Guest writer
Lalzarmawia
Mi huaisen lo kir ta lo kha...
A khuhhawnna: Kathleen Scott-i chuan he khawvelah hian amah chauha hnutchhiahin a la awm dawn tih a ngaihtuah phak lo. A pasal Robert Falcon Scott chu ramchhuak mi, ramvah chingah rau rau pawh, hlate khuaa mi tlawh loh ram daidar châk zek zek mi a ni. A hmangaih, a innghahna awmchhun, Scott-a chhungrilah chuan mihring la tawn ngai loh tawn châkna leh tlawh loh ram daia thangchhuah duhna ngawt chu a lian a. Pasalṭha thinlung pu-in, eng boruakin nge a tlakbuak dawn tih pawh a hriat lawk lohna kawlvalenchhamah leilung hi chian a duh zawk ṭhin, tihte chu Kathleen-i chuan hm^n hm^nah khan a hre tawh.
Kathleen-i chuan a pasal, chhungrila khawvel hneh tumna thinlung pu tlat mi chu khawvel chhim tawp daidar turin mittui nen a thlah liam tawh a. Ṭum dang ang bawkin pa huaisen Robert Scott chu vur ram aṭangin a lo kir leh ang a, a ngai ang te bawkin chhungkua an awp leh ang a, an inngaihzawnna thinlung chu a inhne leh dek dek ang a, chhungkaw dang reng reng hi an ngai bik lo leh dawn a ni tih a han ngaihtuah a; tuma tlawh pawh loh rama thangbo tura a thlah liam, a pasal duhtak chuan lei piah lam rama ch^m hlen turin Van kohna a chhânsan ang, tih reng reng a ngaihtuah ngam lo.
Ni tin mai hian pasalṭha tlang tlir thawm hriat tumin a nun chu a inbuatsaih ṭhin a; engtikah emaw chuan an kawtkaiah pasalṭha hmingthang, Scott-a chuan hnehna nen a la rawn pawm leh chial dawn a ni tihte chu lunglenna hmehpawlh chungin a suangtuah nep nep ṭhin a. Lungchhe vankaia a thlah liam tak, a pasal chu ṭah nuih hiam hiam chungin a lo hmuak ang a, chutih hunah chuan anmahni te chauhin khawvel hunbi hi an chhiar tawh ang.
Khawvel chhim tawp, Antarctic-ah chuan khualpâng zin satliah, puar-ak lehkha keng tur zawn chi a ni lo. Eng d^kpu mahin chhim tawp chu an kal pawh lo va, khawvel chhim tawpah chuan leilawt rapthlak tak a awm ang nge, rangkachak hlir hlang hlak a awm zawk ang? Lehkhabu râwn tur a awm lo va, kalkawng inzawnchawp a ngai. ‘Dinhmun’ tih ṭawngkam hian an va thlawh tur ramah chuan engti ang chiahin nge a lo dawnsawn dawn tih inhre lawk hauh lovin Capt. Scott leh a ho, mi tlem te chuan zan tam riak chawfun nen Antarctic ram lam chu an pan a, chu hriat loh ram aṭanga Kathleen-i hnen thleng tura Capt. Scott-a hmangaih lehkha den chu a na ta!
Plymouth khawchhuak, pasalṭha Scott-a chuan Antarctic an thlen hnua a hmangaih lehkhathawn chuan khawvel lung a tichhe pha dawn tih a ngaihtuah phak lo vang. An ramchhuahna khawvel chhim tawp vur anchhedawng ram aṭang chuan a tal chhuak ve thei ta ngai lo a nih paw’n, an zinga tu emaw ber chuan, engti anga kar hla aṭang pawha a theihnghilh theih ngai reng reng loh, a duhtak Kathleen-i hnenah chuan a lehkha hnuhnung chu a la hlan ang tih beisei chungin khaw vawt hnuaiah kut khur beuh beuh chungin Kathleen-i lehkha tur chu a ziak ṭhin a. Hmuh chin apiang vur karah chuan pasalṭha thinlung, kahpathir ang maia khauh tlat mai chu Kumpinu rama nghakhlel taka lo thlir rengtu, a nupui chuan a thinlung a timawih sut a, lehkhaa hmangaihna hawrawpah chuan mi huaisen mittui a tel tlat!
Van khuh phak chin, hmuar uar tawh tura ngaih, vur hmun khawvel var vo mai hnuaiah chuan an zinkawng rapthlak chu engtikah nge a tawp ang a, khawvela an khualzinna chu engtikah nge Van inhawngin a la lem pil dawn tih an hre lo. Capt. Scott chuan an tan damkhawchhuah lehna kawng a kaw tawh dawn lo va, a nauteho nen chuan dam leh tlang khatah, thih leh ruam khatah, tih changvawn tlur mai chu an tih theih tawk awmchhun a ni tawh tih a hria.
Kum 1912, March thla a ni. Chutih hun lai chu khawvel letliamah, muang leia sakawrtawlailira inkhalh bap bap ṭhinte tan chuan khawvel nawm hun lai a ni. Nipui khaw lum hnuaiah chapo leh duhawm em em maia leilung a vul hun, chung lamah lah van thianga chhum var inthuah tep tepin khawvel hi hla mawi an pek hun lai a ni. Mahse, chu mihring nun zalen hun lai, awllen hun thawleng chu tem ve tawh ngai lo tur an nih inhre rengin Capt. Scott chuan lehkha a ziah a ṭul a. Bul a han ṭan a, a nupuiin a lehkha chu a lo hmuh ‘mial’ hunah pawh thlamuanna ṭawngkam tel thei se a duh a. Mahse an dinhmun chaurau tak aṭang chuan thurawn leh ṭawngkam mawite chuan a kiansan zo tawh si...
“To my widow...” (a han ti phawt a) ".....khawvel kilkhawrah hian danbehin kan awm mek a, he dinhmun kawl-âwk tak aṭang hian talpit leh theih inbeiseina ka nei ta lo... Mahse ka chungah hian eng rorelna pawh lo thleng se la, ka chanpual tur chu eng thil pawh ni rawh se, hei chauh hi chu ka hre reng - min hmangaih tih hi! Tunah hian kan taksa chu hlate khuaa pawhṭhenin awm mah se, ka laka ṭhat i lo chhuah tawhna zawng zawng khan hmun hrehawmah pawh nuamsa-in mi siam mek a ni...” a han ti a! Mahse a thu tlar dang chu a lungchhiatthlak ta tlat - “He nun hrehawm tak hian vawi khat chauh tal pawh i hmel ka hmu leh tawh ngai dawn lo, tih min hrilh a ni!”
Pasalṭha chuan a lehkha ziah lai chu a chawlhsan rih a... chu an dinhmun baihvai tak mai chu a ngaihtuah a, a ngaihtuah nawn leh ṭhin a - a hote nen chuan nakinah emaw tun maiah emaw, rilṭamin an thi thuai dawn! Kaw ruak hrehawm takin a chenchilh mek lai chuan vur seh na zet mai chuan an pangti duhawm laite chu a dit hlek hlek a, a keih hlawk hlawk a; a vawh luat vanga vur pawh a alh loh chauhna hmun, temperature -70 celcius degree khaw vawt rorelna ruamah chuan an thlarau chu hmehhrualin a awm mek a, vur khawvel zau tak mai chu thlanmualah changin, an lungphu chuan thlarau khawvelah a hnuklut ṭep tawh a ni!
A lehkhaa Capt. Scott-a’n, “Ka duhtak, i theih anga nuamin khawsak rel lo tum hram hram zel la; nang tal hi chuan he khawvel hi nuamsaa i chhuahsan ka beisei a, i tan hian duhsakna zawng zawng ka hlan a ni... Chatuan rorelna kan nghak mek a, tunah hian chu rorelna chuan kan marphu a dek ṭan mek...” a tih lai chuan thihna chuan an zinga Petty Officer Edgar Evans-a marphu chu a rawn chhat a!
Evans-a thlarauin vur khaw vawt a thlawh chhuahsan hnu lawk chuan, Capt. Lawrence “Titus” Oates chu vur seh tuar lovin, zeng che hlei thei lovin a’n awm ve leh a. Mitthi, zeng, rilṭam... chu’ng mihring lainatawmte chu an puan-in kaih, vur thli leh sur-in dim hauh lova a nuai mek hnuaiah chuan an inmelh hrek hrek a; chutih lai chuan zeng che hlei thei lo, Titus-a chuan an chawfun chu a’n en a, zan tam daih a ni tawh lo tih a hria. Zeng natna hriin a man mek, Van kohna a dawn hnu chauha tho leh thei tur a nih chu inhre rengin, a ṭhiante bulah chuan, “Kei zawng, ka lo inthiarfihlim tawh ang e,” a han ti a, chelh hman loh khawpa rangin puan-in aṭang chuan a lum chhuak a, a
ṭhiante chawfun beitham tawh tak rinpui leh ai chuan, amah sehtu vur koham tak maiin a ei ral raih turin a lum bo ta... he mihring, nunna nei azawnga ropui ber maite zinga mi hi khawvelin a hre reng fo si lo!
Titus-a’n thi turin a ṭhiante a kalsan a, a ṭhiante ṭamchhuah ai chuan, tiin a nunna chu a ṭhiante tan a hlan zo chiah a; chu khawvel tawpa rorelna nghak mektute thinlung chu a r<m a ni! Capt. Scott chu a han inngaihtuah harh leh a, Kathleen-i leh an fapa, kum thum mi lek, Peter-a chu a mitthlaah an rawn inlan chhawk zak zak a, England ram ngainatawm takte nen chuan...
“Kathleen duhtak, Peter-a hmakhua chu i kutah a innghat ta a ni. Kan ram chuan nang leh ka fapa chu duat takin a lo enkawl ang che u ang a, keini erawh chuan hringnun hi chonaa khat tlat a ni, tih entirna’n kan nunna chu ram daiah kan thlah fel dawn ta... Ka fapa kha, Kathleen, KHUAREL mawlh hi NGAINA turin lo zirtir la, mihring nun inelna mai mai ai chuan a hlu zawk a ni, tih zirtir theihnghilh ngai suh ang che. RINNA kawngah ani chu hruai la, chu nun chu NUN NGHEHNA a ni tih zirtir ang che,” tiin a han chah te te a, Kathleen-i tan khawvelah hian hna a tam dawn em a, khawvel phurrit hi amah maia a phurh a la hlau cheu. Chu hmangaihna chuan hmeithai ni mai tur, Kathleen-i tan pasal dang neih phalsakna, duhsakna danglam tak mai a pe tel a - “Pasal dang neih leh i duh a nih ngai chuan, i hmakhua a ni a, inthiam lo duh hauh suh ang che. Chu mihring chu i rawngbawl turin a rawn inpe dawn a ni,” a la ti cheu a!
Kathleen-i nawmsakna tura a ngaihtuahna thu tlar hnuai lawkah chuan Capt. Scott chuan heti hian an chan chauhzia thu a’n thailang leh hram a - “Dam khawchhuah lehna hun ṭha chuan min thlawhbosan ta. Mahse kan nunna chu ral mai tawh tur ni mah se, mahni intihlum duh tur khawpa dawihzep kan ni lo. Manganna leh natna phuar vel chung hian kan thawk ve ṭek ṭek chhung chuan nunna thaw chhuak turin kan bei hram hram zel dawn a ni...” tih hi a ziak a. Mahse chu mi tak sa tak chu thu tlar khat dang ziak leh tur a awm tawh lo. Thlipui hrohrâm na zet mai chuan Mount Erebus-a an puan-in chu a rawn phih hlim a, khawvel mi hmasa rualte bungrua leh an ruang lainatawm tak chu vur ram anchhia chuan, kum leh hun tam f> a liam hnua Norwegian explorer Roald Amundsen leh a hote chharchhuah leh turin, nunna khawvel aṭang hian a hnawl liam ta a ni!