Guest writer
Lalzarmawia
Hmehbel khawvel
A khuhhawnna : Mihring finna chu a mawlzia lantirtu a nih chang a awm. Mihring chuan a suangtuah ram chu a taka chenin, thlaah te khian in hmun lo 'patta' dim diam thei tawh pawh ni se la, a bo-na ram chu a chenna leilung tho hi a ni ang! Ngaihdan ṭha pui pui, ṭhangtharte rawn chhawm nun zel tur khawpa nalh vawrhchhuak chamchi mah se, mihring chu 'thilsiam' ve mai a ni a, ramsa chunga a l>n avanga 'mihring' ni ve ta mai hian tih sual leh nih sual mai bakah, pawm sual leh dawm sual a ngah em em a. A pawm thiam tawk sakhua a zui a, a hriatthiam tawk rinna a vuan a, thlarau khawvel aṭanga pawlna a chan aṭangin hmehbel khawvelah a cheng fo ṭhin a ni lo'm ni?
Hmehbel sakhua
Chhia leh ṭha neih tum a, Pathian aia Setana pawh lo thlang tawh; dik leh dik lo inkara nung; sual tura thlemthluk ngai leh fel tura kaihhruai ngai mihring hian khawvel zum leh hriam kara a l>n chhung hian van Pathian hre lo mah se, mihring aia chungnung zawk awm tlata hriatna a nei a, chu hriatna chu mihring thinlungah hian eng hlawhtlinna mahin a nuai reh thei lo. Nia, hun harsa leh tawhkhirhin a theihnghilhtir zo lo va, thihna a tawh a, 'nungdama khawsa' tih ṭawngkam hi a kalsan hma loh chuan a hmuh theih khawvel chu hmehbelna nen a hmachhawn ang a. Thlarau mi lo apiangin thlarau an ngaihven zual emaw a ni ang a, phuahchawp thlarauin mihring a chenchilh dan chu 'nasa' tak a ni ang.
Thilsiam azawnga ropui ber mai hian amah aia ropui zawk awma a hriat tlat avangin thlarau khawvelah a thamral ṭhin a. Mihring thinlunga van Pathian a inpuan hma aṭang tawhin, hmuh loh khawvel aṭangin mihring hian amah betu leh kaihhruaitu nei tlatin a inhre sa tawh a, puithiam hmel a hmuh hma daihin puithu-na nun hian a chawklet daih tawh a ni.
Khatia, Kristianna leh sakhaw dang pawh kan la hmelhriat hma, a hre ve ngai lote tana sakhaw mumal nei lo anga Zofate kan lan lai leh, hmun nghet nei lova a remchan dan anga kan vah mai mai lai khan kan hriat loh hlanin keimahni chauhina kan hriatthiam sakhua kan lo nei tawh a. Hnuaipui leh Hnuaite tana inthawina leh serh leh sang kan khawih lai khan thlarau khawvelah kan thamral fo a, mumang leh Zel, puithuna leh rinna danglam tak nen min thlahtu tam tak chuan mual an liam a ni.
Tuk khat thilthua in khat aṭanga chhim leh hmar pana inṭhen an duh loh lai te, thla serh leh mumanga mi inchei hmuh an duh loh hle lai te khan hnam dang zingah min nuih thei an awm bik chuang lo. Rua leh thing inkar a, 'Sakuh ui lut, ui lut e' an tih tel tel lai khan sap nula leh tlangval chu Thomas Edison-a electric bulb hmuhchhuah >ngah lo l^m hep hep mah se la, ngaihdan mawl leh rinnaa kaihhruai tlattu, Number 13-in a tihṭhaih ve reng tho.
Hnam tin inṭawm
Pakhat pahnih zingah hian eng vang kherin nge Number 13 hi thlahrang hmuha an hmuh bik kher a, thlarau sual nena inzawm tlata an ngaih kher? Eng vangin nge in chhawng s^ng sa thei khawpa pa ropui hian in chhawng 13-na thleng chiah chiah sak a duh tlat loh? Hrilhfiahna pawmtlak awm si lovin, he nungchang danglam tak hi mihringin a ṭhanhnan tlat si!
Dyak-hoin sanghal ramchhuah an neih chang a, in lama mite'n sahriak leh tui an khawih duh tlat lohna chhan hi zawnchhuah theih a ni ang em? Hmakhawsang China rama Gilyak ramchhuak mite'n an ramchhuah hlana an fate chu thing leh ṭiaupho chunga t^l an phal lohna chhan te, an ramchhuah hlana thingkunga an fa-te lo lawn mai vanga ramhnuaia kawngbo hlen tur anga an inngaihna kha eng thlarau hnathawh nge ni ta ngai ang?
Melanesian-hoin anmahni hliamtu thalfang an dahṭhat a, an hliam damna tura damdawi ṭha ber anga an ngaih tlat theihna te; Roman officer leh encyclopedist Pliny-a'n a hunlaia thu dik rintlak ber pawla an ngaih, "Hliam tuar kutah chuan chil chhah tur a ni a, chu chuan hliam damna a keng tel a ni," an lo ti tlat mai te; pian cham' lawm ni-a bati malt> t>-a chhem hlum a, vawi khat thawk l^k apianga hmalam hun >ng ta huai huai anga inngaihna te; China, Japan, Korea leh Hawaii mihovin '4' leh thihna hi inzawm tlata ngai a, sapho ang bawka '13' vanduaina nena an hmehbel tlat mai te; hnam ṭhenkhatin darthlalang tihkeh chu kum sarih chhung vanduaina tawk tur anga an lo inngaihna te hi thlarau hrilhfiahna bu nen sawifiah tumin bei chiam chiam ṭhin mah ila, a dikna kan zawng hmu dawn chuang em ni?
Thu tak zawnna
Friday the 13th ṭih tlat ṭhin mihring chuan leilawn hnuaia kal leh zawhte dum hmuh a hlau tlat! Puithuna thilah hian hnam hmasa apiang an urhsun hma a, hnam hnuhnung apiang an mawl rei ta deuh bik pawh a ni maithei e. Mahse tun thlengin hnam tinin he kan inṭawm puithuna hi kan thlah thei lo va, mimal nuna puithuna nei hran ngat pawh hi chhiar sen chi a ni lo vang.
Grik leh Roman hunlai ata tawh, a hunlai zela mihring finnain van mawngte pawh a hlim dawrh dawrh theihna tur khawp hiala finna leh thiamna lama tawp nei lo ṭhanlenna a neih chang paw'n, mihring thiamna ril tak chu puithuna bawk hian a chawk ho leh tlat ṭhin.
Mahse mihring hian thiltitheia a inngaih nasat poh leh amah aia thiltithei zawk awmin a hre tlat a. Thununtu nei tlata a inhriatna chuan hmuh loh pathian a zuitir a; nunna hi kawltu nei tlatin a hria a, taksa natna leh damna hi khawi emaw aṭanga lo thleng nia a hriat ṭhin avangin puithuna hian mihring chhungrilah ro a rel ṭhin a ni thei em? Thu tak leh thil tak kan zawng a, kan hmu a, kan hmu tih kan inhre lo fo. Mihringah hian 'engemaw' a awm a, tawp chin nei lo thilin kan taksa leh nunna chungah hian thu a nei tlatin kan hre ṭhin. Kristian rinna >ngah chuan he puithu-na hi holam leh lo lam mai mai pawh a ni thei; mahse Kristian zingah ngei ngei pawh hian puithuna la runthlak tak tak kan la kat nuk tho si.
Zawn nei tlat mihring leh a suangtuahna khawvel hi kan hrilhfiah theih hma loh chuan puithuna leh a behbawm pawh hi hrilhfiah hleihtheih loh rinna a la ni dawn chauh a nih mai awm hi le!