Hlui leh tura Thar

A khuhhawnna: Ngaih tur ṭhat> nei bik ang hrim hian hun hluite hi kan han chhui kir ve nep nep a. Kha'ng hun hluiah-te khan a ram pum nghawng tham sulhnu hmuh tur a awm lo va, he hnam tana hun chhinchhiahtlak hnutchhiah lah nei hek lo mah i la, 'hlui' hi a lo 'thar' ve duh phian a, khaw danga zirtirtu insawn hreh ang deuh hian hun thar huang aṭangin hun hlui huang hi kan bih leh d<k d<k ṭhin.

January thlate chu nikhua pawh kan la hriat hma, kum khat kan nih aṭang khan lo hmang ve fo tawh mah i la, chhun leh zan inlumlet kual velina mihringa hun bi leh nun bi ramri a kham chhuah hian nghawng a nei thuk em mai a, kum a han thar a, Pawlkut thla a lo her chhuah hi chuan hnung lama thil awmte kha hmathlak leh kan duh ngawih ngawih a. Kum liam taahte khan ch^m leh kan thlahlel a, mihring hian 'a theih tawh loh nun' hi a kurpui tam ber a ni ta mai awm asin!

Nia, a inthlahchhawn thil nge, a infahchhawn thil nge, thisenin a ṭhanhnan hneh tawh vang hrim, December thla a lo thlen tawh hi chuan thinlungah lunglen a rawn fu ve chat a. Pawltlak thla a han ral chhoh riai riai tawh chinah phei chuan kum khata ni 365 aia tam hmang thei bik awmchhun ni awm fahran hian ni-te kha kan ui vawng vawng a, chhui leh chhiar tur ngah ta riau-te hian kan han inhria a, kum hlui ni liam rualin lunglenin a vawrtawp a'n hlap chho a, mihring hi chul ta riai riai tur leh ral ta riai riai turah kan han inhisap a. Mahse a kum tin danin leilung chuan January thla a'n her chhuahpui leh a, fam ta lo chu, mahni intheihnghilh ṭhak khawpin kan han khawlo kual leh ta mai mai ṭhin a!

Kha'ng nikumte kha eng nge maw a nih a, engtin nge maw kan hman tak kha le? Nikum khan he leilungah hian thil tam tak a thleng a, he hringnunah hian thil tam tak a inlan a, he hun hian thil tam tak a kai chhuak a, engtin ber khan nge kan awm tak kha aw?

Ka tih fuh ve deuh ni leh hlawhtling ve riaua ka inhriat ni chuan chunga turnipui khi ding reng tura duh chang ka nei a, hlawhtlinna hmuaka ka helhhawlh lai chuan ni-te hi kal chak ta lo riau hian ka hre fo bawk. Mahse ka hlawhchham chang leh hremna anchhia tawk mai tur anga ka indah chang erawh chuan ni-te hi ral thuaiin, he khawvel hi tuiral tawh mai se, ni leh thla te hi chhuak leh ngai tawh lo mai se, tih changte pawh ka nei ṭhin. Mahse ka va thu si lo em!

Nikum khan maw... vawi eng zat nge natna ka tawrh a, vawi eng zat nge ka thiltihah ka tlawlh a, vawi eng zah fakau nge ka tluk chu le? Ka khatih chang ni-te khan 'kum chhia' tih hi ka hmang fo a, lehkha ṭha pawh lehkha chhiaah ka chhuah fo va, thil ṭha tur hi thil ṭha lovah ka chantir fo va, hunin min duhsak ta lo bik riaua ka hriat lai khan... keimah vang zawkin ka chungah thil tam tak a thleng a ni tih ka hre lo fo mai.

Mi fate kam ṭhuah rualin kam ṭhuah ve ka rilruk a, ka phak lo va. Mite hnukhawiah tlanin, lehpelh tumin ka bei chiam a, ka tlin lo va. Mihring ka nihna hi chapopui tak chungin hnehna ka chan ni-ah arpahluisen ang maiin in chungah ka khuang a, ka dang a ro hma khawp!

Kha'ng zawng zawng kha keimaha 'nikum' a ni. Hlawhtling ta riaua ka inngaih lai paw'n hlawhchhamna chuan min um zui chang a tam a; hlawhchhuah khawvelah hian hlawhchhuah tlem chauh neiin nikum kha ka han hmang a, rilrua rethei ni i la, ka va thi puar dawn chiang tak!

"Kumin dang" a lo her chhuak a. Kumin chu eng kum mah a ni lo - 'kumin' ni mai rawh se! Kumin hian eng kum thar thuchah mah buaipui ka tum lem lo. Keimahah hian kum a thar miau loh chuan - nikum te, kum hmasa te, kumin te, nakkum te... eng'e a danglamna chuang?

Calendar-a kum thar hming chuang ta hi kum thar puangtu a ni mai lo, hun hi thil danglam thlentirtu a ni mai hek lo. Mihringah hian hun chu a awm a, chutah chuan kum thil tel a ni a, thla bi leh hlawh bi pawh hi mihring aṭanga teh a ni si!

Kum thar a nih avanga danglam teh chung tura inngaihna hi thil hlawkthlak tak a nih ka ring hran lo. Kum thar t<ka lu mehin mihring hmel lan dan a tihdanglam bak hriat tur kan neih loh ang bawkin, kum thar a nih avanga chin dan leh nih dan thlak tuma buai phili ngawt hian rah ṭha a chhuah hran lemin ka hre lo. Ama'rawhchu he kum thar hi i tana kum pawimawh, mi zawng zawng tana kum pawimawh chu a ni lawi a, he kum hi a hmang thiam tan chuan hausak pui kum a ni leh dawn a nih hi.

Kum thar hmang ṭha tur hian thawmhnaw leh style lama inchei danglam vak chi a nih hmel lo va, thinlung lama ruahmanna a pawimawh ber tih chu a aw b chhiar thiam ṭawng ṭawng chin tan chuan hm^na kan lo hriat sa tawh bawk kha! Ṭhenawmpa thing phun ṭhanlen hun ṭhuthmuna lo nghahpui ve ngawt ang chi hi ka ni roh va, ka anpui hi an tam ve hian ka'n ring mai mai a, kan 'zialo' tlang ngawt mai. A thing phuntua ṭan ve mai kha thil finthlak a ni tihte hi chiang kur chung si-a chian lohpui awl berte zinga mi a ni hial lo'm maw chu?

Khawvelah hian mi tam tak, an nih tum ang ni pha ta lo te; tlachhe ta phut te an kat nawk a, kan tlu phuk phuk a. Tu dang leh eng dang vanga chhechhuak ni lovin, keimahni vang a ni deuh zel chu a nih hi.

Banga calendar-te hian eng thu tak sawi leh zel ang maw? Calendar hi ni leh thla chhiarna'n chauh kan hmang liam leh ang nge, 'Chawlhni' leh 'Holiday' chhinchhiahna'n?

Pakhat pahnih... 31 thlenga remkhawmna lehkhaphek ni ngawt lovin kan hlawhtlin ni leh thla chhinchhiahna lehkha mawite han ni ve se, kan hlawhtling hmelte hi calendar hian bang aṭangin min lo hriatpui ve tawh se, ngawi renga kan tana hun lo chhiar ṭhintu hlutna hi a punte pawh a pung deuh zawk mahna le.

Keini ang mi nikhualo tan hi chuan nikum calendar kha hun hlui chhui kirna'n ṭangkai teh mah se, kan nun leh thiltih, kan engkim chhui letna'n a tlak loh tawp a. Hman nawn leh theih a ni tawh lo ang bawkin, bekang leh eng ilo funna'n bak a tlak vak tawh loh achha chu a ni. Kumin calendar hi chuan danglam nun nen kan hun hmang turin min tharpui se, 'kum thar' han tih ngawt maite hian kan kum zat leh thla thar chauh ni lovin, 'tha thar' min pek a duh a ni lo'm ni?

Nikuma kan hlawhtlinna kha rin nawn reng theih a ni dawn lo va, nikuma kan nui ri kha boruakah a thamral tawh a. Nikuma kan thil tih ṭhat kha a thar reng dawn lo va, nikuma kan lungngai hmel kha put nawn leh theih a ni tawh dawn lo. Hei hi chu kum dang, hun danga mihringte min hruaitu tura leilung ruat sa a ni.

Hun, kum leh thla a thar a, mihring erawh kan nih ang ngai bakin kan thar leh thei tawh ngai dawn lo a ni ang e. Mahse thinlung erawh a tuaithar theih a, kan rilru pawh nghet zawkin kan sawh thei a, kan thlarau pawh phuisui zawkin kan thawm ṭha thei. Hun hluite chu an nihna ang angin liam se la, tuna kan hun thar pawh hi a nihna ang angin a la liam ve leh ang. Lo la liam zel tur hun thar thlirin kan pen ve a ngai a nih hi maw!

Kan dam n^k n^k chuan kum hmasa aia thil ti thei zawk sauh tura ropui leh mak taka Siamtu'n a duan kha kan ni ngai e. Kum hlui ang maiin hunin min liamsan ang a, kan hlui chatuan ve mai mai dawn em ni?

Chuti ang lam a ni lo, hei hi a ni zawk - "I hun i hmang ṭha em?"