Guest writer
Lalzarmawia
En rawh chhum zinga THIHNA lo kal chu
A khuhhawnna: Khawvel hian chhinchhiah mah se, a hre reng ta lo. Kum 200 lai a liam ta. Khatih lai khan chhum zinga Thawhlehna Lal lo kal tur nghaktu mi tam tak chu chhum zinga Thihna lo kal chuan a hun hmain rorelna hmunah a thawn liam hlawm a; khawvel history-a chhum danglam tak mai tawngtute chan leh Mosia hun laia chhum ding hnuaia dingte chan chu inthlau tak an ni.
Chhum zing, lung tizing
Ṭh^lah khua a ro rim rem a, laikingin bel a rawh mem mem a; vanzawl dumpawl ruihah a hlawpt> t>-in chhum a inthuah tip tep a. Kawng z>l phei rawi rawi-ahte chuan motor tlan liam turte chu vaivutin a zial hliah chiai a, chutih lai chuan ralkhatah meikhu a lo z^m chiai chiai bawk a...
Ruahtui pai chhumin leilung a la bawh hman lo va, Nikir thla ni tawh mah se, khawpui ri kal vung vung hriat tur a la awm lo. A ram leilung inpharhna chu khawvel hmar tawp lam a nih avangin zing kara vur z^m leh sur phi seng sengte chuan a kiansan thei tak tak lo. Chutih hun lai chu June ni 8, 1783 kha a ni a, Iceland ram khaw ṭhal, tuifinriat thli leh vur thli vanga nipui khawlumin a nuai ve loh ramah chuan ralkhata meikhu zam chiai chiai chu a tirah a ngaih-la tawk chauhin van lamah khu chho ngiai ngiai mah se, a lo rei deuh a, chhum dum tur ngun maiin a rawn pawlh a, vanzawlah chuan meikhu chu a inpangawzial ta tup tup a. Nakin lawkah chu chhum dum inzial mup mup chuan Europe khawmualah thihna thla a z^r zui ang a, lung tizîng chhum rapthlakah a la chang dawn tih hrelawk an awm bik lo.
Lei chhungril inhrosa
Iceland rama nasa taka chhumpui z^m vel thlirtu an tam chhan chu 'Laki Craters' an tih, lei chhungril aṭanga tlangkang inmun velin namen lova chhum a siam vang a ni. Chu chhum leivak rapthlak tak mai chuan June ni 8, 1783 aṭang khan Iceland mipuite chu chhum lo chat lovin a tuam vel ta a. Romei leh ṭiauchhum anga rei lote chhunga zam ral leh mai ta lo chuan, thla riat chhung zet a z^m phui ta ch<k mai a. Chutianga chhum chhah zet mai hmanga tlangkangin a lo thlen tur thu a puanchhuah hnu chuan, lei chhungril inhrosa thinrim chu a puak keh zui ta nge nge a ni.
Chhum chhah dum tur ngun mai chu buaipui hman a ni tawh lo. A aia tawrhhlelhawm zawkin lei chhungril aṭang chuan mei-alh hl^wm a inphuh chhuak ta ur ur a; sulphur dioxide megatonne 122 vel tur inphuh chhuak zingah chuan gas dang tam tak pawh lei chhungril aṭang chuan an irh chhuak ve nghal a; chirh leh lei sa em em mai chu ruam lam panin an tawlh dul dul mai a. Lei chhungril aṭanga invawrh chhuakte chuan maimawm ril ang maiin tawp chin an nei thei lo va, ruam zawl hnawhkhah tum ang hrimin an tawlh p<r p<r reng a... chutih laia Iceland vur ram khawvel lumzia mai chu!
Ni leh thla r>ng a >ng lo
Boruak sa hulh hulh mai, thawk titawp chawt thei tur khawpa khawlum chuan Europe khawmual hmar-thlang lam chu a tuam ṭan ta...
Iceland ram leilungah chuan tlangkangin a vawrh chhuah sa, ling vurho chu an tawlh a, an tawlh hum hum a. Van lama chhum ding rapthlak zet mai chu a ṭai darh zel bawk a. Ni leh thla lo >ng ve ṭhinte pawh chu chiang lo ruai chauha hmuh theih an ni lek chauh a, Ni-te chuan lumna a nei pha tawh lo.
Chuti taka lei chhungril inhrosa nasa chu vawi khat mai a thleng lo lehnghal a, kum 1783 August leh September thlaa a vaupung leh thinthawk na zet mai chu kum 1784 January leh February thlaah a chhunzawm leh a; Iceland rama mi cheng hmun li-a ṭhena hmun khat - mi 9,000 chuangin an thihpui tawh hnuah tlangkang chuan duhkhawp a la hmuh loh cheu avangin a thawh hnih nan Europe khawmual ram dang a khawih tel leh ta zel a ni.
Cho loh chhum
Lei chhungril aṭanga rawn inmun a ni bawk a, chhum dum tur ngun mai chuan ken tel hri ṭha lo tak tak a nei a, boruakah chuan chu hri ngeiawm zet mai chu a leng tel a.
Iceland ram chhung chauh khawih lovin Scandinavia ramho paltlangin England boruak a khawih chhe tel ta zel a. Khaw lum leh vawt inbuk tawkna ram, kumtluana khawsak relna hmun ṭhaa an sawi ṭhin, England ram boruak chu, chutih lai chuan awhawm lo tak a ni.
Tlangkang boruak leh chhum vanga khawlum tawrh hautak zet mai chu a tirah mihring taksain a tuar hmasa a, chu chu nunnain a tuar zui ta a ni.
England ramah chuan mi an pul puk puk a, khawlum leh hri ṭha lo vangin mi 11,500 chuang thi ngei tura ngaih an ni. Hetia chhum dum a kian a, Iceland leh England ramin pangngai taka ni >ng an lawm leh hnu pawh hian, chhum dum l>n laia thi ve lo, natna hri ṭha lo tak tak vanga la dam hram hramte pawh chu buaipui ber tur pawh awm lo khawpa nasain an pul ṭha ve leh ta a ni.
A sawhkhawk
Chhum rapthlak chuan sulphur dioxide leh sulphuric acid a ken tel avangin mihring tan han tawrh mai mai chi a ni lo. Chhumin a bawh chin a zau em em a, a khuh chin baka boruakah pawh hri ṭha lo a len theih tlat si avangin chutih laia Europe dinhmun chu a zalen hlawl lo.
Lu n^, thaw ṭha thei lo leh ei leh in hrisel lo vangin ni tin 'chhiat tawh thu' an hre reng a, mitthi dar vuak hman pawh a ni lo! Chhum 'anchhia' chuan hmeichhia leh naupang pawh a dimdawi bik chuang lo va, damkhawchhuah ngawt theih a ni bik lo - thihna chuan angkhat rengin mirethei leh hausa te ro a relsak a; in chhawng s^nga pa hausa fanuin a thihpui chu buh hmuha loneitu rethei fanu thih chhan pawh a ni. Chu mai ni law, thlai hnah hring hian hriselna lam a hawi reng reng tawh lo - 'In ei ni la la-in in thi ang' tih ang kha a ni mai!
Mitthi chu za aṭangin sang khatah a pung a, sang khat aṭangin sing khatah... Salvation Army thupui pakhat ang deuh khan, Chung lam promotion hmu an tam em em a, hmun pawimawh - kohhran biak-in 404 vel zet leh ranvulh engemawzah chu he chhum vang hian an mang nia sawi a ni.
Tlangkang tam tak chu he khawvelah hian a lo thleng tawh a. Tunhnai maiah pawh Indonesia-ah mi tam takin buaina leh harsatna thawpikthlak tak an tawk leh a nih kha. Mahse kum 200 liam taa Europe khawmuala tlangkang rapthlak, thihna chhum nena ṭangkawp ang chi kha chu khawvel hian a tawngbaw zen zen lo va, a la hmelhriat leh ta lo.
Thil danglamin ngaihhlut leh ngaihven a hlawh ṭhinna khawvelah hian kum 200 kal taa tlangkang rapthlak ang chi chu, a lam pawh an lamchhuak duh ta mang lo. Mahse 'thih rorelna' leh 'zualko' thu hian kan khawvel hi a va khat hneh tho si em!