Thihna theihna

A khuhhawnna : Eden Huan bawhchhiatna achinah, mihringte hian kan dam chhungin thihna kan hmachhawn a ṭul ṭhin. Nunna tihlutu chu thihna a ni a, nun kan neih chuan thi tur kan ni. He thihna hian khawvel hi a thunun tlat a, thlen phak loh leh thlen theih lohna hmun a nei lo. Lalber lalna leh hnamchawm retheihna te; mi chak leh mi huaisen ropuina te a sawi ve lo va, vanglai hun hmang mektu leh tar kiringte pawh a thliar lo - hmelṭhatin kori a tu bawk hek lo. A rorelna chu tlang takin a kalpui a, hleih nei lova roreltu zingah chuan a tawrhhlelhawm ber ang.

Hun hriltu
Hun hlutzia kan hria. Hun hlutna leh hmanhmawhna hril chiangtu ber chu thihna a ni. Mihringte hian hma lam hun kan suangtuahnaah, thih hun niawma kan rin - kum 70 hnu lam chu kan suangtuah pha meuh lo. He thihna hian mihring nun leh hun pumah awmze thûk tak a nei a, chuti chung chuan kan nunkhaw suangtuah ramah kan rin lut ngai lo. Mahse kan suangtuah leh mangphan loh lam a ngaihtuah ve lo va, hun a tih hunah chuan inthlahrunna tel hlek lovin kan khumlaizawl a rawn luah ve mai!

Kan pi leh pute khan khaw thar an kai dawnin, Surveyor rual - lal upate’n arpa chhiarkhuan keng tel kher chungin an khaw thar zuan tur chu an enthlithlai ṭhin a. Boruak nuam leh thiang, hmun thêngthaw leh tui tlan tur ṭhatna mual an melh ṭhin. Chuti anga hmun duhawm an hmuh hnu chuan khaw thar an kai a, chutah chuan an va khawsa a. Mahse an suangtuah leh ngaihtuahna piah lamah rorelna lo thleng chawpchilh ve nghal ṭhin a awm, chu chu thihna a ni.

Thihna lo thleng tur an ngaihtuah tel lo; mahse a lo thleng miau si. Thlanmual hmun tur an hisâp lo; mahse neih makmawh thil a ni tlat. Ni e, leilung dan kalkawng hlen chhuahna hnuhnung ber chu thihna a ni miau mai si a, hisâp tel lo mah ila, ruai ṭhehna hmuna mi zik bul ang deuh a ni a, a rawn tel ve tho zel. Huphurh eng ang mah ila, thlim dan leh tlansan dan a awm chuang reng reng lo. 

Van aiah lei
He khaw­vel hrisel lo tak, natna leh harsatna a thlen mup mup ṭhinna hmunah hian sakhaw hrang hrang betute'n inhumhimna kan zawng a, kan buai ṭhin. Kristian chuan a taksa a thih hnuah a thlarau tan Vanram 'book' lawk sa a nih avangin chumi hmang chuan a inthlamuan ṭhin a; mahse he lei ngaihna hi a thingthla thei chuang tlat lo. Thih hlauhawma kan han din chinah chiah hian Vanram lam aiin lei lam ngaih hi a lo na zawk ta tlat ṭhin a, thlarau lamah Hawilopar thliak mah ila, Hringlang Tlang hian kan lung a lên ber fo si a ni.

Thihna leh ṭhenna awm tawh lohna hmun tia zaia kan chawi, Vanram thlen hlan nghakhlelh tak tak zingah pawh dam manhla ti tak tak kan awm fur a, damdawi chi hrang hrang leh damdawi in thar pawh a piang tam mawlh mawlh e! He thihna chungchangah chauh hi chuan Salvation Army lamin 'A promotion to Glory' tiin ropuinaa kaisanna a nih thu tarlang kuau mah se, promotion azawnga kan kherh rawn loh ber thil a ni tho tho. 

Cho loh thahrui
Mihring chu thi vek tur kan nih thu-ah kan chiang khawp mai. Mahse thi vek tur chuan kan induh si lo. Mahni chunga thleng tur lek phei chuan kan ngaihtuah duh lo khawp mai. Mahse he thihna hian hun leh hmun a sawi ve si lo va, a duh hun hunah a rorelna anchhia chu a leihbaw mai a. Sipai rothap tak pawh ni se, he thihna thahrui hi chu ngam theih rual a ni lo: ngam ahnekin, indona mual chu thihnain a hneh a, a vui liamna hmun a ni mai. 

Khatia SS Empress of Ireland-in kum 1914-a a zin kawng a zawh tawp lai a, Band-pute'n lungsi vankaia an tawtawrawt hmanthiam nena 'God be with you' an sak lai ngei ngei pawh khan thihna chuan a hnuk a tiulh ve mai lo. Khawvel mite nena intawng leh tawh ngai lo tura tuifinriat zaua an hla hnuhnung an rem lai ngei ngei pawh khan thihna chuan an tawpna ni tur chu a lo thlir reng tawh zawk a, an tih tur hmachhawp leh ṭul dangte a ngaihtuahpui ve hlek lo. Hun a tih hunah chuan kut a thlak mai a, zaikungpui leh lawng mite tan tuifinriat lipui chu thlanmualah a chantir mai zawk a ni.

Leilung din tirh ata tawh, mihringte rilru la peng theitu leh suihfin theitu ber chu thihna hi a la ni fan a. Hringnun hi a thunun a, hnuk a khawih ṭhin. Zan reh lama khawhar hla ri khawk tlat tlat te; darkhuang ri thum vung vung leh sihal au-rawl chen hian a mize rapthlak tak hrilhfiahna'n a hmang ta ṭhin a, hnuk a fan raih raih ṭhin. He thihna hian a thla a zar tawh chuan khawtlang kan nghing a, kan thlep a, nui tur hian tha sen a ngai nasa ṭhin teh asin. 

Thihna chu a tuar tawh chhungkaw tan chauh a fiah lo va, a la tuar ve lo chhungkaw tan hlei hlei a nghah­hlelhawm loh mai. Ringtu chu a thih hnu-ah a nihlawh e, tih thuhla mai lovah chuan, ringtu leh ring lotu nih hian kan hmaa thihna lo thleng tur chu a titim chuang hlek lo. HW. Longfellow-a thukhawchang han kaihlek ta zauh ila: hringnun chu kan lungphu hi a ni. Chu lungphu ri chuan thlanmual lam panin min awi liam mup mup reng a, thlanmual kan thleng a, chutah chuan kan lungphu ri a tawp a, thihnain kan taksa a thunun nghal ṭhin. 

Khaw'nge i tûr chu?
Huaisen leh huaisen lo tehna langsar ber pakhat chu, Khuangchera hun lai ata tawh, thih hlau lo mite nunah hian a chiang ṭhin. He khawvel hian chuti ang mi, thih hlau hlek lote chu a lo hring chhuak ve tawh ṭhin a; mahse mi tam tak chuan he thihna hi "Khaw'nge i tûr chu?" tiin an lo cho sual fo tawh thung.

Thihna meuh ngam a, chhel taka hmachhawn tur chuan huaisenna phena rinna leh beiseinaah a nghaha innghah bur a ngai ṭhin. Lei leh Van Lal Fapa meuh pawh kha he thihna hmaah hian a rûm chhuak a, thisen ang maiin a thlantui paw'n a bual zawr ve a nih kha! Hetia Pialral theology aṭanga Vanram theology-a kan kai hnu hian, Kalvari thisen zarah 'thih pawh hlawkna' han ti sak sak ṭhin mah ila, chuti maia thih tum chu kan vâng khawp. Thihna chu engti ang pawhin hlawkpui dawn mah ila, mi pamham ber paw'n a hlêp theih zinga hloh a phal ber a ni tho tho ang.

Vanram ngaihtuaha kan ro chhe tê tê te hi kan thlahlel zawk fo a, kan ṭawngṭai hla ber pawh 'dam' thu a ni. He kan khual zinna ramah hian ram nuam zawk awm tlata hriatnain kan khat a, Van-ah pawh lawn ila, lei lama kir leh chak tak tak tur hi kan tam awm teh asin!

Pumpelh kawng a awm em?
Lal Isua'n, "Thlamuang takin awm rawh u," ti mah se, kan thla a muang thei lo. Kan vawi khat thawk apiang hian kan thawk tawp a hnai a ni tih kan hriat vang pawh ni fahmiang, thiam thil neih vanga he thihna hi pumpelh mi a ni chai bawk si lo va!

Mihring a-tu-a-te mah hi thihna pumpelh kawng rûk hria kan la piang lo va, tawnhriata palzam theih dan riau hre ta pawh kan la awm hek lo. Inhnem theih a ni lo va, sual vang ngawta thihna tawng taa inchhuah chi lah a ni hek lo. Mi ṭhenkhat, thlarau lama inti-khatliamte'na thihna tawk chhungkua khak a, an han zilh vei khanglang ṭhin thu hi ka hre nual tawh a, ṭawngṭaipui an ngai zawk khawpin ka hria.

Thihnain a hmehhrual tawh, Kros thuthlungin a phuar hnu pawha thihna vanga nun ram chau a, ni tlak tawh ngai lohna ram pawh hmu êng zo lo lek lek ṭhin, zaikungpui Laithangpuia pawh khan thihna tawrh hautakzia chu a hrechiang khawp mai. Thihna thli hrâng chuan lungngaihna chirhdupah a lo len lut tawh a, chuta ṭang chuan Van thlamuanna a han dil sateh ṭhin a; mahse a mittui hru hul thei thlarau a chang lo. Awm ngaihna a hre hlawl lo va, awm loh ngaihna lah a hre chuang hek lo. Chutah -  

"Tlai tla har ti ila,
Zankhua hrui ang a sei leh si;
Fam ngaih zunlêng tuar chuan
chinlem a nei lo ve,
Ka zâm ral awm mang e,"

a ti tawl mai nia! Ni e, thihna chuan hringnun khua hi a zial â zo va, patling ṭhankin tan meuh pawh a chhel theih tak tak loh - mar-ah a dek tlat.

Hremhmun rim nam tluk hiala kan ngaih, mi sual tawngtawrawte pawh hi thihna-in an marphu a han deh a, a han lem thuak thuak chinah tawh hi chuan chhandamna an zawng ve ruai mai a. Chutih laiin, beidawn luat vang emaw, suahsual tukkhum pâwn vanga thihna kuta lo inpe ta maite pawh an awm leh nawlh nawlh thung a; hei hi zawng, thihna meuh paw'n a 'death list' ah a 'register' tui ngût lo vang e!

Zirtirtu ṭha
Chimawm teh mah se, khawvel ata thihna hi kan hnawt bo thei dawn lo va, intelkhawma hnungkhirh theih lah a ni si lo. Keimahni zawk hi khawvel ata he thihna hian min hnawt chhuak ṭhin a, kan lungphu hmanga hun min chhiarsak miau si avangin kan dam chhung na nâ na hi chuan 'a changtupa' ni turin min duh reng hi a lo ni. Kan dam chhung hian kan dam reng tawhna turin hriat rengna lungphun langsar ber kan inphun theihna tur hun min pe a lo ni.

Vanduaina phena vanneihna lo lang tur chu pawndum phen aṭanga thlirlawk turin min duh a, thlan khur aṭang chauh ni lovin, ram lo thleng tur leh malsawmna lo tla tur hmangin min hmuak ve ṭhin a lo ni. Thlamuanna leh engthawlna min tiamtu chunga Pathian khian lungngai rengin min kalsan tawp lovang tih hi ka chiang a. Kristian a ni emaw, Hindu leh Muslim pawh ni rawh se, zan thim hnuaiah lêng ṭhin mah ila, khawfing a chat ang a, khaw êng-ah chhun thawmhnaw kan la inbel ve leh dawn tih hriat chianna hi thihna lak ata kan rilru sahâl thlandaihna ṭha ber pawl a ni ngei ang. 

He thihna hi Eden sualna 'title' a ni satliah ngawt lo va, lallukhum chhe thei lo dawn theihna 'chance' ṭha a ni. Thihna tâwk tur mihringte hnena thuchah mawi ber pawla ka ngaih, amah Fam Kaphleia irâwm hmangin kan thu i'n titawp teh ang -
"Kan dam rei leh rei lohte hi kum te, thla te hian a hril lo ve: kan thu leh kan thiltihin a hril ber zawk a ni. Mi, kum tam tak nung mah se, ṭhenawm khawveng tan, a ram leh khawvel tan thil ṭha a tih si loh a, thu fing a sawi si loh chuan tu nge a dam hria ang? A thih veleh mite'n an theihnghilh nghal ang. Mi fing leh mahni ram tana thil ṭha titute erawh chu khawvelah hian nung rei lo mah se, an thih hnu pawhin an nung reng ang - chu chu a ni, dam rei chu!"