Guest writer
Lalzarmawia
Lei piah ram
A khuhhawnna: Sailo lalte'n ni leh thla k^ra l>nga an inngaih lai, Alexandrapore thingpui huana Bengkhuaia hote’n khawvel letliama 'kawngṭum dang' an zuk hmuh belh hma daih tawh khan van hnuaiah hian mihringte hi tuhrik tia lek chauh kan nih thute hi lal Davida khan Jerusalem lal in chung zawl aṭangin a lo hre dim diam tawh a. Vanr^ng chhum piah ram chu tu kutchhuak nge a nih a, tu nge lal ber? Arsi zir mite r^wn hauh lovin kum sing eng emaw zah liam tawhah khan Davida chuan thutlukna fel tak a lo siam tawh a nih kha.
Mihring hi tu nge a nih hre turin van khi i thlir tawh ngai em? Lei chungah ngawt pawh hian mihring hi tu nge a nih hre turin khawvel mihring piang zinga fing ber, lal Solomon-a khan zei tin leh ze tin hmangin, tawnhriat hrang hrang hmangin a lo fiah kim barh tawh a. Tangka leh rangkachaka a ropuina mai bakah, nupui leh hmei ringawtah pawh nuam hi eng'e a nih hrechang lo khawpin a lo nuamsa tawh a. Mahse a hun tawp dawn lamah khan mihring hi eng'e nia a hriat tak? A chh^nna chu - ‘Nun hi engmah lo mai a lo ni e,' tih a ni mai.
Khawvel ch>ntu Solomon-a'n heti ang thutlukna a siam hma daih tawh khan, a pa lal Davida khan mihring hi eng'e a nih hre turin van khi a lo thlir tawh ṭhin a. Khi vanr^ng chhum piah ramah khian suangtuahna ṭhawngaleivir hmangin a lo zin kual ziai ziai tawh a, eng thil nge van thengreng suangtuahna aṭanga a lo kir hnu chuan a hmuhchhuah tak?
A chh^nna chu zawhna hlirin a khat a - 'Mihring hi eng'e maw a nih a, i hriatreng ṭhin ni?' tiin ni leh thla chunga l>ng, Siamtu chu zawhna tawp thei lo a zawt a ni. Lei chung zawng zawng thununtu chuan van khi a lal ṭhutthlenga a hman chungchangahte hian hnialtu nei ta pawh ni se, hniak khat pawhin a tawlh lo vang. Ani chuan mihring hi eng'e a nih hriat tumin van khi a thlir a, tunlai thlenga khawvel chanchin lailum luahtu, ama khawpui din ngei mai, Jerusalem-a a lal in chung zawl aṭang chuan zana thla leh arsi de sep septe chu ngawi rengin a thlir veng veng ṭhin a. Vanr^ng chhum piah ram aṭang chuan eng thu nge a dawn tak?
"Vante khian Pathian ropuizia chu a hriattir a, boruak zau tak khian a kutchhuak chu a lantir ṭhin a. Chhun hian chhun hnenah thu a sawi chhawng zel a, zan hian zan hnenah hriatna a lan chhawntir zel a... An aw chu benga hriat theih a ni lo," a han ti phawt a. Mihring chu eng'e a nih a hmuchhuak ta - "Tu-in nge mahni tihsualte hre thei ang? Sual inthupte lakah hian mi tifihlim ang che," a ti daih!
He hla phena 'mihring' hmel hi i hmuthiam em?
Khawvel hi hneh tumin mi tam tak an lo feh chhuak tawh a, khawvel piah rama thuneihna chan tumin mi fing tam takin van thengreng zau pui maiah khian an mit leh thluak an lo l>n tawh ṭhin. Thla leh Sikeisen-ah perh zeh tumin a thei fate chuan an neih sum an lo kh^wng tawh ṭhin a, he ni hnuaiah hian an hlawhchham leh si ṭhin.
Tuifinriat leh khawmualah mihring hian chatuan khawvar nghah thlen tum satliah ve mai lovin, chatuan rorel lo thlen hmain thuneihna kan inpechawp ve a, keimahni tawk t> t>-ah chu thuneihna chu kan han pumbilh ve khanglang a; van thengreng zau pui mai siamtu mit hmuhah hi chuan chungl>ng leh hnuail>ng an indo ṭuma vat> leh changpat han inkhuainuai ve bat bat ang lek chauh kha kan nih ṭhin tehlul vei nen!
Nia, ruah tlak hun dik chata sawi thei lo mihring tho kha kan la ni reng a, tu-in nge rial tlak tur thu dik faka sawi a, tu nge thlipui inmun let but but hi thunun thei? Ṭ>k leh khawpui ri kal ruah ruah hi eng sorkar chakna mahin a do zo lo va, America President pawh ni rawh se, he thengreng zau taka Roreltu'n ṭul a tih chu hnial thei leh kalh pha reng reng an awm lo. Ani chuan hun a tih hunah mihring hi ruahtuiin min leih mai a, ṭ>k lung hmangin leilung hi a rawn deng dawt dawt a, khawpui ri kalh ruih ruih hnuaiah tuipui aṭangin thlipui namen lo a ko chhuak mai a; a phochhuah ni khi ṭul a tih chuan thimah a chantir mai ang!
Heti hian mihring hi kan nih ang tawk turin kan lo ni ve mai a, chapo thei kan ni lo. Russian van s^ng lawn mite'n van thengrengah Pathian reng reng an hmuh loh thu an sawi laite khan tu nge thiamna pe a, van s^nga theuleu thei tura vengtu chu ni ta? Russian mi thiamte chu lian tak an la ni zawk. H>tah, khawvel chhak lama India ram khawchhak kil, Burma leh Bangladesh ram inkar laklawha tlahawlh ve mai mai, Mizoramah; Mizoramah pawh veng kilkhawr; veng kilkhawrah pawh mi in hnuaia chhungkaw tlemt> zinga thu lo ber; chutah pawh mimal...!
Kan va t> tak em! Chuti chung chuan engkim tithei ang hialah kan han inngai thla ve zen a, thupek fahrah t> t> te hi kan zam kawi ve niaih a, Pathian te hi kan han ringhlel ve tak dawn dawn a! Chhun ni >ng hnuaia van thiang k<k mai te; zana thla chhuak >ng phung mai te; arsi thlawk de ziai ziai ṭhin te hian mihring nunah awmze ril tak an nei a ni tih pawh hre lovin mihring hian engtia hla nge Siamtu min biakpawhna van lunghlute hi kan tlan bosan dawn? Zan thla >ng no nghual hian hmas^ng aṭang tawhin mihring hi a bual ^ ṭhin a, arsi phe zeuh zeuhte hian leilung hi chanchin danglam tak tak min hrilh ṭhin.
Big Bang Theory te, Black Hole leh German pa fing Kepler-a ngaihdan ze hrang hrangte kan zir ṭhin lai khan kan chenna lei awmna Galaxy zauhzia hi ka pawh pha ve riai ruai a; Milky Way an tih fo-te pawh hi chiang lo ruai chuan ka mitthla thiam ve. Mahse hm^n hmanah tawh khan lal Davida chuan van s^ng zir mite aṭang ni lovin, van lam hriatna aṭang zawkin he van thengreng lungphum zau tak mai hi - "A chhuahna chu kawlkil tawp aṭangin a ni a, A tlan kualna chu a tawp lehlam thlengin a ni a; a lum hre lova thuhruk reng reng a awm lo," tiin a lo hrilhfiah a. Muthlu kun lap lap chunga ka lo zir sil ve nial nual tawh ṭhinna ai chuan a chiang zawkin, a fiah tawk khawp mai.
Rome rorelna kal vung laia ni leh thlate'n lei hi an hel kual a ni, tih ngaihdan nghet tlur mai, sakhuana kawngkal nena an hmehbel tlat tawh phet thlu tura Galilio Galilie-a'n a telescope siamchawp hmang a, lei leh planet dangin ni an hel tih a zir chhuah lai te; an tihlum ngei ngei dawn tih hre sa chung a, a chhia leh ṭha hriatna phatsan thei lo va, vauna anchhe tinreng kar a - "Lei-in ni khi a h>l miau si a ni," tia thu dik a ṭan kawh tlat lai te khan, van thengreng zauzia hi hrilha fiah chi rual a nih lohzia a takin a lo lang tawh a; mihring hriatna aṭang mai chuan Pathian ropuizia te hi a n>p ngawt zawk a lo ni!
Meitawlailir hmangin Elija khan Vanram thlenna'n engtia rei nge hun a hman ang? Vana lak chhoha a awm khan, kan Lal Isua khan a hmun buatsaih thleng turin engtia rei nge hun a hmang ang? Zawhna atthlak phenah hian thu fing a awm fo a, mi fingte zawhna hi thil atthlaka ngaih theih tur a awm fo bawk.
M< anga thlawk a, Vanram kawtchhuah thlen theih dan tura duhthus^m kual fo ṭhin Kristian kan ni a, rinna lama thlawk delh delh nun leh khawvel lama thlawk delh delh nun inthlauhzia hretu pawh kan ni. Meitawlailir erawh chu ka la hmu lo va, ka sawi ngam lo. Mahse kelawng leh mu anga thlawka van s^nga zin tum chu a huphurhawm khawpin ka ring.
Hetia mita kan hmuh theih mai, ni han zin thleng tur pawh hian kum maktaduai t>l a ngai tlat a, zin kawng a khawharthlak dawn >m mai a, ramhuai pawh hmu ila kan thla a muang sawng sawng ang a, kan inkawmngeih ngawtin ka ring! Nia, chuti anga khawhar taka zin tur pawh chuan kan speed chu thopazuan an tih let eng emaw zaha kan tihs^n a ngai dawn tihna a ni a. Ri ai pawha chak, >ng angin kan thlawk kual pup pup ang a, sana b^nin 'chek' vawi khat a tihrualin mel 186,000 kan liam nghal puat puat zel a ngai dawn a ni.
January ni 1-ah >ng anga chakin thlawk chhuak ta ila, kum khat chhungin mel tluklehdingawn let thum 5.87 vel kan thleng ang a, kan hnaivaia Venus leh Mercury chu kan thleng ve thuak ang. Chuta ṭang chuan ni leh planet dang hel kual turin >ng anga chak bawkin thlawk ving leh ta fua fua ila, lei kum chhiara kan thlawh chhuah kum khatna, January ni 1-a kir leh hman tur chuan >ng anga chak paw'n mel maktaduai thuma chaka kan thlawh kual a la ngai cheu dawn a ni. He planet bial zimt> tlawh kual tur pawh hian kum maktaduai chuang kan nunna hian min dampui a ngai dawn tihna a ni a, rinna nei lo mi tan chuan Vanram hi a hla awm teh e!
Hmanah, Sunday School-a kan inkuangkuah th>n ṭhin lai khan, "Pathian lo awm dan ngaihtuah vak vak chuan a ^t theih," kan ti ṭhin. Tuna kan phar tak d< d< hnu phei hi chuan Pathian lo awm dan chu sawi loh, van thengreng zauzia ngaihtuah rikngawt paw'n thluak hi a vir muai muai a; 'kan hmuh theih chin tawk hi van thengreng kawtchhuah ang lek chauh a la ni - van chu a la inṭan dawn chauh' tia mi fingte'n an lo sawi hi ngaihngam taka pawm mai a finthlak ta viau mai.
Chuti taka thil ropui lo duangtu chuan fanghmir che vel ringawt pawh a veng a; vanr^ng chhum piah lama kan suangtuahthiam phak bak thleng pawha van puan kai pharh duaitu chuan kawhmawhbawl ching em em mai, mihringte hi min rawn tlawh reng reng a, keini'n kan lo hre
ṭha duh lo vel kawisawi ṭhin chu a nia leh!