Guest writer
Lalzarmawia
Kan tui a hal e!
A khuhhawnna: Kan khawvel hi a upa tulh tulh a, kan Lei hi a chhe tial tial a, mut mawh hnar mawha neitute chuan chaw ai maha an ngaihpawimawh - tui chu a k^m tial tial niin an sawi a, tuialhthei vanga indo ṭhin ramte hi tui vang zawkin kan la indo chiam chiam dawn a ni, an ti!
Kum a lo vei leh hman ta nual mai. Kha kum 2009 nipui khaw lum laia NDTV lama vai kuthnathawktu pakhat an rawn tar lan uai uai kha ka mitthla-in a la hmu ve reng mai. Khatih laia a pung awma pawisa puktir ṭhinte'na sapui hliam ai pawha an hlauh zawk ṭhin, Shibu Soren-a nghawng lenna ram, Jharkhand-ah khan kum 2009 August thla vela India rama khawkheng rapthlak tak mai kha an tuar ve leh a. Jharkhand-ah ringawt pawh chhungkaw nuai 30 chuang (chhungkua ringawt pawh Mizoram mipui aia tam fe!) in khawkheng nunrawng kha an tuar tlawk tlawk mai a ni.
Khua a'n kheng a, ruahtui chu Elija hunlai ang maiin, daifim far fep pawh hmuh tur alawi a awm mang lo a. Mahse Ranchi khaw ṭhenawm thingtlang khaw pakhata hnathawktu kum 75 mi, Simran Oroan an tih chuan mi p>n lohna lamah khur ṭha a lo siam a. Khawkheng lo thleng tur atan kum 15 kal ta aṭang khan a lo inbuatsaih ngar ngar a. Amahin tui kawng a sial tlauh tlauh mai a. Tui kawng kilometre 3-a sei a sial a. Sawrkar aṭang leh an khaw mipuite hnen aṭangin eng ṭanpuina mah a hmu lo. Mahse a thawhrimna leh mutmu pawh tuah ṭhaṭhum mang lova a beihna chuan a tawpah khawkheng hmangin malsawmna a vur a, India ram state pumpui zahve dawn khawkheng vanga an rum tlawk tlawk laiin, Ranchi khaw ṭhenawm velah chuan Simran Oroan chuan chhandam hna ropui a thawk a ni.
Nia, India rama khawkheng vang hian hmun hrang hrangah mi tam tak rilru hah an intihhlum ṭhin thu kan hre ^wl lo va, ruahtui a tlak miau loh avangin thlai chin theih a ni lo va, a ṭo sa pawh a ro zo va, lui tui a kang char a, ran vulhtu tam takin loh theih lohna avangin an rante an hralh chur chur a. India rama buh leh thlai thar chhuah ṭhin chu khawkheng vangin a tonne t>l engemawzahin a tlakhniam phah duai duai ṭhin a, Monsoon ruahtui tlak ṭhat loh ṭum phei chuan sawrkar laipui lu pawh hai namen lohin a hai mup mup ṭhin a nih hi.
Kan kawchhunga hmun tam luah mamawhtu tui hian kan khuavelah pawh hian hmun tam luah a mamawh tih hi a dik lungrun a. Hnianghnara tui hmu pha ve lo African-ho chan chu ni tin chanchintharah an chanchhiatzia kan hre awl lo va, an piah lawka Arab ramte'n an tuialhthei hausakna zarzovin tui man to an la hmu hram zel a, hmanah, "Tui hi Arab ramah chuan an lei ṭhin," an tihte mak ti em em ṭhintu keini ngial pawh hian tui kan lei ta fo mai!
He kan Zoram tlang sang, Fiara tui thiang kan d^wnna ramah pawh hian a kum a tinin ṭh^l a na chho tawlh tawlh a, ram dangte angin khawkheng tawrhhlelhawm tuar nasa ve lo mah i la, kan hma hun hi a ro vawng vawng ni hian a hriat a. Ram lah chu kum tina hal lo thei lo dinhmunah kan ding a. Sawrkar policy an duanho reng reng lah chu, hlawhtlinna leh dinchhuahpui tham emaw inthlithlaipui zui mumal loh a nih avang hian sa ṭah chhuak pek chan a chang deuh zat zat a. Khawpui lam aṭanga thingtlang enkawltute'n engkhawkha an tih lem loh chuan thingtlang lama kuthnathawktu tam zawk chuan kum a thar apianga ram hal leh ṭhin kha an khawchhuahna'na an tih ve tur a ni mai - kawng dang a awm lo!
Keini chhut ril lem lo t> t>-te paw'n ram kangin a nghawng chu kan chiang tlang a. Kan mamawh - tui hn^r a tichhe tial tial tihte chu Luka ziak tlukin kan chiang. Tunah pawh khaw tam takah chuan tui hian mihring nun a tibuai nasa ta khawp mai a. Khawvel ṭhang zelah kan tui hmuh dan chu dangin, hmate pawh sawn ve ta hle ang hian kan lang a. Amaherawhchu tui hn^r ber a ṭhat loh tulh tulh tak si-ah chuan khua leh khua te pawh tui vangin kan inhmu-sakhi deuh fo dawn niin a lang.
Kawlphetha neih theihna'na "Lui zawng zawng kan khuap ang" titute meuh pawh khan kan tui tlan tur lam chu buaipui takzet a hun tawh tak meuh a, khawpui liana chengte tui in tur chauh loh pawh hi thingtlang lamah lui lian khurbinpui a hun ta hle, tihte hi ngaihtuah tel ve ṭhin tak ang maw? Tui harsatna khuaah chuan, khua aṭanga mel hnih vela hlaah-te a khua khuaa tui chawi ṭhinte pawh an awm a ni awm e. Tuikhur tihtlak mang loh nei khua hi eng zah tak awm ang maw? Mihring pung zel leh leilung chhe zel karah hian tui hian kan nunkhua hi a tikhawlhkham tial tial ang a, tui duhkhawp hmuh lohna chuan kan economy leh kan vantlang nun a nghawng chhe tial tial dawn chu a ni phawt mai a. Khawpui chu ngaihven hlawh sa deuhte pawh a la ni zawk a. Thingtlang bawk hi, an kawng ang bawkin thingtlang mite tui in tur lah chu hlamchhiah a ni tlat mai bawk si!
Van ruahtui tla bak innghahna tur nei lo khua; ruahtui khawl han tum ve sateh pawh ni se, a khawlna tur hmanrua han nei thei mai lo tur chhungkua kan tam turzia hi ka ngaihtuah mai mai ṭhin a. He kan buaina tawh mek leh tawh nasat tulh tulh tur han chinfel dan tur hi kei chuan ka duang thiam hlek lo va, ka hriatthiam ve chhun chu - thingtlang mite tui dinhmun enfiah a ni. In rin aiin tui harsatna hian thingtlang mite a tibuai ang. Chutih rualin, "sawrkar" kan tih hian khaw tam tak chu a thleng ve lo ang hian a ngaih theih a, khaw tam tak chuan sawrkar hi an hmelhriat ve lo! Chuti ang karah chuan tui hnianghnar hi a har fuat fuat hlawm dawn khawp mai a. Kan in leh ei tur atan chauh ni lo, kan buh leh thlai tan tui kan harsa chho ta tial tial mai si a, chu lah chuan he ramah hian sawi a hlawh ve teh chiam bawk si lo.... kan tuihal dan hi a namai lo ṭan ta hle mai.
Ngaw tichereu zawngin hma kan sawn miau mai si a; a ngaw-a lah chu a zir sang leh sang lem lo tak te pawh hian han hlutsak tak meuhna thinlung hi kan pu lo tih kan khawsa zia aṭang hian a lang reng a. Ngaw, nungcha leh lui tui te'n min kiansan hret hret a, keini, a mihringa te chuan khawsak awlsam ta leh changkang chho ve hret hreta inngaiin khawsak kan han rel a. Mahse kan tukdar leh tukzal te hi kan nawm kan m^ka kan chinphul mai mai tur an nih lohzia erawh chu tun aṭang hian kan chiang chho zel tawh ang chu maw?
Mahnia khawsa thei lo, khuarel dangte nena inhne ngawih ngawih tur kan nihzia hi kan tuihal lai hian zirtir leh hrilh nawn fo ngai lovin i hre thar leh teh ang u.