Guest writer
Lalzarmawia
"I ti thei"
A khuhhawnna: Khatih lai khan ka mi hmuh ngai loh pakhat a awm a, ani paw'n min la hmu ngai lo. Chu pa chuan l>ngah min sawm a, ṭhian pakhat nen zan dar 9 pelhah, len rei his^p ranin kan lenna pa chu kan ṭhutchilh a. Mihring zinkawng leh politics kalkawng te; thu leh hla bakah khawvel dang chanchinte kan vawrh kual chiam a, kan lenna pa chuan a duh tak a la sawi ve lo. 'Ka duh ka sawi dawn," a ti mawl tawp a, hla taka khawdur ngaihtuah niawm hrim hian a melh ngai a melh vung vung a, hun ren hlek lo hian a ṭawng muang ban chut a, a aw chu zaipawl tlar hnung lam aṭanga inthlahrung l>k lo va soprano-ho han nawr dup dup nana duhawm fahran mai hi a ni. Thu tak hlirin a khat a, thu tak hlir a sawi a, ngaihtuahna fir hlang hlaka khat thu ṭha tak tak min fah a, a ṭawng leh tawh dawn lo emaw tih hnuah, 'Ka ring che. I ti thei' tih ṭawngkam hi a hmang teh kher a...
Ka ti thei maw?
Hniakhnu ka nei a, hmabak ka nei a, ka tan nimin a liam a, vawiin a lo thleng a, naktuk pawh a lo la thleng dawn pawh a ni ang, eng'e ka tih theih chu? 'I ti thei' min ti miau a, tih theih zawng ka nei khawp ang. Mahse tih theih loh hi nei tlatin ka inhre thar a, chu inhriatchhuahna aṭang v>k chuan 'I ti thei' tih bawk hian min hnuk kal leh a, ti theia ka inngaih tlat chuan hnehtu ka ni dawn tih ka ngaihtuah nep nep ṭhin.
Hnehna chu eng'e a nih a, hnehtu chu tu'nge a nih? Ral dona hmuna huaisen taka hmelma tlawmtu hi hnehtu chu a ni a, hnehna chu a takin a lantir ta ni turah ka'n ngai phawt a, a lo ni chuang reng reng lo. Kum sang engemawzah liam taa khawvel lal fing ber ni tura Pathianin finna a pek, Lal Solomon-a khan thu belhchiandawl min lo hnutchhiah tawh a, khawpui hnehtu ai chuan ama ngaihtuahna thunun theitu chu a ropui zawk thu min lo fah daih tawh.
Hun lo kal tur ka suangtuah ve fo a, hun lo thleng tur hmu lawk anga ka inngaih ch^ng apiangin harsatna leh buaina a tam dawn ni tlata hriatna hian min delh fo. Mahse mahni inhnehna chuan 'I ti thei' tih thumal hi a takah a chantir a, hun lo kal turah ka innghat ang a, ṭhu chungin hun remchang erawh ka nghah a thiang lo va, hun remchang chu keimah leh keimah hian ka insiam a ṭul tih hriatna hian 'I ti thei' tih thumal hmangin, hriat loh ram aṭangin duhsakna leh thurawn duhawm ber min pe ṭhin a, kan damchhunga kan lungawina nasa ber chu kan thawhrimna, tawrhna leh chona nunah hian a awm tih ka hrechhuak ta.
Entirna i nei em?
'I ti thei' tih thumal hmanga ka ngaihtuahna vakvel chu mite'n min ṭawmpui thei dawn em, ka hre lo. Mahse entirna satliah pawh ni lo, entirna, a cho-a min cho zek zektu hmeichhe nun pakhat ka hria a, chu hmeichhe ropui chuan mite'na an peih loh leh an tlin loh tur nia an inhriat hnua hlawhchham an intih fo-na nun n>pzia te, mite aia kal thui deuh hlek a, ropuina hlawhchhuah dan thur<k te min hrilh nawn ta fo mai. Hmeichhe ropui ka tih chu zeng natnain a man, Lis Hartel a ni.
Danish hmeichhe ropui, kum sarih chhung emaw vel zeng natnain a man beh tlat, che thei lova let hl^wm reng mai, a natna tidam tura vawi tam tak an zai hnu pawha damdawi-in khuma che thei chuang lova mu leh mai ṭhin chanchinah hian hringnuna harsatna paltlang theih dan thuruk chu hai chhuah tur a awm. Hartel-i chuan pasal a nei a, a pasal tan chuan nu hnemhn^nawm lo ber zinga mi a ni hial ta ve ang. Tuk tin zan tin hian an inpawm kual v< v< reng mai a. Mahse Hartel-i chuan zeng natna vanga mi dang inbuaipuitir reng chu a tum hauh lo. A damna tura a tih tur an chawh ang ang chu hmaih nei hlek lo hian a zawm zat zat a, dim lo baksaka amah hr^wmtu, zeng natna chu a uan khum ve hun thlentir a tum tlat a, mite'n dam leh tawh ngai lo tura an ngaihna tak chu dam leh tur a nihna thupuanah a ngai hmiah a, harsatna leh hrehawmna paltlang thei lo tur chuan a indah phal lo.
Hmasawnna chhet> a neih chuan, hmasawnna lian zawk nei turin a inpuahchah nghal zat zat ṭhin a, wheelchair aṭangin zakd^wmna tiangah a inhlangkai a, zakd^wmna tiang aṭangin tiang hawl pangngaiah a inhlangkai leh a, tiang a hawl thei tih a inhriat hnuin, a tleirawl tirha a lo tuipui tawh, sakawr chung chuana intihsiakna (equestrian) lam chuan a lung a len zui nghal thuai a, a chhungte'n phalsak lo eng ang mah se, wheelchair-a ni tin nun hmang ṭhin khan sakawr chungah a nun hman a tum tlat a, tluk leh tlak fawmkem chungin sakawr chunga chuan a zir tlut tlut a, an pawm kan hnua sakawr chunga inb^ng liam mai mai ṭhin khan a tum miau a, rei lot>-ah ṭanpui ngai lovin sakawr chungah a lawn a, zeng natna chuan a ngam loh a tawng tih a inhre tawh ang - Hartel-i chu intihsiaknaa tel leh thei tur khawpin a chak ṭha leh tlat tawh!
Zeng che thei ngai reng reng lo khan mihring tha chakna let engemawzaha chakna ngah, a sakawr a thunun leh thei tawh a, sakawr a thunun thei chang a ni lo va, mi dang sakawr pawh hneh thei tur khawpin a sakawr chu a thunun a, Denmark ram tana lawmman hlu tak ṭum hnih zet lo la tawh khan a ram tan lawmman lak leh a tum urh bawk a, a tumna chu a hlawhtlinpui leh thei ta. Zeng che thei lo kha zei takin sakawr chungah a chuang kai nalh a, an intihsiaknaa hmeichhe dang reng reng an tel ve lohna, Olympic Games equestrian-ah Hartel-i chuan khawvel hmuh turin a sakawr a thunun leh ta a, khawvel pum huap intihsiakna ropui berah lawmman pathumna a la leh thei nia mawle!
Hartel-i enkawltu doctor chuan eng thu nge a sawi tak? Hartel-i dinhmun hniam zel thu a sawi tawh lo va, damdawi a chawh tawh hek lo. Hartel-i hmangin harsatna damdawi a sawi ta zawk a - "Hartel-i hi sakawr chunga a chuan ṭhin avangin a taksa a chak ta a ni lo - a tumruhnain a natna a hneh a ni zawk. A tum tihlawhtling tur hian a hmanraw hmuh theih zawng zawng leh a hun remchang neih zawng zawng a hmang zo vek a ni," a ti a, Hartel-i'n chak nana a infuihna thu pawh a sawi tel. Eng thu nge nia i rin? "I tih theih i inrin tlat chuan engkim i ti thei."
Awlsam leh hahthlak
Nun hi eng'e nia i hriat? Nun kan hman chhung hian tluang mam purha dam chhung hun tlingtla ta sawi tur i hriat ka ring lo. Nun hi indona a ni a, nun hi hna a ni a, nun hi hlawhtlinna a ni.
Kan nun kawng hi awlsam leh z^ngkhai tak tura duan a ni lo va, awlsamna leh pehhelna kan zawn chuan kan buai thui mai mai ṭhin. Tih takzeta beitute chuan Mt. Everest tlang chhipah hnehna hlado an lo chham tawh a, hnehna leh 'I ti thei' tih thumal dikna hailang tur hian harsatna vawi engemawzah an lo tawk tawh asin.
Hausak thuai duh leh hlawhtlin thuai duh mihringte hi a tluchhe hmasa sa-ah an ṭang ṭhin an ti a, hlawhtlinna chu a lo kal dawn hnaih apiangin harsatna pawh a lo hnai zual ṭhin a; mahse hneh leh ngam tumte thinlungah chuan 'I ti thei' tih thumal hi a beh tlat ṭhin avangin harsatna chuan mihring a ngam ngai lo. Nun hausa nei tur hian retheihna paltlang a ngai asin!
'I ti thei' tih thumal phenah hian 'Inringtawk rawh' tih leh 'Ding nghet rawh' tih thumal hi a lo lang ṭhin. Kan nunah hian thleng thei lo a awm lo va, a lo thleng tam ber chu keimahnia innghat a ni ṭhin. Mi dangin min ṭanpui theih nan eng'e ka mamawh a, mi dang ka ṭanpui theih nan eng thil nge ka neih ve a ṭul? Lei belh emaw, neih belh emaw tur a awm chuang lo va, ka nei sa tawh - keimah hi!
Mi hlawhtling tak tak leh dinhmun duhawm ber bera dingte hi mi fing ber ber leh mi nihlawhte an ni lo va, pianphung leh pianpui duhawmna neite chauh hi a duhawm hlente an ni hek lo. Pianpui malsawmna chuan pachhiatna a thlen duh khawp mai a, mite an thatchhe ṭhin. Mahse mi tak takte thinlung erawh chuan hringnun hi phurawm riau hian an hre thei tlat bik ṭhin a, harsatna leh buaina hmachhawn huama bei ngat ngattute hian 'I ti thei' tih thumal dikna hi a tawpah an dinchanpui a, heng mite vang hian khawvel hi hlawhtlingin a lang ṭhin a lo ni.