Thlifim angin le!

A khuhhawnna: Kan khawvel hruanghrau takah hian ṭawngkam phawkphawhraw tak tak te, mi awkhrawl leh phunglung tak tak te thla zap ri leh thawm thangva te chuan min uap a, min luah a, min chamchilh reng reng a. Chuti ang inhrosa leh thawm ri vut vut karah chuan fur khaw tlai ni tla tur >ng riai chhim a, thing hnah no nghelhte kara thlifim rawn thawk ve leh heuh heuh ṭhin ang hian kha'ng ka tawn ve hun liam tate kha thinlungah zawi t>-in an lo ri leh ṭhin.

Nizan khan eng thu nge ka ziah ang aw, tih ka ngaihtuah a. Ka ram, ka hnamina a eng kawng hawi emaw ti tala a ṭhatpui tur han thai chhuah theih ka duh hle mai a. Mahse chuti ang thu ril ropui chuan min pawl lem lo. Khum aṭangin ṭhutthlengah ka insawn a, zan rehah TV ka han tinung a, "Warrior" film hi an lo tichhuak mek a, duh thlan tuma TV en ka ni lem lo bawk a, ch^ng dang k^n l>k lovin ka en tluan ta parh a. Thu ziak tura chumi zan ka inserh hranna chu eng khaw ruai lovah ka chan ta a, a tuk lam atan ka khek ta rih a.

Vawiin chu khua a nuam lo hle mai. Chhum a zîng ch>k a, ruah a tla leh siar siar ṭhin a. Ka tawn tawh thil aṭanga tute emaw han ben deuh taih taihna tur thu ziah tumin khawlthluaknei hmaah ka'n ṭhu a. Bul ka'n ṭan ta ch>ng a, ka tui lo leh zo ta ngawt mai a! Chutichuan, rilru han thawi harhna'n tiin zai ka'n hmet chhuak a, khawlthluakneia zai ka dah zozaite hi ka ngaihthlak lohna pawh a rei ta hle mai.

Ka rilrua lo lut hmasa ber chu Lalṭanpuia Tochhawng a ni. "Zoram khawvar hun chuan" tih kha han ngaihthlak thar leh ka duh deuh a, ka hmu ta hauh lo mai a. Hmanah kan ṭhianpa Hmingsanga hian min pe ngei kha chu a ni si a, a ngaihthlakte pawh ka ngaihthlak fo kha maw le. Amah Hmingsanga pui roh nen hian Lalṭanpuia kha a dam laiin, kum li emaw kal ta khan a chenna inah kan lenchilh tawh a. Lalṭanpuia khan hawihhawm tak, inhawng tak, nelawm tak leh inngaitlawm diai khan min lo chiauau a. Ka mitthla hian khami ni kha a hmu vang vang mai.

Lalṭanpuia kha hmangaihna leh Zoram atchilhtu a ni. Chu chu amah kan kawm hma-in, hmanah, kan naupan laite pawh khan a hla hmangin kan lo hre dim diam tawh a. A nunkawng kan hmu tam ve lo va, hmaihmaah erawh a awka ngei kan ngaithla a; kan ngaithla ni mai lovin, kan duh apiang kan zawt phawng phawng a nih kha.

Zoram chu inrahbehna, inhnuaichhiahna, hmangaihna tel hlek lova mipui hrînna hmun ni khan a hmu a. Engtikah emaw chuan Zoram khua a la var ve ang a, chutih hunah chuan hmangaihna kutin kan la insuihkhawm kha a ring a, a beisei a, a thlir a. Chu khaw lo var tur chu van aṭang hian ban phak maiah a lo hnai tawh ang hial khan a suangtuah ni awm a ni - a sawi danin.

A hla chungchang te, a a hla phuah dan te, a mimal nun te, a ṭhian leh unaupa Lallianmawia Pachuau nena an nunchan chungchang te kan zawt vel chiam a. Hun liam tawh thilte chu inthlahrung tak, mahse khuh mawi vek kher lo-te paw'n min hrilh ve mai a. Kum 1977-a Zawlnuama YMA Inkhawmpui Lian (YMA berin "General Conference" kan han ti ṭalh ṭalh kher ṭhin hi ka Zo thin-in a ngaihtheih lohzia hi!) ṭiah ni-a an haw lamin lunglen van kaia "Ding rih rawh hlim lai ni" tih a phuah dan te; khami kum veka "Pialral ram mawi" a phuah dan te kha a sawi a. Kei ang bawka pa titi-thiam ni bik lem lo a ni. Mahse amah aṭanga chhuak kha - mihring aṭanga ngaihtuahna luang liam lo hn^m chhuaka kha a hlu mawlh mai si a.

Kha'ng kan tel ve lohna nun leh hun a sawite kha kan suangtuahpui a. Zoram khawvela kum 1980 leh 1990 chho vel thlenga an aw a thangkhawk reih reih ṭhin laite khan pathlawi rual leh rawlthar chhuak >k >k tawh chin kha chuan an khukpui l<t a nih kha. Kha'ngte hlei hlei khan a ni, kan rual < deuh zaithiam leh hla phuah mite kha min hluttir ṭhin zawk chu ni!

"Kan mi hmasate khan hlarua deuh bik kan neihte hmang lovin, ṭawngkam tluangtlamin fakna hlate an phuah mai a. Kei pawhin chuti ang chuan ka phuah ve ta mai a," tih ang lam deuha sawitu hlaphuahtu kha tu nge ni ta kha aw? Kan Zo hlarua, hla bik zaih mai kha chhawm nung lo hmasa chu fakna hla phuahtute an ni thei mai awm asin. Zo ziar^ng hlutna ṭhiattu hmasa pakhat chu! A enga pawh chu ni se, hranghlui lama an lengzem leh lenglawng phuahtute leh fakna hla phuahtute kalphung an kaikawp ta ni maw, rual < deuhte'na hla an vawrh chhuahho kha thu leh hla tehna fir aṭang chuan "a hla lo" viau maithei e. Chu lam phei chu vawiina ka rilru-a lang lian pawh chu a ni law. Kan rual < deuhte'na an ruah ṭham loh hla min rawn hlui ṭhina kha vawiina ka ngaihthlak chu a ni miau a, an hla thukphum leh a buaipuitu te nun zawk kha ka han ngaihtuah a, ngaihawm riai riai hian ka hria a ni.

Hlate chu ka han ngaithla zel a. Amah Lalṭanpuia Tochhawngin-a Saiha aṭanga Aizawla a nupui fanaute a ngaih hla kha a ni -"Hmangaihte lenna chu thlir hian a lang si lo, Mahse engti ang pawhin kan kar lam hla mah se, Ka thinlung hmangaihna leh ngaihtuahnate chuan An chungah thla zarin a awmpui reng ṭhin..."

Ṭhenawm U Sanga leh khatih laia Lalṭanpuia fan-te khan khawi lamah an mit chu len ve ang maw!? Chhun pachang ni sen sa hnuaiah, khawchhung reh tlawk tlawkah khan kha'ng hla-te kha khawi lai mual emaw aṭangin a rawn ri chhuak vau vau ṭhin a. Nau awm pah leh buh pho ven pah te khan ralkhata an hla ngaihthlakte kha kan lo thiam nal ve f> ṭhin a nih kha maw!

Lallianmawia hlate kha Inrinni zanah, kar tluana ram riak rawn haw chhuak ni awm tak, ^m taka "weekend" hmangtute khan thlanmual ruamah khan -

"Hlim lai puan ang a chul tur hi,
Ka dawn ngam lo, Mampui;
In pam' lua e, inṭhen tura'n,
Mampui ngaithiam hram ang che..."

te an han ti p^wr huam a! Luite kama uchang tlak ri tluar tluarte nen khan bengah a ch^m thar leh mai ka ti! Thuneitu nih inchuh thawm leh Zopa nunzia nena inhmeh lo tak maia a chhe thei ang bera tuteemaw an inchirhtheh nuaih nuaih lai hian kha'ng "mi awm mai mai" te kha an ngaihawm thar leh ṭhin a. Khawvel mawia hringnun mawi tak hi ṭingṭang hrui kim tawh lo leh Biaksailovi nen an han z^p a, an chheih per vel a. Lungawi takin thla eng hnuaiah-te khan "tape" te pawh an khai fo a, long coat leh lukhumparh nen tute kawmthlang thim laiah emaw-te khan C. Vansanga aw tliang thik ru deuh hmel tak khan -

"Hei hei, zanpar rimtui min thliah la,
Awi awi, ka nuam ngei e:
Aw! a ṭhianga lendun hi..."

an han ti a. Tu dem rual leh tu thik rual an ni 'nem! An duhthusamte kha khaw >nga puang ngam lovin, tu hmaihma emaw-a puang kher lovin, kha'ng zan thim hnuaiah khan uluk takin, phur takin an leih bua a. Inhmangaihna leh inngaihzawnna te chu kan Pathian awih zawng tak mai hi a nih hmel a, a ngaithei lo lem lo turah-te ka'n ngaihsak pek a! A nei zo deuhte'na "tape" an khai chhuahte kha an han lam hual a. Zawhte chuang battery dup ul khawpin -

"Aw! i ngaih a zual em mai,

Chawnpuipar-iang-i,

Nang lova ka tlei hi mi ring lo la;

I rauvi thla lungmawl tal hianin

Mi rawn zawng ve rawh,"

tiin Helen Zaithankungi-te kha an zaipui awl awl a. Khaw chung tlang chhip aṭanga khaw rawn ep a, zan thla eng riai ruai hnuai a -

"Ka tling lo a ni, Mapui..."

an han ti rawng rawng maite kha! Nia, an tling lo a ni! Mualphonaah ngai lovin an nun saruak chu a la meng rei f^lte'na muthmuna an lo hriat turin an puang chhuak ve mai a ni!

Khawvel hmun tin maiah hian hlauhawm a inphum ru a. Mahni infakna leh inthupna-in leilung hi kan luah ta em maw chu tih tur a ni a. Dawt hmangin khawvel chu tuam mawi mai mai ni-te hian a lang fo a. Mahni inhamhaina leh chanṭha changtu zinga kawngkhar vengtu tal nih tumin kan phe suau suau a. Chuti ang thawm rapthlak leh nunchan rapthlak karah chuan Fam Kaphleia ang bawkin hla tak aṭangin khawvel hi ka thlir ve ta fo a. Chu hmun aṭang chuan thawm ngainatawm leh ngaihawm em em chhuah ṭhin zingah chuan "mi naran" te kha chiang tak hian ka hmu ṭhin. Khawsak phungah te, nunho-naah te, rorelnaah te, mi thusa zingah te, vantlang nuna "awhawm" kan tih ang chin zingah te hian chhiar tel ni ve hlawm ṭhin lo mah se, thlifim ang maia thawm zawite kha chu englai pawhin an duhawm reng a ni! Kha'ng mi satliahte kha... Kan mamawh changa kan faifuk ve mai maite hi min lo hriatsakin, pawn lam leh chhung lama kan thlan s^ hi min thawi thiam ṭhin si a!

Nang chu e, ka nunah hian thlipui angin rawn thawk suh. Thlifim angin lo leng ang che.