'Mipuite Hotupa' a awm ta lo...!

A khuhhawnna: Vai pathum, khawvelin a buaipui tham an awm. Anni pathum bik hi chu 'Vai' han tihte hi ka inthlahrung deuh rum rum hial. Chung mi ropui pathumte chuan hun inhnaih t> t>-in leilung hi an tawlh liamsan a. Khuswant Singh-a'n hma a hruai a, RK Laxman-a'n a dawt a; hei, tunah APJ Abdul Kalam-a'n a zui ve leh a, an tel lo chuan an India chauh ni lovin, khawvel pawh hi a khingbai dawn ta a nih hi!

Kalam a kal ta!
Kum 2007 khan ka pian champha phak, July ni 21-ah thu ziak turin ka intintuah a. Mi dang hnen aṭanga hlimna ka beisei laiin, kei hi mi dangte tan ka hlimawm em, tih ka ngaihtuah mek laiin mi pakhat ka hrechhuak a, chu pa chu - "Pathian fa ka ni a, ka chunga thil lo thleng zawng zawngte ai hian keimah mai pawh hi ka la ropui f> zawk," tih thu mawi tak min hrilhtu kha a ni. Khawvel ram zau taka democracy ram lian berah ro a rel tawh a; mahse ram ropuia roreltu nih zui zel ai chuan zirtirtu pakhat 've mai' nih pawh a thlang ta zawk a, Tamil Nadu-a Anna University-ah zirlai naupangte thiamna leh finna hlu zawk zirtir turin a pen chhuak ta a nih kha...
Tichuan, amah aia ṭha zawk ni tura mite a zirtir lauh lauh laiin, Shillong lamah zirtir hna a thawh mek laiin a tlu a, ram te, ropuina te, thiltihtheihna te thlahlel ve reng reng lo; mi nun tlawm, ropuinaa khat; mi narante ngaina em emtu chuan hahdam takin khawvel a chhuahsan ta a. Hmana India president chenna in a chhuahsan ṭum ang bawk khan, paipawn eng vak mah nei lovin khawvel a chhuahsan ta a, a chhuahsan t^k khawvel tan erawh chhiar sen loh a hnutchhiah ta thung a ni.
Ram hruaitu ṭhenkhatte angin mipui hi an dah 'VIP' der vel lo va, amah zawk chu mipui zingah a tel lui tlat a, mifing inngaitlawm si chuan ngawi reng pawhin thu tam tak a sawi a ni. Mi naran aṭanga mi namailo te thlengin a nunah hmun a chantir vek a, president rau rauah pawh "People's President" han tihte chu a phu lam vang pawh a ni lo, a nihna sa a ni ngawih ngawih a, "Mipuite Hotupa a awm ta lo" tia chanchinthar lama thu an han thehdarh uai uai mai chuan mahni pu ve takmeuhte thih thu hriat tluka n^-in min deng a, kan awm hlen theih lohna ram zauah hian ani hi chu awm hlen lo tur angin kan lo suangtuah ngai reng reng lo. Mahse 'Missile Man' meuh pawh chu chhawihfa thlawk ang chauh a lo ni ve tho si!
Lawng tuktu fapa
Avul Pakir Jainulabdeen Abdul Kalam hi kum 1931, October 15 khan Tamil Nadu-a Rameswaram-ah a piang a, mihring bulpui lamah chuan lawng tuktu fapa ve mai a ni. India tan nuclear ralthuam a chhersak a. Hriatna leh thiamna lamah India chu van s^ngah a kap chhuak a, a hmelma laka a invenna'n rocket leh missile a siamsak a. Amah avangin India ram chu technology-ah khawvel mak tih khawpin a ṭhang uak uak a, India ram sumdawnna thleng hian a thawhrah sawi dawn se, zan khata sawi zawh mai chi a ni lo vang.
Inpholansarh lam a tuipui hran lo va, ngawi rengin a ṭhut­hmunah hna a thawk mai a; chuti chung chuan khawvel hian a thusawi a ngaich^ng tlat lawi si!
A khelh leh kherh loh lam tak, chawimawina thilpek an pe chak tlat zel a. Khawvel ram hrang hrang aṭangin doctorate degree 30 an pe a, India khua leh tuite chawimawina s^ng ber ber pathum - Padma Bhushan (1981), Padma Vibhushan (1990) leh Bharat Ratna (1997) a dawnte chu ran kh^wngthlua lawm ve mup mup lam a ngaihtuah hmel lem lo.
Kum 2002, July 25-ah India president hna chelh turin an sawm thlu a. Bharat Ratna nopui dawm chunga he dinhmun chelh thei hmasa ber a nihna te; Rashtrapati Bhawan luahlumtu zinga scientist leh lehkhathiam chungchuang awmchhun a la nih thu te; Science leh society tana a thawhhlawk >m avanga King Charles II Medal a dawn thu te chu a titi chawṭanî-ah pawh a telh ngai nek lo ang e!
Kalam-a khawthlir
India tan khawthlir mumal tak a nei a, hmasawnna hi a tahtawla kaltir a duh a, thawklehkhata ṭhang thut tur anga sawi 'hot' chiam a, a thlawna thil sem lam hi a duh dan leh a thil thlir dan a ni hek lo. Lung chu a foundation aṭanga rem ṭan a, ni tina s^ng lam pana ṭhan hret hret a duh a, kum 2020-ah chuan India chu ram changkang zingah a lan ve theih ngei beisei tlat chungin, chumi tur chuan hna a thawk a, a Kanan ram thlir chu a luah ve dawn ta lo a ni!
He pa hian "I have three visions for India" tiin, ZALENNA, HMASAWNNA leh KHAWVEL CHUNGA INVAWRH khawthlir a nei a, thinlung hneh zet maiin heti hian thu ropui a sawi a - "Kum 3000 kal ta chhung zawng khan kan ram chu khawvel hian a r<n a, a awp ṭhin. Khawvel ram dangte chuan kan ram min chhuhsakin, kan thinlung hi pawngsualin min hneh a... kan culture-te hi hnam dangin min chiah dalsak a, kan history min ziahsak a ni. Mahse vawiin hian pawn lam leh chhungril lama min hnehtute hi kan hneh let ve dawn!... zalenna hnuaiah ke kan chhep rem ve ang a, kan hmasawnna chuan khawvel chungah hian min la chawi chhuak dawn a ni." a ti a. "Engati nge India ram chanchinbuahte hian thihna, damlohna, firfiaka chetna leh sualna thute hi kan chhiar reng mai? Kan paih bo thei a ni lo'm ni?" tia chona thu a sawi hnuah, "Engati nge ram dang siam chhuah thawmhnaw leh thiamna dangah hian kan innghah bik tlat?" a ti a, inrintawkna nena ke pen chu India tana a damdawi chawh a ni.
Kum nga chhung (2002-2007) president hna a chelh a, amah inhaiv<rna thil engmah a ti lo. Kum 2007 July 25-ah Rashtrapati Bhawan chu a thawmhnaw z^wng ^wm tia lek nen a chhuahsan nelh nelh a, amah chawimawina thilpekte pawh, "Abdul Kalam an hlan lo. President of India alawm an hlan," a ti mai a, a kalsan mai!
Mi dik, hriatna ngais^ngtu hian a kum 84-na a hman chhoh mek laiin mual a liam ta a. India mite'n hre reng se a tiha chu - "I chhungkaw inlaklenna tur thilpek dawng lo la, nungchang ṭha leh nih dan phung mumal hi a hlu ber a ni tih hre reng rawh," tih a ni.
Kha mosolman pa kha Kristian ṭha ber ang hrimin thawmhnaw leh khawvel ropuina thil dang hnawmhne ang leka ngaitu a ni a. Nawmsak tumin khawvel therhlo hi um ve lo mah se, Pathianin thluak leh rilru a pek chu a hausa tawk a; chuti ang ni thei tur chuan Pathianin mi tin hi a duan vek thu a sawi ṭhin.
"Hlawhtlin tuma i bei a nih chuan, i tuma chiang turin rilru pakhat chiah pu rawh... Mite hian dinhmun ṭha leh chanvo v^wng an chan hian an chapo ṭhin a, thu tak an hawisan a, dik nia an hriat ve chin chu mi dang tichhetu a ni ṭhin... Kan zalen loh chuan mite'n engtin nge min zah ang? Kan naupangte tan hian chhawm nun tlak nun i hnutchhiah ang u. Nun chu inelna ang a ni a, i pianpui thiamna leh finna hmangin hnehna i chang thei... Pathian hian mi tin hi chakna, thiltihtheihna leh finna min pe vek a, a taka hmangtu tur chu mihringte hi kan ni. Vante khi en ula, keimahni chauhin kan awm lo ve: van hi kan ṭhianṭha a ni a, kan suangtuahna puitlin turin hna kan thawk ang a, van boruak zau tak khian kan hlawhtling hmel hi hmuh a duh asin..." tih thute hi a chhungril aṭanga lo luang chhuak chu a ni.
He pa hian thil taktak a sawi ṭhin. A hna leh a thu sawi ropui taktakte chu ziah sen a ni lo. "Mihring hian harsatna tawk lo se, hlawhtlinna hi a awm thei dawn em ni?" tih te; "I ngaihtuahna chu a taka a lo thlen hma chuan, a taka chantir tumin ngaihtuah nawn sek mai rawh," tih te; "Ni anga >n i duh chuan Ni angin kangral hmasa ve rawh" tih te; "Kei chu, ṭhanglehtharte hausakna turin retheih ka thlang a ni," a lo tih te chu vana arsi angin a >ng reng tawh ang.
Kei zawng, he pa hian min hneh on on ṭhin!