Nujood naupang nuthlawi! ( Part - I )

A khuhhawnna: He thu hi Reader's Digest-a mi 'I Am Nujood, Age Ten & Divorced' tih lehlin a, kaihtawi a ni. Amah Nujood Ali leh Delphine Minoui te ziah a ni. Nujood-i chanchin hian Yemen parliament a s^wi nghing a, kum 2009 April thla khan kum tling lo nupuia neih khapna dan an siam phah ta a ni. Kum tling lova pasal neih luihtir mi tam takin inṭhen an dil a. Nujood hi kum 1998-a piang a ni. Huaisen taka a dikna chanvo sualchhuaktu Nujood leh huaisen tak bawka amah puitu ukil, Shada Nasser chu kum 2008 November thla khan US hmeichhe magazine lar 'Glamour' chuan "Women of the Year" ah a puangdun a ni.

Ka lu chu a vir muai muai mai - heti anga mipui tam hi ka la hmu ngai lo. Rorelna tualah chuan mi chi hrang hrang hi an kat noh noh mai a. Ṭhenkhat chu kawrchung leh nghawngawrh nena inthuamin, file eng pawmin an p>n thauh thauh a, ṭhenkhat chuan Yemen hmar lam mite thuam, 'zanna' an ha a, hmeichhiate pawh chu zalen takin an nui b^wk b^wk a, an thusawite chu ka hrethiam pha ve lo. Kei chu ka langtlang ta emaw tih mai tur hian, tute pawh chuan hmu lo ang mai hian min pel vuai vuai hlawm a... Nia, kum sawm chauh ka la ni a, ka t> em mai a, tu nge min han chukh^ vel peih tehreng ang ni?

Khaw'nge roreltu?

Roreltute chuan anmahni mamawhtute an lo ṭanpui ṭhin tih mi sawi ka hria a, chu chu beiseiin kei paw'n ka pan a ni.

Khawlum hnuaiah rorelna tuala ka din lai chuan ka hmaikhuh puan (veil) chuan min uap churh mai a, ka lu-te chu a n^-in, ka chau zo va. Chu achhapah, ka zak em em ringawt mai bawk a.

A ngaihna hre lo va, thlan tla dupa ka hawi vel ruai ruai lai chuan suit duma inthuam pa pakhat hian min rawn pan a. Chupa chu roreltu a nih loh paw'n ukil tuemaw a nih ngei ka ring. Ka bul a lo thlen chuan, "Khawngaihin, ka pu, roreltu hi hmuh ka duh a ni," ka lo ti tawl a. Ani chuan min han en vang vang phawt a, chutah, "A ni maw... Khi lamah khian a awm a, step-ah khan chho zel rawh," a ti a. Mak ti taka min en reng chung chuan mipui zi nuaih nuaih karah a pil bo ta a.

Kei pawh chu step-ah chuan chhovin, marble chhuat phah zau d<rh maiah chuan ka pen lut ta a.

Sipai niawm tak, uniform ha mi ṭhenkhat hi ka hmu a. Ka tlan bo thu hriain min man mai ang tih ka hlau khawp mai a, ka zam kher mai. Chutih lai chuan hmeichhe pakhat hi ka tawk a, hlau leh khur chungin, "Roreltu hmuh ka duh a ni," ka lo ti mawl leh tawp a. Chu nu chuan a mitmu lian kel kawl tak mai chuan mak tih hmel zetin min han melh leh ta tlawk tlawk phawt a.

"Eng roreltu nge i zawn chu?"

"Roreltu tu pawh. An hnenah chuan min hruai lul teh."

Min melh leh vung vung hnuah, "Lo kal rawh," a ti ta a.

Pindan pakhatah min luhpui a, mi an tam nangiang mai. Pindan kil tawpa pa cher chhe ve angreng tak, hmuihmul buk chhar mai lam chu min panpui a - roreltu chu ka hmu ta.

A dawhkan hmaa ṭhutthlengah chuan ka ṭhu a, min biak hun nghakin ṭhutthleng nghenchhanah chuan ka lu nghatin, ka d^k ^r a. Nakinah chuan roreltu chuan ka lam chu a lo hawi ve ta a.

"Eng'e ni ve ta le?" a ti dam thluam a, dilchh<t tak hmel hi a pu a. Kei chuan ka hmai chu ka'n hui pawk pawk phawt a, ka ṭawng thei mai lo. Ka hmaa a rawn din chhuah hnu chuan, "Inṭhen ka duh a ni!" ka ti ta a.

Khardji naupang

Yemen thingtlang khaw pakhat, Khardji-ah ka piang a, chu khuaah chuan hmeichhiain ngaihdan kan neih ve a thiang lo.

Ka nu, Shoya hian kum 16 a nihin ka pa, Ali Mohammad al-Ahdel hi a nei a, duh lo pawh ni se, hnial thei a ni lo. An inneih aṭanga a kum li-naah ka pa chuan nupui dang a nei leh a, chu chu îh> lovin ka nu chuan a pawmpui mai a, a hnial thiang lo.

Ka nu hian fa 16 min hring a, keini unau leh inchhungkhur enkawl hna chu a thawk a. Ka la hriat chian em em chu - ka < Mona-i, kum 13 chauh a la nih laia pasal an neihtirte kha a ni.

Khardji aṭang hian Sana'a khawpuiah kan pem a. Mirethei chenna (slum building) ah kan cheng a, ka pa chuan a beih f> hnu-ah sanitation hmuhphiattu hna a hmu hlauh a. Kei chu kan ṭhenawm lawka sikulah kalin, a thiam pawh ka thiam thei ve viau a. Mahse sikula a kum hnihna ka hman mek lai, kum 2008 February thla chuan, tlai khat chu ka pa hian ka sikul bang chu min lo ko va, chanchinthar duhawm tak a hriat thu min hrilh a. Chu chanchinthar chu - "Pasal i nei dawn," tih a ni!

Chu'ng hunlai chuan ka pa chuan ruihhlo hmuam chi, 'khat' an tih mai chu a bei nasa thei hle mai a, chu chuan a rilru hah a chh^wk niin a ngai tlat a. Ni khat chu 'khat' a hmuam leh mek laiin tu tute emaw hi an lo leng a, an zinga pakhat, Faez Ali Thames chuan thu pehhel angreng tak hian, "Chhungkaw insuih fin dan hi ngaihtuah ṭha kan ti a ni," a han ti a. Chu pa chu thil sem kuala inhlawh ṭhin a ni.

Keini chhung ang bawka Khardji aṭanga Sana'a-a pem ve bawk a ni. Ka pa hnenah chuan a nupui turin min rawn dil a ni. Ka pa chuan awlsam tak hian a dilna chu a lo pawm >t mai! Chumi ni tlai lamah chuan Mona-i leh ka pa inhnial ri hi ka hria a. Mona-i chuan, "Pasal nei turin Nujood hi chu a la naupang lutuk a ni," a ti t^n t^n a. Ka pa erawh chuan, "Hei hi Nujood-i sahimna'na ṭha nia ka hriat vanga ti ka ni. Mikhualpa kha mi ṭha tak a ni a, kum a tlin hma chuan Nujood hi khawihchingpen lo turin min tiam a, a khawih pawh a khawih chhe lui duh hauh lo vang. Chu lo rengah, pawisa kan mamawh a, heti dual dual reng chuan chhungkua kan inch^wm thei reng lo vang," a ti ṭ>ng chhuai a. Mona-i leh ka pa inhnial lai chuan ka nu chuan engmah a lo sawi ve lo: ngawi rengin an sirah a lo ṭhu mawl ve tawp a. A hmelah erawh a lungngai tih a lang a; mahse mipa thupek zawm tura chhungkhatnu mai a ni si!

Inneihna chu

Kan inneihna tur chu an puahchah ta ch<k ch<k a, thu pawhchah an awlsam tluk zetin inneihna pawh an puahchah rang. Inneih thawm riva chauh pawh lungngaihna thuah tam a nih tawh vei nen, ka pasal tura chhungte chuan sikul kai an remtih tawh dawn lo tih a'n ri tel zui lehnghal a! Ka nun hlimna neih ve chhun, ka thla' chawlhna ber, sikul ka han chhuahsan lehzel turte chuan min run em em mai a ni.

Tichuan, kan inneih ni chu a lo her chhuak ta vut mai. Ka mittui hi a tla zawih zawih reng a. Kan ina inneih lawm tura lo chuangkaite pawh chu tute nge an nih pawh ka hre fumfe ta mang bar lo. Kan in zim t>-ah chuan mi 40 vel an l>ngkhawm a, inneihna chu an buatsaih ta a. Hetia inneih kan puitlin hma ni hnih kal ta khan dan hmanga inneihna chu an lo tifel vek tawh hi a lo ni a, ka thuam chhawm tur chu rials 150,000 (India pawisaa Rs 31,000 vel) a ni.

Zan lamah inlengte an han ṭin a, kei chu inneih kawr nen mutmu pawh tuah thei lovin ka zankhua zak a. A tuk zingah chuan ka nu'n min rawn kaitho va, kawngkaah chuan ka thawmhnaw tumt>l, z^wng ^wm tia lek chu a lo dah ran tawh a. Kan kawta min lo nghaktu car a han rik tak ruai ruaiah chuan, ka nu chuan puandumin min thuam a, hmaikhuhna (scarf) nena min fam at hnuah, "Vawiin aṭang chuan heti ang hian khawlaia i chhuah dawn reng rengin i hmai i khuh zel tawh dawn 'nia. Tunah chuan kawppui i lo nei ta a, i pasala chungah zahderna i lantir zel a ngai tawh dawn a ni," a ti sap a.

Ka thaw a va pik em!

In aṭang chuan lungngaihnaa khat chungin ka pen chhuak ta a. Kawtah chuan SUV car-in min lo nghak ran a. Tualcharah chuan pa tawi ve tak mai, hmuihmul enkawl mang hleih loh, kir chuat mai chu a lo ding tai a. Pa hmelṭha tak zawng a ni lo chiang kher mai! Chupa chu ka pasal lo ni ta, Faez Ali Thames chu a ni.

A rei lo. A khalhtu chuan motor chu a tinung vut vut a, min tlanpui ta nghal a. A tlan rual rual chuan ka mittui a tla nghal zawih zawih a, ka ṭapchhuak ngam si lo! Car darthlalang chhan aṭang chuan ka nu chu ka en reng a... a lang t> ta tial tial a...

Mo a lo thleng e!

Kan khaw hlui Khardji-ah mo ni turin ka lawi lut leh ta!

Kan han thleng chu, ka pasala nu chuan min lo chiau-au va; mahse a mo duhzawng ka ni lo tih chu a'n lantir nghal mai a - a n<r nasa ngei mai! Ka nu thar tur chu 'pitar' tia sawi theih tur hi a ni tawh. A vunte chu tangk^wng vun ang mai hian a chuar ch^r khawro tap mai a, in chhungah chuan min hruai lut a.

An in chu nalh lutuk tehchiam bik lo hian an lo tuaihn<m ve a. Mut pindan pali leh ṭhutkhawmna pindan pakhat bakah, choka zim t> a awm a. Ka pasala farnute chuan rawng an lo bawl sat sat a, chaw leh sa chu min rawn pe thuai a. Chuti anga ei leh in lam kan tih zawh hnu chuan ṭhenkhat chuan an ruihhlo, 'khat' an tih chu an hmuam hlawm a, keia naupang chumchiap maiin pasal ka han nei ta chu mak ti awm paw'n an awm chuang hlek lo.

He ramah hian naupang pasal nei chu thil thleng pangngai, thil maka han ngaih chi a nih lohzia ka hrechhuak thuai a. An ṭawngkam chhehchhawl pakhatah pawh - "Nupui neih fuh tum chuan kum kaw mi neih mai tur" tihte hi a awm r>ng a!

Inpawngsualna tenawm

Ka pindan tura an tihah chuan chhuatah zampher lian angreng f> hi an lo phah a. Pindan ti deuh rik rek ni mah se, mo lawm zi nuaih nuaih leh ka nun thawpikthlak tak laka ka tawm bo theihna hmun a nih avangin ka thaw huai a. Chu zampher chungah chuan harh leh tawh ngai reng reng lo tura muthilh hlen ka va ch^k em!

Ka lo muthilh lai chuan ka pindan kawngkhar chu thawklehkhatah a rawn ri hr^wk a, ka harh nghal zawk a. Pa hmul thiap thuap hian min rawn bawhchilh chu a ni zui nghal mai a. Khawnvar chu a herhhlum nghal hmiah a, a thim mup mai.

Mei rim leh 'khat' rim a nam huam a, min han ch<l vel ta a - amah ngei kha a ni!

Ka ti thei lo! Ka ṭ> ṭhawt a, "Khawngaihin min chhuahsan rawh!" ka ti tuarh tuarh a, ani lah chuan eng he-hu-ah a ngai der lo. "Ka nupui i nih hi!" a ti ṭhat a, ka insum zo lo. Ka tho phut a, kawngkaah chuan ka tlan chhuak ta a, min rawn um a. Tlan pah chuan, "Min pui r'u! Min pui r'u!" tiin ka au vak vak a, chu zan khaw thimah chuan puitu r>ng ka hmu lo.

Ka hah lutuk chu, a th^wk pawh ka thaw hleithei lo. Eng thil emaw tak hi ka pal fuh a, ka tlu ta thlawrh a. Chutah, b^n tha chak zet mai hian nghet zet maiin min rawn kuah nghal bawk a...

Ka pindanah bawk chuan min pawt lut leh ta. Min kuai tlu a, zeng che thei lo ang mai ka ni ta!

Ka mangang lutuk chu ka au tuarh tuarh a. Ka nu thar chu ka han ko ṭhin a, thehmeh ang hmiah a ni. Ka pasal chuan min hnehl^k ngei tumin min buan a, ka theih ang angin ka lo ṭang ve zel a... ka thawmhnaw chu a phelh ta...

Aw-r^wl nena ṭangin ka la bei let ve ṭang ṭang a, "Ka pa ka hrilh vek dawn!" te ka'n ti leh ngawt a, a pawisa chuang reng reng si lo. "I duh leh i pa chu i hrilh vek dawn 'nia. Inneihna lehkha a ziak fel vek tawh," a ti mai a.

"Hetia min tih theihna dan hi i nei lo!"

Ngeiawm zet hian a han nui a, "Ka nupui i nih hi: ka duh ang chuan i awm mai tur a ni," a ti a. Na zet hian min kuah bet a, thlipui ang maia chak a ni. Keia tan han ṭan leh ngaihna reng reng hi a awm ta lo va... tichuan, ka hmeichhiat thianghlimna chu dim map lovin min khawihchhiatsak ta a... Rilru leh taksaa hliam tuar chungin ka thidang ta a.

Mo a bo!

Khawlaia ka chhuah an remti lo va, tu lakah mah ka zualko tur a ni lo va, 'aih' ka tih a thiang hek lo.

Chu'ng hunlai chuan ka ni tin nun chu thupek hlirin a khat a, ka nu thar lah chuan ka kut ^wl hlek hi a lo hmu thei lo em em mai zel lehnghal! Chawhmeh siam tur te, chhuat nawt tur te, thleng sil tur te'n min tir dawt zut mai a. Ka han chawlh deuh det tawh hi chuan ka sam a lo k>k hman ziah bawk a.

Ka pasal chu zingkarah a v^k chhuak a, tlai ni tlak hma hretin a lo haw leh ṭhin a. A lo haw tawh hi chuan ṭawngchhe tinrengin min ^nkhum nghal bawrh bawrh zel a. Zan a lo thlen lahin, ka laka a chet dan tur chu hrilhchawp ka ngai lo! Kan inneih aṭanga a ni thum tuk
aṭang phei chuan kut min thlak a ching zui a. A tirah chuan a kut chauhin min khawih a, a duhtawk mai lo - tiang nen min khawih zui ta zel a, a nu lah chuan a lo fuih tak sauh sauh a!

Kan khua, Sana'a kha ka ngai vawng vawng ṭhin - kan sikulte kha... Ka nau Haifa-i kha chuan kei ang hi chuan pasal rawn nei ve lul suh se!

Tuk khat chu ka lo ṭah ruk keuh keuh laiin ka pasal chu ka bulah a rawn kal a, kan khuaa kal a rawt hlauh mai pek! Tichuan Sana'a-ah chuan a unaupate nen kan zin ta a; mahse rei kan ch^m hmain haw an rawt leh ta thuai a. Kan haw hma ngeiin engemaw tih ka tum ta a ni.

Ka pasal ruala haw leh ka duh tawh lo - ka ṭhen ngei tur a ni!

Ka nu chuan ka thiltum chu min hnial hauh lo n^-in, dam thliam hian, "Hei hi alawm Nujood, mihring nun chu... Hmeichhia chuan kan tuar mai tur a ni," a ti a. Thang ^wk ang maiin he hringnun khuarkhurumah hian mit^ng ka lo ni!

Ka thil tum rilruk chu ka pa'n a lo hre ve zauh mai a, min dim lo sak sak hle. "Nujood!" tiin min han ko tuarh a. "Pasal nei i nih hi. I pasal hi han ṭhen vaih teh, kei leh ka unaute chuan kan that duh nghal ang che! I pasal i zahder hi i tihtur chu a ni mai!" a ti khur khur a, ka tan tlanchhiatna kawng r>ng a kaw lo. Kan chhungte tu mahin min ṭan ngam dawn lo tih ka hria.

Ka pa nupui pahnihna, Dowla-i ka hmu ta a. Kan in ep chiaha mirethei chenna inah ch>p zetin a fa panga-te nen an khawsa ve a, ka va pan ta a ni.

Dowla chuan min lo hmuh veleh hmel hlim s^rh hian min lo lawm a, "Nujood ka ti! Ka hmuh che pawh ka lo inring tawh hleinem!" a ti a, min lo lawmthiam khawp mai a, ka ngaina ṭhin r>ng a ni.