Saidawium

A khuhhawnna: Chu saidawium chu hmuhnawm tura duan leh chei ni lo mah se, ngaihven a hlawh a, mit a la tho a. Khawvel ngaihsan rawn mi ropui tuemaw-in a damlaia chil pikna'n bera a lo neih ṭhin bur ni awm hrimin dimdawi a hlawh a, thl^ l^kpuitu ringawt pawh hi mi eng zat tak awm tawh ang maw?

'Saidawium' an ti ngawt tak n^-in, hringdawium ni zawk awm takte pawh a nihna lai a awm. Mak tak leh ropui taka siam ni lo mah se, a duhtu leh hmutu thinlung mit azirin chu saidawium chuan ze hrang hrang a chhuah thei a. He dawithiam ngawi reng hian tangka ang bawkin 'hlutna' chungchangah hian thu tam tak a sawi thei a ni awm e!

He saidawium chungchang ka ngaihtuah ch^ng ni chuan kum 1980-a South African comedy film hlawhtling, vawiin thlenga ka nuih la tiza b^ng lo, 'The Gods Must Be Crazy' hian langsar lurh si lovin pawimawhna a nei ve leh tlat ṭhin. Botswana rama Bushmen hnam mawlho (han ti thla ngawt ila) khan thlawhtheihna aṭanga Coca Cola bur ruak lo tla kha an buaipui teh a nih kha. Xi-a leh a chipuite khan chu bur, van aṭanga lo tla ngawt chu 'anchhe bur' angah an ngai miau a, khawvel letliama paih bo tuma Xi-a inpekna leh a behbawm chu nuihzatthlak piah lama nun ril zawk pai kuh ṭ<n a ni ve tlat a, an inrin hman hmaa 'Coca Cola culture' in a rawn deng kha an buaina a ni!

An ngaihdana an khawvel zau tak piah lamah khan "Hetah pawh kawng a la bel hlurh" tih kha an hre reng reng lo va. Mahse khawvel thunun tum a, an thunun theih loh apiang 'hnam sual' tia kawk zel ṭhin sapho-in ram zau zawk an luah miau a, an kutchhuak pakhat ringawt paw'n muang leia nungcha leh mau-rua te nena khawsak lo rel, hnam tlem zawkte chu a tibuai hneh map map hle a nih kha. Vawiinah phei hi chuan Bushmen leh hnam tlem zawk dangte hi sapho kutchhuak hrang hrang hian min va chawkbuai ve le!

A siamtu lamina saidawium leh a p^ip^wn an rawn thawn luh hi he kan Zoram khawvelah hian Bushmen zinga Coca Cola bur ang maia buaina thlentu a ni. Chuti ang saidawium chu a pianhmang thlak kualin, a cheibawlna leh eng ilo te inang lo zut mah se, keimahni ngaihdana kan khawvel zau takah hian a tl^ngtla nek a, khawvel letliama vawm bo duh leh duh lo inhnial thawm pawh ring tak a ni.

Chu saidawium chu kan Zoram khawvela mitdawivaih 'show' nasa ber a nih loh paw'n a dawttu chu a ni ngei ang.

Pa tam tak hisap leh lungawina hi saidawium aṭanga tehchhuah ve theih ch^ng a awm. Thinlung mita thlirtu tan chuan dawhkana saidawium han inh<ng ran mai hi chatuan nunna nei ang hrima ngaihṭhatna tham a tling a. Bangrela a lo inchawng ve ringawt maia pawh hi mi tam tak tan chuan ar talhna tham a tling nia!

Saidawium chhunga tuiril chu tuemaw hmuh dana rawng mawi ber a nih miau si chuan, phengphehlep pangpar bawm ang maia a mawina zawng zawng hip ral vek kha a tana tihm^kmawh a ni tlat!

Lunglenna-te hi saidawium aṭangin a lo luang chhuak fo a, lunglen kuai n>m turin kawih b<k a hlawh fo bawk a! Lunglenna-ina a hrin duhawm ber mai, thu leh hla fir ṭha-te erawh, saidawium kawl pha chinte aṭanga a chhuak mang lo hi a pamhmai letling ngawt mai.

Engpawh chu ni se, thawkrim inti tam takina hahchawlhna'na an leklam chu saidawium hi a ni ve pakhat a. Lungawi lohna thlarau-ina a nuai mekte'na an tlan luhna te; lungngaite'na an nun chh^wkzangkhaitu tura an beisei te; hlimna umtute'na a kalh tikim tur leh p<rch^wkna'n bera an hman te; neinung deuhina an theihna pholanna'na an hawlhlawr te; sum ip ruak ve fo-te'na an engto thil te chu he saidawiumah hian bilh luh a nih miau avangin saidawium hi a lei thei na zah zawng zingah tlatlum lo thei a ni lo.

A chang chuan saidawium bulah hian finna hi chhar mawlh mawlh tur a awm nite hian a hriat ṭhin! Suangtuahna maksak pui pui te, hlu tham tak te leh Vanram chahbi te hial pawh hi a duh tana lak mai theih turin a let ve reng nite hian a lang a. Saidawium bula thisen zawmpui lo piang thar ta thut te, ṭhianṭha lo hnai ta kuar te, hmangaihna kawnga pasalṭha no dawm tlak ta ber ni awm hial te, sakei meuh pawh mei khupin a tlanchhia ang e, tih phahna tur khawpa mi huaisen thawm lo ri ta phut ṭhin te hi kha<m bul ai ngawt chuan saidawium bulah hian hmuh tur an tam zawk ang.

Saidawium hian mi ṭhenkhat chu eng anga hmun hlaah pawh a hnuk kal dawr dawr thei a, a hip kawi kual hrep thei bawk. An phat fel vek tawh hnu-ah pawh mi ṭhenkhat hi chu hmun ruat bikah saidawium hmangin an h^wi kal theih a! Nia, chu mai a ni law, saidawium dawhkan kilho aṭang hian lungawinate pawh a lo ri chhuak ve mek bawk a. Hmangaih ngai lohvi te pawh kha Hmangaihzuali an lo nih phah ve daih thei a. Mi leh sa hrang daih pawh pangpar hmuna tho leh phengphehlep angin an intlat pawlh phah ve thei a, thutiamte pawh hi kawlkil aṭanga a tawp lehlam thlenga ziah len loh khawpa tam ziah tur a awm phah hial thei mahna! Pulpit tlang aṭanga 's^wmna' te pawh hi saidawium dawhkan kil paha tih ni ta zawk se, martar ngam lu pu kan tam ber ṭum a ni thei zel mai awm asin!

A saidawium bul ngawta pawh chu a la ni ber ta lo va. Saidawium hmanga harh tharna chang ta-te'na thu rura pui pui an pik chhuah t^ka te, ral lehlam muala anmahnia 'awma' a han thawk r^wih r^wih mai te, in lam sound system a han ring ta hluai ṭhin te leh thlengthlawkthei a rawn ther chhuak fua ṭhin te pawh hi sawi hmaih theih a ni lo.

Bushmen-ho zinga Coca Cola vantla siam­tute'na saidawium dang an siama hian hringfate hi ding leh veiah min ṭhen phawk a - tuilairap pawl nen! Ketli ang leka saidawium ngaitute ngaihdan leh van chung s^ng aṭanga anchhe bur lo tla ta ni ang hrima ngaitute ngaihdan chu suihzawm theih rual a ni lo. Chaw ei tuina'n leh muttuina'na hmangtu te, ṭhenrual kawmna'n leh sum siamna'na hmangtu te erawh chuan hei hi an chiang ang - saidawium leh a chhunga awmte hi hringdawium a ni tih hi!

An chutih fo avang chuan saidawium ngainatute chu chhe lailet dera puh bik erawh ka phal hlek lo! Saidawium hlat chunga a lang leh lang lo ruamah pawha pawisak nei chuang hlek lo, thah thiang loh l>na l>ng lawi si-te khawloh dan hi a namailo va, a ril ng^ih mai a, mark bial chu sawi loh, 'X' hnan kulh a chakawm ṭhin!

A enga pawh chu ni se, he saidawium chhunga dawihlo thiltihtheihna hi a chhia leh a ṭha tehna'n kan hman dawn chuan, dinglam leh veilama awmte'na ramri kan kham dan a inang lo zut reng dawn a. He dawidim telna 'd^wi <m' hi tuma'n a chhin hawn phal loh pawh ni ta se, a chhehvelah a mihringa-te zawk hian kan mizia kan phawrh hawng hawng tho dawn a nih hmel.

He saidawium vang hian mi ṭhenkhat chu saipui angah an inchan fo a, ngho tliak rumin luikawrah an tlusawp fo thung a. He saidawium vang hian mi ṭhenkhat chu thla nei ang hiala inngaiin, mi thianghlim chan an inchan fo bawk a. A d^wihlo chu thinlung mita hmutu azir a ni miau a, khawi hmunah pawh, ni chhuahna apiangah heti ang saidawium hian ro a rel tel ve zel dawn a ni mai awm mang e!