Chhiar lova thu chang

Tuna India hotupa Modi-a hi thuziah nuam ti mi, poetry-te pawh phuah ve fo ṭhina an sawi a ni a, vaiho hruaitu zingah thu leh hla lamah tui mi hi an awm nawk a, kan Zoram hruaitu zingah pawh thu leh hla lama tui mi hi an awm ve leh zauh zel. A chief minister lo ni tawh ang zawng chuan, Brig. T. Sailo khan lehkhabu a puitlin a, a thachhangdaltu Pu Lalhmingthanga'n hla lar a phuah a. Pu Zoramthanga'n hla lar a phuah bawk a, an ropuinaa chhiar tur a nih leh nih loh phei chu ka hre lo va, thu leh hla lama sulhnu nei thei ram hruaitu chu an hlu viau mai. Kan politician hmasa, mual liam tawh zingah khan Zofate tana lehkhabu hlu tak tak hnutchhiahte pawh an awm nual a, a hnam anga rual min tipawltu-ahte pawh a chhiar ve theih ang chu maw?

Ram hruaitute an buai turzia te, an hah turzia te, an ngaihtuahna an sen nasat turzia te hi kei chuan ka suangtuah thiam ve teh vak lo. Mahse khatia US president a nih chhung khan Bush Jr khan a ṭhianpa, Wall Street Journal columnist leh a political adviser ni bawk Karl Rove nena "tu chhiar tam tam" tia an inel ṭhin lai khan "Ka chhiar hman lo" tih hun kha a ngah thei hle dawn hian ka'n hre mai mai a. Amaherawhchu a khatih chhung zawng khan a ban mai theih turin lehkhabu kha a inchhawp reng e, an ti a. A rorel a fel leh fel loh te lam chu kei hian ka chhut pha ve thiam lo na-in, lehkhabu inchhawp nachang hre khawp kha chuan a fing ve tawk ni chuan ka hria.

Mahni ram chauh ni lo, khawvel ram ro han rel tur hi chuan lehkhabu hi a pawimawh chatuan ang tih ka ring thiam ve a. Mahni chhungkua leh ṭhiante chunga ro han rel tur pawh hian lehkhabu keu ve fo chu a ṭul thlu hian ka ring bawk a. Mahse kan rama politician ṭhenkhat erawh hi chu lehkhabu hnimhnai ṭhang lo ve fe fe ni awm tak hi an nih ve hmel fo mai ka ti!

Lehkhabu-ah hian finna thuah tam a awm a, chu finna varpawh tawhtute apiang thu leh hla chu a fing fo a, a chhiar tlem apiangin an sawi ngai an sawi nawn ngun! Kan politician ṭhenkhat thu sawi tur phei chu chanchinbumite'n an lo ring thiam lawk ṭhin an ti! Kan politician lar leh lawk tuteemaw phei chu, a sakechek sawi awm tawk lek lek han pik ve leh mai ṭhin hi an ni leh lek thin! A sawina hmun tur dik taka thu sawi ṭhin te, a hrem tur dik tak hrem chuang si lova hrem ngai mihring sawi chhuak dup dup ṭhin ram hruaitu kan nei leh nawk ṭhin hi a hahthlak ka lo ti ve mai mai ṭhin a. Mahni ram tualchhuak chanchinbu pawh chhiar ngai lo tih ni awm taka lang thei tura ram hruaitute'n thu an han sawi ngheng zel maite hi huaisenna lam ai mahin at so-na chi khatah ka lo ngai ve ṭhin zuk nia.

Politics chu "thu tiam nei" a ni maithei e. Mahse kan politician-te thu tiam neih erawh hi chu "tiam" chatuan a ni ve fo! Mihring hian a chhiar leh a zir aṭang lo chuan tiam chin leh chin loh hi a hre lo fo a, hre tur chuan lehkha a chhiar ve fo a ngai bawk. Kan ni tin chanchinbu-ahte hian, a chang chuan hruaitu ṭhenkhatte chhiar peih chin awm tawk vela "SMS Huang" siam maite hi a ṭha zawk ang em aw, tih maite pawh a awl. Miin lehkha a chhiar tam lohzia lanna chu an thusawiah a ni duh fo. Insawi fiahna lam bu hi a hranpa ngatin siam a ni em, ka hre law, heti lam kawngah hi chuan a tu a te pawh hi a bu siamtu ni ang hrima insawi kaw zo hi kan ṭhu nghek nghuk a. Mahse ram kaihhruaina lam leh ruahmanna ṭha han sawi tur te, chumi bawhzui dan tur leh kawngkal ṭha han sawi tur erawh hi chuan ram hruaitu chhiar zau hi kan la nei tam vak lo ni hian ka hmu ve a, keini mi naran satliah sawi awm tawk vel, thu dik lang sa - "Eiru kan tam" tih ang lam te; "Kristian tih atan a mawi lo" etc etc. vel leh eng emaw han sep chiam ang chi... ram hruaitu - vaiva ṭawng zirtir ang vel hi kan nei nawk zel a, an hnen aṭang hian zir tur thar te, kawng zawh tur ṭha te, kan himin kan hlim phah ngei dawn tih hriatna te, an thu sawi hi a rintlak ngei ang tih rin burna tur chhan te hi kan hmu lo fo a, a dik a dawka han sawi chuan - ram hruaitute thu sawi hi "ngaihdan chin tawk neih  tur" tih hi mipui tam zawk (a ni maithei) ngaihdan a ni!

Hnam leh ram hruaitu te ṭawngkam khat ringawt pawh hi var hawkna tham a ni ṭhin a, k^n zawkna tham a ni ṭhin a, zuan dawrhna tlak a ni ṭhin. Mahse chuti ang thusawi ropui leh thusawi bawhzuina ropui chu kan la hmu tam lo chu a ni phawt mai.

Mi chhiar zau apiangin thu an dim a, an dim lo a nih vek vek erawh chuan an sawi ang ngeiin an ding ṭhin. He hnam, he ram hian thusawi dim lo tak tak hi a kawl nual tawh thung a, an sawi dim loh ang tluka che ngam ta chuang map lo te pawh mipuiin kan chhinchhiah. "Hei hi chu chumi minister ngeiin a sawi a ni a" han tih "ngat" turte hi awmze nei lovah a chhuak leh fo va; "ngat" han nih 'ngat' theihna hun remchang leh ram leh hnam rawngbawlna hun ṭha an neihte a han hlamzuih leh mai ṭhin hi a pawi ngawt mai.

He Pu Hnuna sikul kawmchar aṭang hian ram leh hnam tana ṭha tur ve-te hi kan lo ngaihtuah ve fo va. Kan thusawi chu boruak maia tham ral lo tura a tak chang theia chhuah ve fo te; 'action' kan lak leh mang tur chuang hleih loh sawi chhuah fo simna thu te; mipui chawhphurna ngawr ngawr emaw mipui laka insawifihlim leh a ṭulna tur chhan hrang hrang laka inthiarfihlim te etc etc hi ka duh loh tawp tur thil ni hian ka hria a. Mahse, mi ṭhenkhat anga democracy hi lalna leh thuneihna ni tlata hria ka nih ve erawh chuan - ka ngaihdan ka la thlak mahna!

A enga pawh chu ni rawh se, kan thuneihna a san poh leh, kan mawhphurhna a thuk a. Mihring hian inzir zau telh telh kan mamawh. Kan dinhmun azir zelin inchhiar belh kan mamawh a, kan ṭhutna lam kan ngaihtuah teh vak a ngai lo. Mi inzir belh, mi inchhiar zau peih hi chu an ṭawngkamah te, an chetzia-ah te hian hai rual lohin a lo lang nghal a, a nihna takah chuan hlawh leh lirthei tel map lo pawh hian an zahawm nghal!

Bush-a te ang ngaihdanah chuan lemziah ringawt maite pawh hi "mihringte hi hriatna thar a pe zel ṭhin" tih a ni a. "Mi tuemaw chuan, 'Chawlh hahdam i ph< e,' min la rawn ti maithei. Mahse chawlh hahdam ngawt ka duh lo. Nun hi a taka hman ka duh" tihte a ni daih a! Mahse keini ram hruaitute erawh hi chuan "thlan tlin hi hahdamna" tih ang velah an dah ang em?

A ruh lang r^wta sawi chuan e, pu-te u, lehkha hi in chhiar ngai meuh lo em maw aw, tih theih hian in awm thin a ni a! Chu chu in thusawi aṭang te, in  sukthlek leh eng ilo aṭang te hian kan teh thiam ve tlat! Tuna hruaitu emaw hruaitu hlui emaw, hruaitu la nih tum emaw pawh ni se, kum khat chhunga eng bu mah chhiar chhuak lo ni awm tak takte lakah hian beisei kan nei sang lem lo. Mi ṭhenkhat phei chu dam chhunga eng bu mah la chhiar chhuak lo hrim hrim ni awm takte pawh an awm zuk nia!