Sangha leh kan ram tan!

A khuhhawnna: Khaw hrang hrangah YMA-in sangha an buaipui leh hnai ta. Hmanlai aṭanga lui lam ṭawngkam lar tak - "Nghafuan ven" tih pawh hrilh fiahna dang kan neih belh phah a. Inthlah pung tura sangha fuan khawm (pui) lo hup tuma "nghafuan veng" ṭhin khan tunah chuan nghafuan veng kan veng ta a, kan ti "nghafuan veng" ve ta zel a, a remchang angreng phian. "Nakin" atana sangha humhalh nachang kan hre ta sup sup hi alawm, lawmawm ve pakhat chu!

Sa-ah rau rau chuan sangha hi khawvel hnam tin hian kan buaipui rawn ber a ni mai ang em? Leilung lama hausakna khurpui nei tam teh chiam lova an sawi, Japanese-ho chuan an leilung hualtu tuipui chu sum hnar ber ang hialah an hman thu kan hre fo a, India ram chhim lama chengte'n sangha hmangin sum an rut ṭawk ṭawk ṭhin tihte pawh kan hre nawk a. Khawthlang aṭanga khawchhak lam thlengin sangha hi mihringte zingah a leu kual vel a, khawvela chawhmeh lar leh tlanglawn zingah sangha hi a chhiar tel theih hial maithei.

Tuifinriat current lum leh vawt intawhna laiah sangha an tam zel a, chumi lo dawng phak Japan ram chu, an economy innghahna pawimawh tak pawh sangha a nih phah thute kha Geography-ah khan kan zir ve tituai a. Keini kan Zoram lui dungah hian a eng tuipui current si per nge kan chhawrbawl ve phei zawng ka hre law, hman deuh kha chuan a thei deuhin generator hmangin current-te an siamchawp a, sangha lahin a'n ngeih lo khawpah!

"Hnam koham" han intihte hi chu kan la na ng^ih ng^ih khawp hian ka ring a. Kan k^ leh sum kan hmangaih luat avanga kan chet vel dan han en erawh hi chuan "hnam koham" tia sawi tawk pawh lo awm se, han haw thei ziazang chi hi kan ni lo vang. Vawk this^wn pawh hmelhriat loh ei tura chhawp duh; vawk hri vei pawh sem darh leh tura ram dang aṭanga la lut duh kha kan zingah an awm nawk a. Chuti ang bawk chuan "nakin" nghak zo lo va, chuti lam pawh thlu reng reng lova vawiina mahni ram lui tuia t<r phul ta ngiai nguai te; tuna mahni ei tur leh ei zel tur ngaihtuah pha miah lova sangha bomb ta ulh ulh te pawh kan zingah an kat nawk a; ram dan bawhchhiat chu engah teh vak kan ngai lo va, hlawhtling kan inti zawk mah a, nuam ch>nte pawh kan inti hial zawk zuk ni a le!

Tuia cheng sangha-te hian leia cheng mihringte hi mual leh tlang tam dana lui aṭangin mihringte hi a chhaih ^ fo a ni awm e! Keini'n sangha timang zawng leh khek nei mang hlek lo va, kan remhriat dan ang anga sangha kan man awk awk lai hian hnam dang pawh hi an lo buai ve luih luih reng tho bawk a. A bikin India, Sri Lanka, Bangladesh leh Pakistan inṭhenawm kual velte hi sangha vangin an buai rap rap fo a. Sangha hian ram economy chauh a nghawng lo va, politics vir velah thuk takin an inliluh a, ram hruaitute zin chhuak hi ṭhenawm ramte nen sangha leh a behbawm vangin titi phanchang tak tak an sawiho fo va, tukkhum chhah inchhawn chang pawh a awm.

Sanghamantute'n tuipui ramri an k^n leh k^n loh chungchang vang ngawta chanchinthar lian tham a thlen ṭum hi kan hre fo va, sangha behbawm vangin India leh Italy inkar thubuai pawh khel a hlawh chamchi tawh kha maw le.
Chuti ang thuartham karah chuan kan Zoram khawvelah pawh sangha huhang a lian ta viau mai. Dimdawi takin man ve thiam i la chuan sangha hi chhungkaw eng emaw zah tan eizawnna a tling ve thei hial ang a, an chi pun leh kiam chungchangah pawh kori a tu thui ang. Amaherawhchu, a nawlpui hian tunah rih hi chuan sangha chiahpuam leh khehpuam lam ngawr ngawr hi kan la tin ni maw, vawi khata thal ṭawk hi kan duhthusam vawrtawp a la ni reng mai ni hian a lang a, "ei tam i duh chuan ei tlem rawh" tih ang lam hi chu kan la hlat hmel viau.

Khaw hrang hrangah YMA an che chhuak a, zan riaka nghafuan ven thu a ri  nawk ṭhin hi ṭhuthmunah ka lo lawm ve veng veng a. Khua leh khua an indawr tawn a, mahni ram lui chin humhalh leh ven kawngah an inthurual hlawm a, kan ram sanghate humhim tur leh an inthlahpunna hun zalen tihlawhtling tura thingtlang mite'n mutbu lum an kalsan hi, sangha tan chang a ni lo, ram tan pawh a ni! Khawfing chah aṭanga zan khaw tairek thlenga sangha vengtute chuan Wildlife Protection Act-ah engti angin nge sangha humhalh chungchang a inziah, tih lam an ngaihtuah lo vang a, chumi dan kengkawh tur chuan a bikin tute nge mipuiin pawisa hlawha kan rawih, tih lam pawh an thlu lem lo vang. Nghafuan hun lai, October leh November thlate ngat phei chu lo lam singsak hun vanglai, buh lu chuh hun chho leh sanghal nghal vanglai a ni. An kum khat thawh rah seng hun laiin sangha buaipui a ṭul a, tha thlawn leh hun seng ral mai maiah inngai lova he ram sangha chanchin ziak zel tura thingtlang mite'n ke an pen chhuak hi "Haleluia" hnan piap piap-na chi a nih hi!

An chutih karah chuan sa aia nghal zawk mi nikhualo an lo vir ve sek bawk a. Hun dang anga h^ng zo lo sangha, an fuan laia hup ta thuk thukte an han man a, ṭhenkhat chu an sangha man nena han teh ngial pawha "lainatawm" tling zawk mah te; ṭhenkhat ve thung erawh chu mi pangngai fe fe, mipuiin suma kan chawm rawn leh eizawnna lama thaw lian thei tur ang chi te pawh an awm a. Dan lehkhabu rinchhana chu'ng mite chungchang han chinfel a, an laka rorelna tiang han lek ang thawm erawh hi chu thuneitu lam aṭangin a ri tam teh chiam awm lo ve.

A thu hrimah, nungcha humhalh chungchangah hi chuan a hnik hnai zawk thingtlang mite ai mah hian khawpui mite hi ven ngaia nghal khawlo zawk an nih hmel. Thingtlangah chuan lui kal hman lutuk te, sa veh leh ch^ng ngun lutuk te hi mi thatchhe hna angah an ngai a. Chu "mi thatchhe hna" chu khawpui mite leh thingtlanga mi tlawngawl te'n an thawk fo! Khawpui lam aṭanga sawrkar mi leh sate'na leilung leh a chhunga awmte humhalh hna thawk tura thingtlang mite an fuih uar sauh sauh lai hian thingtlang mite chuan "Khawpui lamah zawk khan lo inzirtir uar hle rawh u," tih ang lam hi ri lovin an lo sawi ve fo mai. Tute emaw hi chuan nawmchenna rilru telin nungchate hi an veh a, silai ṭha pui puite an kawl run a. Tute emaw hi chu nilenga hman em em mai, nungcha humhalh a ṭulzia hre pawp pha mang si lova fing ni ve tlata inngai: dan zam pawh ni lo mah se, kan chhehvel nun neite nena kan chet velnaa nungchate pawimawhna hrilh hrep hnu pawha "a tui h^ng" beiseia ramchhuah zak hlek lote kan awm nawk a. Mihring hi amah chei mawitu leh a thuam famkim te nen inbel ṭup mah se, a rilru lamah hriatna thuk zawkin zung a kaih hleihtheih si loh chuan chhia leh ṭha hriatna hian a ti-mihring zo chuang lo fo a nih hi a!

Hei, tunah pawh khaw hrang hranga nghafuan an ven chhoh leh mek turah hian mi hman leh nuamsa te hi a talhiar pawlah an ṭang leh deuh zat zat maithei a nia!