Guest writer
Lalzarmawia
Engtin chuan awm tak zel ang maw?
A khuhhawnna: Lungchhe mittui nena ins<tin, beiseina meichher la chhi lui hram hram chungin, "Come home MH370. We Miss You" tihte chu tar kiau kuau mah se, he leilunga an beiseina chhawm nunsak ṭhintu, an duhtakte chuan an mittui hruk hulsak turin damlai khawvelah hian hmel rawn lan leh tik ni an nei ngai ang em le?
Silver wings
March ni 8-ah, keini'na ṭuahpui leh vau inchhem alh tawn karah, ṭhenkhat nuam ti f^lin Chapchar Kut zan lam boruak an la hman hep hep lai khan Malaysia tuipui chungah vanpui a chim a. Chu ram chauhina a mal tawrh theih loh, khawvelin a buaipui tham vanduaina lian lo thleng ta chu 'khawvel titi' a ni mek.
Boeing 777-200ER (flight MH370) chu (keini ram aṭang chuan) kha Chapchar Kut zan khan Kuala Lumpur aṭanga Beijing lam pana a thlawh chhuah hnu lawkin, South China Sea tuipui chungah a khuangcher bo hmiah mai a. Kuala Lumpur aṭanga vailiamtute leh Beijing-a lo nghak mektute boruak turte ka chhuidawn phah ve mai mai a; ka rilru-ah ka putar zaithiam duhthlan, Merle Haggard hla pangchuam 'Silver Wings' a lo lang nghal a. Khami zan khaw thimah khan Kuala Lumpur International Airport-ah awm ve lo mah ila, ka suangtuahna erawh chuan an duhtakte vailiamtute tawrhna a ṭawmpui pha ve vuai vuai tho mai.
Chhun pachanga khua tihar vung vung thei leh zan rehah pawha thlawhna thla tle zawr zawr min mitthlatir nawn fotu, kha 'Silver Wings' hlaah khan tute emaw chu ṭumhmunah an inthlahlel tak chungin an inthlah liam a, lunglenna leh khawharna thlarau thawk na zet maiin a hmer zui vawng vawng a. A vailiamtu zawk kha mi chi hrang hrang zi huai huai karah khawhar takin a ding a. Khawvelah mi tam tak awm mah se, a duhthlan chu mi pakhat chauh a ni a, chu lah chuan hlate khuaah a liamsan ta vung vung mai si a.
Nia, 'Mangṭha' tih a ṭul fo-na leh 'Dam takin' tih a ngaih fo-na ram zauah hian a hma lawka mittui nen a, "Kal lo mai rawh..." tia a ngen lawm lawmna chu a tak ram chang lo turin, thlawhtheihna khawl r<m ham ham chuan a hliahkhuh a, kawlkil lam pana thlawhna thlawk liam tur chu a thlir a; thlawhna thla, Ni-in a chhun tl>t zawk zawkte chu a thamral riai riai a, chumi rual chuan he leilung hi a tan a ruak zui nghal ta huai huai a, a nun chu khat mup chung siin a ruak zo ta a nih kha!
A lunglen a zual ch^ng ni chuan a mitthlaah thlawhna thla, Ni-in a chhun tl>t zawr zawr kha a lo lang leh ṭhin ang!
Zan thim hnuaia hun thim
Inhmu leh tura inṭhen ngawt pawh ṭhenkhat tan chuan tawrh tham a ni a; inhmuh ring bur ngam tawh lo te, inhmu leh ngai tawh reng reng lo tura inṭhente lek phei chu, sawi teh suh, an tan a lunglenthlak chatuan vawng vawng turzia chu! 'Luipui piah ram' bak inhmuh lehna tur hmun duan theih a nih loh chinah tawh chuan patling mittui pawh a s<r ṭhin a ni lo'm ni?
Chu 'Silver Wings' hla mawl tluangtlam, d^wn tithui angreng f> si chu Malaysia Airlines MH370 bo thu hian mi ngaihtuah thartir leh a, an sawi tuipui 'huai' Bermuda Triangle-te chu atthlak takin ka suangtuah zui ta roh hial a!
He Boeing bo hi Zirtawpni zanlaiah a thlawk chhuak a, an beisei ang leh tum ang chu ni se, March ni 8 (Inrinni) zing dar 4-te kha chuan Beijing khawpuiah khualzin mi 239-te chu an ṭum elh elh tawh tur hi a ni a. Mahse an thlawh chhuah aṭanga darkar khat erh awrhah, Inrinni zing lam dar 1 pelh hret (India sanaah chuan Zirtawpni zan dar 10.11) ah, Malaysia tuipui kama khaw pakhat Kota Bharu aṭanga tuipui m>l (nautical miles) 120-a thlawhna-in a thla a zar mek laiin, lei lam aṭangin chhui zui theih a ni ta lo ringawt mai a, 'thlawhna bo thu' chu thang zui nghalin, chu thuthar runthlak ber mai chuan thlawhnaa chuang chhungte chauh ni lovin khawvel chhungkaw hrang hrang a fan chhuak ta mek a nih hi.
Kha thlawhna vailiamtute khan kha ‘zan hnuhnung’ a thil thlengte kha ‘Silver Wings’ ang maiin an mitthla nawn fo tawh ta ve ang.
Tu chhungte nge?
Thlawhnaah hian Chinese 153, Malaysian 38, Indonesian 7, Australian 6, Indian 5, French 4, American 3 bakah, New Zealand, Ukraine leh Canada lam mi 2 ṭheuh an chuang a. Thlawhna a bo hnu hian Italian leh Austrian passport an ruk hmangin Iranian mi pakhat leh tu a nih la hriat loh pakhat an chuang ve bawk tih hriat a ni.
Iranian kum 19 mi, Pouria Nour Mohammad Mehrdad chu Germany-a amah lo nghaktu, a nu awmna lam panin a inchhep chhuak ve a. Iran aṭangin Kuala Lumpur-ah a chho a, Kuala Lumpur aṭanga Beijing pantu thlawhna bo-ah hian a tel ve ta hlauh a ni. Beijing aṭangin Amsterdam pan a, Frankfurt (Germany) ah thlawh luh a, Hamburg-a cheng, a nu nena inhmuh tumin ruahmanna an siam a. Chawlhkar hnih liam taa Karaj (Iran) aṭanga Kuala Lumpur a thlen chhohte chuan, Facebook-ah 'nuam ka ti takzet' tihte a ziak a; a nu nen paw'n phone-in an inbe chamchi a. Mahse an inhmu tawh ngai dawn lo a nih hmel ta!
Chhungkaw tana chhenfakawm zawka nun tum mek, Chinese pa pakhat, Cambridge University aṭanga doctoral engineering degree sualchhuak zo hlim, Dr Yuchen Li pawh bo zingah hian a tel a. Beijing-ah 'high-flying geotechnical' dinhmun ṭha a chelh lai mek a ni. A ngaihzawng Mingei Ma nena innei hlimhlawt chauh an la ni a, thlawhnaah hian a nupui erawh a chuang ve lo hlauh.
Chinese artist rual, mi 24 zet leh an thawhpui (staff) panga pawh bo zingah hian an tel a. Anni-ho hi Kuala Lumpur-a cultural exhibition hmang kal haw lam an ni. A huho deuha chuang zingah Buddhist rual an tel a, sakhaw thila Kuala Lumpur-a kal an ni.
Bo zinga upa ber chu kum 79 mi, Lou Baotang a ni a, calligrapher (hawrawp mawi lam ti mi) a ni. A hawrawp mawi duanchhuahte chu China, Britain leh US cultural institution hrang hrangah pawh mi dangte ziakzir atana dictionary-a khung luh a ni a. Amah ang bawka calligraphy lama inhmang, pitar kum 73 mi Zhao Zhao Fang pawh thlawhnaah hian a tel ve.
US firm XCoal-a thawk mek, Indian thisen kai, Canadian mi Muktesh Mukherjee leh a nupui Bai Xiaomo te pawh bo zingah hian an tel a. Montreal (Canada) aṭangin Beijing-ah an pem a, Vietnam-ah chawlh an hman hnu-in Kuala Lumpur aṭangin Beijing an pan ve a, in lama lo nghaktu, an fapate pahnih chu an hrilh a hai ve ngawt ang le!
Mukherjee-a pu (grandfather), Indian minister lo ni tawh pawh New Delhi khaw daifema thlawhna tlaah kum 40 vel kal ta khan a lo boral tawh a ni.
Khawvel company lar, IBM executive Philip Wood pawh vanduaina tawk zingah hian telin, ani hi US aṭanga Malaysia-a 'transfer' hlim a ni a, Kuala Lumpur-a a inbenbel hmaa a tawp nana Beijing-a ṭul dang buaipui tura kal tum a ni.
New Zealand lam mi, mechanical engineer Paul Weeks-a nunkhua pawh hian d^wn a tisei thui dawnin, a nupui fanaute chuan an hmuh hnuhnun ber ṭuma a khawsak dan danglam tak chu an mitthla-in an hmu kumkhua tawh ngei ang.
Sipai a ni ṭhin a, Perth (Australia) ah a nupui leh a fapa pahnih te nen an pem a. Malaysia a pan dawn chuan a nupui nena an inneih zungbun leh sana a hlip a, "Zungbun chu kan fa < zawk hnenah a pe a, a sana a hlip leh a, a nau (an fapa) hnenah a pe leh a, " tiin a nupui Danica Weeks chuan a pasalin inneih zungbun leh sana a hnutchhiah thu a sawi a. Vanduaina a lo thleng ta si a, "A lo hetih dawn vang a nih hi" an ti ve fo ngei ang le!
Khawvel mit titlaitu, actor lar Jet Li-a tana mi pawimawh pakhat, martial arts thiam pawh bo zingah hian a tel a. Chu pa chu kum 35 mi, Ju Kun a ni. Film lar zet mai 'The Forbidden Kingdom' ah khan Ju Kun hi 'stunt man' a ni a, film-a Jet Li-a chetna hlauhawm tak nia lang chu, ani hian a tak takin a chang a ni.
Bo zinga mi pakua chu an vanglaia hna lama lo inkawp ṭhin, tuna pensioner an nih hnua inhlimchhuah tura Nepal rama zin an ni a. Kuala Lumpur lama kualin, Beijing-a an haw leh tur chu thlawhna bo-ah hian an tel fuh ta hlauh a ni.
Thlawhna bo taah hian naupang panga zinga pathum chu Chinese naupang an ni a, pahnih chu American an ni. A naupang ber chu nausen, chawlhkar 11 chauha upa, Wang Moheng a ni.
Tlipna
Mizo upa-in 'khual thuthang leh ar p^n chuk' an tih ang kha hnam tinah hian a dik hmel. Malaysia thlawhna bo chungchangah pawh hian thuthang a tam hle tawh a, inrinsiak leh inhriat thuisiak te pawh a thleng ve f> ^wm asin!
'Thlawhna bo lai vel khan tuipui chungah thil thlawk chak tak hmuh a ni a, Thlengthawkthei (UFO) a ni maithei' tih te; 'Vietnam tuipuiah thlawhna keh them hmuh a ni' tih te; 'Tuipuiah oil bua an hmu' tih te; 'Co-pilot te'n cockpit-ah nula pahnih an ṭhuttir ve' tih te a ri nawk a. Firfiakte chetna a nih rinna pawh a lian hle.
Thlawhna bo chhui leh zawn hna thawh mekah hian Malaysia chu China, Vietnam, USA, Thailand, Australia, Singapore, Indonesia, New Zealand, Japan, India leh Philippines ramte'n an lawng leh hmanraw neih ṭha ṭha-te hmangin an pui mek a, passenger chhungte chauh ni lovin, khawvel hian 'thlawhna hmuhchhuah thu' a thlen leh thlen loh a ngaichang ta ṭhup a nih hi.
Hetia Malaysia thlawhna a bo hma hian, kum 2009 June ni 1 pawh khan Atlantic tuifinriat chunga a thlawh mek laiin Brazil aṭanga France ram pan mektu Air France thlawhna chu a bo ringawt tawh bawk a. Khualzin 228-te chu vawiin thlengin hmuh an ni leh ta lo va, thlawhna keh themte erawh chu tlem azawng chhar leh a ni.
Van boruakah mu angin l>ng thei hial tawh mah ila, mihring suangtuahna chapo tak chuan Sikeisenah te hial pawh bu chheh han tum uaih uaih tawh mah se, kan tlakna leilungah bawk hian hnuhthlakin kan awm leh ṭhin a, kan thamral leh mai ṭhin dawn chu a nih hmel a; "Nangni, 'Vawiinah emaw naktukah emaw, chumi khawpuiah chuan ka kal ang a... ka sumdawng ang a...' tite u, naktukah chuan eng nge lo awm dawn in hre si lo. In nunna chu eng nge ni?..." (Jakoba 4) tih lai thute hi a la dik chatuan zel dawn zawng a nih hi maw, tiraw ka pu?