Thirdeng helna

A khuhhawnna : 'The Heroic Blacksmiths of 1798' tia hriatlar hi Mizoram buai lai chanchin tluk zetin sapho paw'na an sawi lar zinga mi a ni. Kum 1798 lai daih tawha thil thleng kha a ni a, an chinchin behchhanin thawnthu leh hla tam tak a chhuak tawh a, khawvel history-a thil thleng ngaihnawm leh rapthlak zinga chhiar a ni. An chutih hun laia rorelna dik lo t^wng tura tute emaw intelkhawm chanchin a ni a, chutiang rilru an put chhan pawh, an roreltute chuan an mite chu ran rual ang lek chauha an en vang a ni.

'Helna' chu khaw'nge?
Hel chu tu'nge a nih a, helna chu khawiah nge a inṭan?

Hel chu mihring a ni ngei mai. Mahse mihring piah lamah hian thununtu a awm a, chu thinlung a ni. Ni e, mihring thinlung hi 'hel' chu a ni a, a duhzawng hmu tura mi dang a beih chiah hian thinlunga 'hel' chu a lo lang ṭhin.

Kum 1798 khan Ireland ramah dinhmun leh chanvo inthlau lutuk vangin helna a chhuak a. Irish mipui chuan kha helna kha an la chhuang em em a. Chutih laia fei nena zalenna famkim nei tura pasalṭha lo martar tate chu tun thleng hian an chanchin sawi nuam an la ti reng.

'Blacksmith-ho helna' an ti a, an zinga a che fuh lo pawh ṭhangtharte chuan che fuh lo angin an en thei lo va, hnam tana inpumpek ṭhak ṭhakah an ngai tho. Ṭhenkhat chu khaihlum an ni a, ṭhenkhatin an ram an tlan chhuahsan a, ṭhenkhat chu indona mualah fei khawh tuar lovin an martar a, thisen nena zalenna lo sual tawhtute chu Irish mipuiin zahna chibai an b<k a ni.

Thirdeng helna
Patrick Archer-a poem i chhiar tawh em? Archer-a poem aṭang hian Ireland rama thirdeng helna chanchin chhar chhuah tur a awm.

Meath-ah Paid O’Donohoe chu Yeoman sipai captain pakhat hian a sakawr kea pheikhawk vuahsak turin tharum nen a nawr vak mai a. O’Donohoe dawhtheihna chuan a tlin bik ta lo va, captain chu a that ta a, chumi ni aṭang chuan thirdengte helna chuan dolung leh tuboh a thliar hrang ta lo va, indo a ngai ta a ni.

Thirdeng Hammond-a
Ireland ram chu Wicklow, Wexford leh Carlow ram bung angin a la awm a. Helna a lo chhuah khan thirdeng zinga pasalṭha lar em em mai an kawl a, a hming chu Henry Hammond a ni.

Hammond chhungkua hi Norman hnam an ni a, Ireland-ah thirdengin an inbengbel a. Irish nupui neiin, Carlow chhim lamah chhungkua a din a, Catholic kohhran mi ṭangkai a nih bakah, a sumdawnn a len em avangin an chhungte nia inngai tlat pawh an tam ang tih chu inhrilhhriat leh chuan pawh a ngai lo.

A sumdawnna vangin ram chhung hmun hrang hrangah a zin kual ṭhin a. Helna a lo chhuah lai khan thirchher helna zawm mah se, a zinnaah rinhlelh a hlawh ngai lo. Mahse Hammond chu pa nuamsa a ni rei thei ta reng bik lo va, Kilkenny hmunah indonaa a hman tur, fei a siamtir tlut tlut ṭhin, tia puhin an man a. An rinhlelhna leh puhna zozaite chu a hausakna sum leh a hnam a hmangaihna thinlung chuan a chhan zo ta lo va, khaihlum tura tih a ni.

Mahse vanneihna chuan damlo hnukchat mai tur ang vel hian a la nunpui hram hram a. Nu thiltithei tak mai, kum tina thlarau sual pai mi pathum ngaihdam theihna nei tia an hriat, Eleanor Doyle chuan Hammond-a chungthu an lo rel tawh chu a rawn s<ttir hlauh mai a, amah ang bawka 'thlarau sual pai' mi pahnih dangte nen 'taksa himna' changin Thomastown-a a In lamah chuan sahimin an haw leh thei ta.

Hlimah hlim luat a awm

An han haw ta chu, a ṭhianteho nen chuan an him vanga hlimna chan dan tawk an thiam ta lo va, helna lo chhuah chhan, Yeomen captain tualthih thu chu titi thupuiah an han nei chat a. Helho hla chuamte chu an sa rual vel a, an ti fuh ta lo.

Yeomen-ho chuan Hammond-a leh a ṭhiante hlim thawm chu benghup khum bik mai lovin, rorelna hmachhawn turin Kilkenny rorelna inah an hruai nghal ch<k ch<k a, zahngaihna chuan Hammond pawh a tlansan ta!

Hammond-a ruang chu sakawr tawlailirin an phur a, St. Mullins thlanmuala an phum thlengin engtia thi nge tih a hriat ta loh.

Hammond hriatrengna
Thirdeng helna chanchin chipchiar aia ṭhenkhat chuan Hammond-a thihna hi an ngaihven zawk nia sawi a ni.

Rorelna hmaah thiam chang lovin a tualthi a, chu a tualthihna chuan a chhungte a kaihhnawih ta zel a, chhungkaw hung tak kha chhungkaw awhawm loh berah an han ṭang nghal zat a. Yeoman-ho chuan an chenna in an halsak vek a, Hammond chhungkaw zinga damkhawchhuak hmuh tur an awm lo.

An bawng in leh vawk in chen chuan hal darh a ni a, helna inlumlet but but chuan Hammond chhungkua leh an neih sum zawng zawng chu a pumhmawm zo vek a, leiah hian chan an nei lo.

Helna a tawp a, Hammond thlah kal zel nia insawite chuan Hammond-a hmun hlui chu 'Hammonds Hill' tiin an vuah a, chu an hmun hlui aṭanga Graiguenamanagh-a an insawn hnu chuan thirden hna bawk han thawk leh mah se, helna chuan Hammond chhungkua chu a hmet chau zo ta a ni.

Hmanah thirdeng thawm
Kum 1798 daiha mi tawh kha a ni a, hun leh kumin a nuai ral thei chuang si lo...

Irish mi tam tak chuan khatih hun laia thirdengho helna kha an la ngaihven em em a. Tunahte hian an dolung leh tuboh thawmte kha hre tlatin an la inhria a, Blacksmith-hoin mual an liam hnu kum za tama pawh an thawm chu an suangtuahna bengah a la ri chhawr chhawr reng a, an mitthlaah Blacksmith-ho an ch^m tlat a ni.

He kan Zo hnam pawh hian zalenna sualin kan lo bei tawh a, kan pi leh pute'n lu chhum ban chhum huama an lo sah zau tawhah hian hnam dang awpbehna hnuaia kun chatuan mai mai tura inphal lovin, thih ngam lo pu-in pasalṭhate an lo pen chhuak tawh a, martar-te thisen kha a zahawm a, damkhawchhuakte thlantui hi duhawm a, sawisep leh uankhum mai mai atana phal chi ziaz^ng a ni lo.