Guest writer
Lalzarmawia
Bihchianna: Tlangval kawr uk ha
A khuhhawnna: A vanglai hun tha kawr uk ha turin a inpe a. Miin heti ang kawr uk an hak chhan hi kawng hrang hrang a awm ang. Chung zingah chuan mahni mihringpuite tan leh ram tana tih takzetna rilru pu saa kawr uk ha ta chu mi eng zah tak awm ang maw? Chu tlangval kawr uk ha chu a titi a, a chhungrila thu awmze neite chu a bun chhuak a, a thukhawchang chu nakin zel atan pawha mihring leh a hnam tana thu ṭangkai tur a ni.
Collage zirlai a nih laiin, khatih lai khan Mizoram CM hlui Brig T. Sailo chu kum 80 ral a kai tawh a. India sipai hotu (Brigadier) chawl ta, Pu Ṭhena kha an inah a chuangkai fo va. Pu Ṭhena fuihna thu kha - "Mizo hnam hian mi ṭha a mamawh a... Mizo hnam tana mi ṭha nih tum ang che. Rinawmna leh dikna a pawimawh ber tih theihnghilh lo la," a ti a. A chuti lam zawng chuan Mizo zingah mi han fuih thei tur dinhmuna ding ber zinga mi; sawi anga awm thei leh entawntlak zinga mi pawh a ni ang - kha Brigadier kha. Ṭhutchilh meuha a mi fuih - chu tlangval chuan a lo chhinchhiah leh kher a: kum 2008 MLA inthlanpui kan hmachhawn lai khan Congress party general secretary pakhat chuan khatih laia MPC president Brig T. Sailo kha, "Ka pu, dawt i sawi ngai lo tih ka hria a," tiin zawhna a zawt, a ti! Chu chu chawimawina a tling ang.
Dikna leh rinawmna avang liau liau-in chu tlangval kawr uk ha chuan Brig T. Sailo te, HK. Bawichhuaka te, Rev. Dr Zairema te aia Mizo zinga ngaihsan dang a nei lo va. A mi ngaihsante anga nun a duh a, a tum a - "Ka phak ang tawk chuan mi dik leh rinawm tak ni turin ka la bei fat fat zel a ni," a ti.
Dik leh rinawm ni tur hian chil per ringawt s>n a ni lo, nihna leh zahawmna pawh bosal ngam a ngai hial ang a, tisa leh thlarau-in a tawrh theih hial tur khawp pawh a thleng thei. Dik leh rinawm man hi a s^ng a, ka aiah kut; thu aiah thinlung a chawh a, chuti chung chuan chu tlangval kawr uk ha chuan a man pek zel a inhuam! Chuti ang mihring chu kawi tinah tawh tur nei ta i la, he kan Zoram hi a thlamuanthlak ngawt ang.
NEPA-ah Dy. SP (Probationer) tana basic course an training laiin VIP ven dan tur an zir nek a. Sipai ṭha filawr (Black Cat) ho zinga lo t^l hrep tawhin a zirtir a ni. Khawvel lal, a mi nazawngin an biak phak loh leh an hmuh phak lohte ven dan tur an zir a ni a. VIP-te nunna'n a vengtute'n an nun an hlan a ṭul hun pawh a awm dawn a, VIP vangin sum tam tak sen pawh a ngai ṭhin. Mahse chu'ng VIP-te chu mipui tan tu nge an nih chiah a, mipui tan eng'e an thawh chiah, tih ngaihtuahna hian mi pangngai chhungril a fan vek ang. Chu tlangval kawr uk ha pawh chuan VIP ven dan an zir mek laiin khawvela piang tawh zinga Van VIP awmchhun, mihring zinga VIP a nih inhre lo ber mai a hrechhuak a. Chu VIP zuitute chu mi berh t> t> zel an ni. A bawmtute pawh naupang leh hmeichhia te, natna eng eng emaw tuar te, vantlangin a mihring hnualsuat ruk ngawih ngawihho te an ni. Chu VIP danglam chuan vengtu a nei lo va, ṭum khat erawh chu amah venhim tuma ṭan lo khawh ve an awm a, a la kamkhat zui ta dah a!
Chu chu tlangval kawr uk ha-in lei VIP ven dan zir chunga a thil zirchhuah thar leha chu a ni teh daih a!
India president hlui Abdul Kalam-a Shillong-a a thu sawi lai a tluk a, a boral zui tak mai lai khan chu tlangval kawr uk ha-te chu India chhiatna thu hretu hmasa an ni a. Amah Dr Kalam-a atchilh a, a hna leh kutchhuak zir bel berte zinga mi pawh a ni. "Mipui President" ti hiala koh, Dr Kalam-a khan suntu leh ngainatu lah a ngah na laileng a, mi pamham lo, intivaiṭingṭang lem lo tak leh mi dik rinawm a nih avang ngawtte khan zahawmna leh ngainatna duhawm takte pawh a hlawhchhuak a. Tlangval kawr uk ha erawh chuan Dr Kalama'n science thiamna leh defence lama sulhnu ropui tak a neih kha a ngaihhlutna ber a ni. Chutih rualin, Zofate zingah Dr Kalam-a hming a rik leh sup sup lai khan tlangval kawr uk ha thinlungah erawh chuan "Zo rilru" a lo thawk a. Khatih laia Mizo-te daingul pawimawh - Brig T. Sailo leh Zoro hruaitu hlun R. Thangmawia te an boral laite khan Mizo-te'n ui leh s<n nachang kan hre lo kha mak a ti a ni!
"Kan ṭhenawma mi tlawmngai tak te, kan hnam hmangaihtute hi an uiawm ka ti ṭhin a. An chanchin kan hre tawk lo leh kan thinlung an khawih tawk lo erawh chu ṭan lak kan ngai deuh chuan ka hre ve ṭhin... Kan hnam val upate aia ui atan chuan Kalama te zawng a hla lutuk deuh em hian ka hria a, a ui thu-ah erawh chuan ka ui ngang mai," a ti a. Kan bul hnaia thil thleng ngaihven lo va, mahni ṭhenawm hnai maia chhiatna thleng mek hnuchhawna kawlkil piah lama thil thleng kan han so pui hluai mai zel hi chu a manganthlak na ngiang reng bawk a. Kan hnam tana harsa taka ke lo pen ve hram hram ṭhinte ngaihhlut ahneka a sawisel bak hi kan thiam lem lo em maw ni chu aw, tih theih tura kan awm ṭhinte hi a hahthlak lam deuh chu a ni.
Mihring hun a lo inthlak a, kan khawsak dan phung a lo danglam a. Kan inenkawl dan leh inkaihhruai dante kan han her danglam ta deuh a. Chu chuan mipate mipatna khawvel a kuai no zo va, cowboy bu ṭhanlenpuitute'n vanglai hun an hman liam chhoh mek karah bawng bu ruala tlanchhe chawn chawn awm hmel pu - mipa chhuak thar an lo awm ṭan ta mek hian tlangval kawr uk ha ng>ng a chhun a. An training-naa an subject pakhat Criminology chungchangah "Mizo nun chhuak thar" bawk a ngaihtuah leh ṭhin. Mi sual nungchang leh chuti ang kawng a zawh chhan an zir a, tlangval kawr uk ha rilru-ah chuan Mizoram a lo lang a. Mizo mipa inring tawk tak leh chhelnaa khat hmel aiah duatnaa khat tlangval no a lo lang a. Harsatna hmachhawn ngam mipa aiah harsatna tlan bosan tuma mahni nunna pawh la mai duh kan awm ta ni-te hian a hria a. Vantlang tana a damdawi chawh chu - chhungkaw inthununnna leh khawtlang inkaihhruaina ṭha a ni.
He hnam hi kan vei a, a ṭhatna turin kan che mawh thung a. He hnam hian a hriat ngai loh thil rapthlak pawh a tawng ta fo va, a bul thum lamah kan ṭuan nasa chuang hlei lo va! He hnam hian hun khirh a tawk fo va, che chhuak tura ngaih leh ṭawng chhuak tura rinte an tawmbo fo thung a! Ozone ang maiin he hnam k^wr hi a pawp zau tial tial a, a thawmphuina'n eng hi nge ṭha ber ang?
Chu tlangval kawr uk ha chuan chhungkua aṭangin he hnam hi thawm ṭhat leh theih niin a ngai a - chu chu kei pawh ka dinna a ni. Nun ropui tak nei tur leh thil tih chhuantlak nei thei tur hian chhungril aṭanga ṭan a ngai niin a hria a - chu chu leilung siam tirh ata tawha thudik ngai renga kha a ni! Mahse Muk thing thel hnua thleng ang maiin kan bo ta si!
Chhungril Chakna hmangin ram te a lo piang a, hnam te a lo ding a, civilization ropui tak tak a lo ding tawh ṭhin. Chhungril Chakna an tlakchham rual rualin chu'ng hnam, ram leh civilization ropui tak takte chu a lo awngrawp zui tawh bawk ṭhin.
Sakhua, hnam, khawtlang leh chhungkaw inenkawlna aṭangin tlangval kawr uk ha - F. Vanlalrochana (MPS) chuan he Zoram hi a thlir a, chu thlirna bengkhawntlak tak chu "Chhungril Chakna" hmangin a puang chhuak a; "a ṭhen a zar" pawh tling pha lo, thu tlem t> hmangin ka han tuihnih ve satliah a ni.