh dan tur chu ka hre chuang si lo... Ka tum bera chu damloh loh a ni tawp mai," a ti a. Chiseh lama a chhuahvah pawhin, in a thlen veleh a  thawmhnaw a su nghal vek a, a inbual a, ni khatah kut vawi 20/30 laite invenna'n a sil!  

Taksa insawizawi leh chaw a ngaipawimawh ve ngawt a, chu chu an tunlai Wuhan khawpuia nunkhawchhuah a tum dan ber lo ni ta chu niin a sawi. Khawsakna ngelnghet zawk beiseina aiin hriselna ngawr ngawra chu an hlut ta hle,  a; sum leh pai lam ai chuan nunna an thupui ta zawk a, thih leh dam kara mihring a han lên tâkah chuan, a mamawh chu in ropui leh lirthei chhuak thar lam a ni lo - nun-damna'n hmaituamna pahnih khat tal.... a lo ni ta! 

Hun a han kal leh deuh a, tlemin thaw a han veng deuh a, mi ṭhenkhat chuan hmai an tuam ta lo va; mahse chu'ng hmai tuam ve lote chu lirtheia chuanhona aṭangte-in an chhuk luihtir ṭhin niin Jing-i chuan a sawi.

Lem nung!
Coronavirus vangin an mangang a, an thlabar a, an buai nuaih a, chuti ang chhumpui nasa takin a tuam vel karah chuan lemziakthiam Weng Chen ve thung chuan Messycow Comics hmangin an chenna Wuhan khawpui nun lehlam a suangtuah ve thung a. Thil ni thei awm ang tak a la ni zui!

An Chinese kum thar (lunar new year holiday) an han lawm hnu aṭang chuan chhung leh khatte "polite kum" a thleng ta hawt mai ni berin a pholang a! Zawhna tlanglawn leh mimal nun taktak - pawisa neih leh neih loh te, nupui pasal neih hun tur lam te an inzawt ta meuh lo - inngaihsakna lam hawiin hmaituamna neih leh neih loh te, hritlang ang deuha an awm leh awm loh te an inzawt ta thung! Kawngah lirthei awm ta vak hek lo, duh ang tawkin a inkhalh theih ta! "Sam leh hmai-hnawih lam buaipuia a darkar a darkara inchei a ngai tawh lo, lukhum ka khum a, hmaituamnaa ka intuam chuan... a tawk viau," "Pasalte thawmhnaw nawh leh insuk tih vel a ngai tawh lo, kar tluanin pyjama a ring tawh mai," han tih te, nu leh fa rilru pawh a inchen ta chiah a. Naupang tha za leh ninhlei ang maiin puitling paw'n in chhunga tawm sen reng chu an ning a, khawlai len an chak et et mai a ni! Coronavirus vangin chhungkaw kima mahni in ṭheuha han tawmho va, in nghahho a lo ṭul ta zawk a, pawna hlimna va zawng ta lovin mahni in lumah inngaihsakna leh inchawhhlimna lam an han nger tâk zawk dan ni awm taka zeldinna leh suahtuahna; thil thleng ve thei lo ni ta leh tuarna phena malsawmna lo thleng tel ve ta tho lam chu Weng Chen chuan a lemziak hmangin a tarlang a ni. 

Mi dang tana nun
Thihna, thih ngama natna, hlauhna leh nunphung buai nuaih kara China ram a khurh mek laiin Wuhan khawpui chuan nun ropui neitu sumdawng pakhat a kawl a, a hming chu Li Bo a ni.

Changjiang Daily-in a tarlan dan chuan, Li Bo hian nikum kum tawp lamah khan a car hralhin, pawisa puk chawp bawkin eizawnna thar a din ve a - restaurant a hawng thar a. Kum 36 mi a ni a, beiseina sang tak nena dawr a hawn chhoh ve mek lai chuan coronavirus-in an khawpui leh ram a luah ta thut mai si a. Dawrtu chu sawi loh, an kum thar lawm hun lai takngial pawhin kawngkal satliah ngawt pawh hmuh tur an vâng ta pharh mai a. "Ka mang a ang takzet a. Engtin nge ka pawisa puk ka rulh theih ang, ka ti a. Inah ka tawm nileng ta mai si. Mahse chanchinthar lamah damdawi-in thawktute'n hri leng mek an beih let dan chu ka lo hre fuh a, ka chet ve a ngai ta a nih hi, ka ti a," a ti. Damdawi-inte chuan eitur an tlachham chho zel tih a han hriat chuan a eisiamtu rawih nen chuan eitur an buatsaih ta mawlh mawlh a. Eitur an siama chu bawm 200 lai a ni a, damdawi-ina thawktute tan an sem ta a ni. 

Li Bo chuan, "Thawktute'n eitur tharlam an ei theihna turin ka theihtawp ka chhuah ve mawp mai a ni. Eitur ṭha an han ei khan an tha a tichakin ka ring a ni," a ti a, ni khat thilthu mai ni lovin, ni dang zel atan paw'n chuti ang "petu hna" chu thawh zui zel a tum ta tlut mai a ni. 

China kum thar lawm dan a lo dang ta niaih mai si a, kum danga duhsakna pawisa leh thilpek man to han inhlan tawn ang chi kha a awm thei ta meuh lo - hmaituamna inpek chu thilpek hlu ber a ni ve thei ta tlat!

Wuhan pawh huamtu Hubei province-ah pawh thingtlang khaw pakhat Changde-ah chuan mi pakhat Hao Jin an tih a awm a. Xiaoxiang Morning Herald-in a tarlan danin, chu pa, Jin-a chu hmaituamna siamna hmuna thawk ṭhin a ni. Chu an company chuan nikum mai khan Hao Jin-a thawh hlawh chu an pe thei tlat lo mai a. A pawisa aiah an China pawisa yuan sing hnih hu hmaituamna sing khat sang nga lawih an pe pek a! Hao Jin chuan a dahṭawl ve mai mai bawk a ni ang. Mahse hmun ṭhenkhatah coronavirus vanga an ram mamawh bulpui ber lo ni ta, hmaituamna indaih lohna a nasa hle tih a lo hriatin, a hmaituamna kawl zozai chu a sem ve ta thung a. Miin an mamawh zual lai tak, nung tura an kham hrui ber - hmaituamna vâng ta leh man to theih lai takin, hralh suma chantir bik mai lovin, a mamawhte tan a pe chhuak ta a ni.

Coronavirus-in Wuhan leh China a luhkhung mekah hian mi dang tana thawk tura inpe mawl tawp (volunteer) te chanchin hriat tur a awm nuk mai. 

Thu dik chelh khawtlai
China aṭanga virus thar lo chhuak hian  khawvel hmun tinah social media a luah khat hneh hle a. He hri a lo inlar taktak hma khan Wuhan-a awm, Dr Li Wenliang chuan nikum December ni 30 khan natna tharlam, ni danga an hriat ngai loh leh kum 2003-a SARS hri hlauhawm ang deuh chi kha a hmuh thu an social media lamah a thawhpuite a hrilh a. Warning pe a, hri dâi a lo theu lawkna chu a thla la-in (screenshot), a hming thup lovin mi dangin an thehdarh zui ta bawk a. Thuneitu lam erawh chuan 'thu puarpawleng' mai mai tiin Dr Li chu an la man zui a! SARS hri aṭanga harh chhuak  tawh awm zawk khan an ze ngai tê tê-in thup leh up lam a thupui leh ta a ni. Mahse coronavirus hmu hmasatu Dr Li ngei pawh chu thunun theih loh khawpa hri hlauhawm thei tur, tia a lo sawi lawk tawh coronavirus kaite a buaipui zui hnuah a damlo zui ve ta a, mi dangin hri an kai belh ve zel bawk nen, China communist sawrkar tan inthup sen a ni ta lo va, thu dik an hriat ruala che chhuak ta lo va, a hnuvaia an chet tak chauh avangin, thu dik chelhkhawtlaina chuan thu dik zawm loh ang bawkin chhiatna a thlen zui ta a ni. 

Amah Dr Li, kum 36 mi chauh chuan a nupui raipuar mek chu coronavirus vangin February ni 9 khan a thihsan ta a, China mipuiin chu thu dik puangtu leh ralkhel dar vua a, a theihna hmasa  hlantu - sawrkarin a man zui tak si chu hnam pasalṭha (hero) ah an puang ve thung a. Hri leng karah mipui leh sawrkar inkar chu khi tak a ni.

February ni 11, 2020 khan China ram National Health Commission chuan an ramah hri vang hian mi 97 an thih tawh thu leh hri vei mi 2,015 an awm mek thu a tarlang a. Chu pawh chu an communist sawrkar chuan thup sen a neih hle an la ring. 

Dikna thla kha khirh lo se, khawvel nun chu tun aiin a nuam zawk tur a!