Ram kan thu!

A khuhhawnna: Ka pian hma khan ram hi a lo kang tawh a, ka pian hnu-ah pawh ram hi a kang leh ṭhin a, kei ngei pawh hi ram kang tuar tawhtu ka ni a, ram kang ṭhelh ve tawhtu ka ni a, mahni ram ngei tikang tawhtu pawh ka ni!

Kum dang ang bawkin dawhkan kila ṭhu ṭhinte'n ram kang chungchanga an thurel kha chanchinbu kaltlangin January 17 khan ka lo hmu ve leh a, a kum a tin danin an va rel ṭha leh dup dup "ṭhin" em! Khata State Level Committee on Fire Prevention member-te CMO conference hall-a an ṭhut khawmnaa chief minister ṭawngkam an rawn tar lan: "Ram tikang duh hrim hrim misual kan awm a, sorkar hun tiam chhunga hal duh lote leh roadside reserve tikang duhte hrem ngei an nih theih nan dan lekkawh turin hma kan lakho a ṭul. Kan pipute kha chu lo an hal vanga kangmei chhuak thei lakah an fimkhur ṭhui hle," tihte kha kan lo hmu ve a, a dik ngawt mai.

Nia, ram kang hi "misual" sulhnu a ni awm e. Mahse ram kang apiangah hian misual sulhnu a awm thung lo. Ram tihkan hlau bertu chu loneitute an ni a, lo nei ve ngai reng reng lote hian ram kang hi ralkhat aṭang bakin an ngaipawimawh teh chiam lo ve maithei bawk. Ram tikang thei khawpa thlawhhma lak nachang hre khawpa mi taimate hian vanduai thil thu-in ram an tikang palh fo a, a pawi ti ber berah leh ṭap nasa ber berah an ṭang a, ram tikang lo tura mei kawng siala an beih hah dan te, an thlawhhma chu a kan ṭhat poh leh an chan a ṭha tih hre kur chung si-a vahchap hal ṭhaṭhum ngam mang si lo va an hal de de dan te ka han chhutpui hian, he kan Zoram khawvel zau-ah hian ram tihkan hlau ber chu loneitute hi an ni tih puan thar hluai ka chak fo mai.

Amaherawhchu, Aizawl aṭang hian lo hal hunte hi an bithliah leh ṭhin a - lo nei ngai lote hian! Anni duhthusam chu ka hrethiam. Ram hi an han ui khawpah! Ram hi a kan an han hlau khawpah! Kan rama thing leh maute hi an chereu phah an han hlauh vet vet khawpah! Amen! Hlauh tur dik an hlau hi ka lawmpui a, anni aiin loneitute hian ram hi a kang vak ang tih an hlau zawk fe tih erawh ka hriat chian avangin ka lawmna a zual ṭhin.

Loneitute finna zarah, hmakhawsang aṭangin khawchin kan chhiar a, thla det dan leh ruahtui tlak dan aṭang te hian engkim hi an lo chhut fel thlip thlep a. Sik leh sa mai a ni lo, leilung tlak dan te, lo hal hun atana hun ṭha te, thli thawh hun leh a thawh dan leh thawh zawng kimchang te, thlai chi thlak hun atana hun ṭha te, vutd<r chhawrnahawm hun leh eng ilo te hi eng bu mah chhiar lo pawhin, hmasang aṭang khan a zir chiangtu intite ai mahin an hre hneh zawk a. Sum leh hna atchilha eng scientist emaw eng roreltute emaw ṭhuthmun aṭanga teh ang chi hi loneitute tan innghahna bur chi a ni a ni lem lo fo a. Anni chuan science subject te, political party tih lam reng reng tel lo hian engkim hi an nunkhawchhuahna'n an teh fel thlip thlep a, van chung sanga thla aṭanga lei chhungril thleng hian hlawh nei lovin engkim hi an finfiah thlip thlep a, chu chu loneitute hian vawiin thlengin an inrochun a, an tana lo hal hunte hi keini dawhkan aṭanga lo tehsak chi a ni lo - Pu Englo!

An kumkhaw nunkhuaah, an vah bak ram chu an hmachhuan, an hmakhua, an nunkhua leh an nakin hun hril tur a nih an hrethiam em em a, khawpui aṭanga nghawngawrh suiha kangmei vengte aiin an hmabak ram ven hna hi an thawk nasa zawk. Ram kang tur veng hian tha leh thlantui, hnaptui leh mittui, rilru leh ngaihtuahna, fimkhurna za tam leh tuisik hi eng zat fakaua tam nge khawl tur a, engti ang taka hman daihzai tur nge tih hi an hre chiang. An duhthusam ber chu ram tihkan loh a ni. Chuti ang ngaihtuahna seng hah ve reng reng lo, seng hah tur pawha lo/huan nei ve reng reng lote hian vahchap inpho hun chhungte hi an chhut pha hian ka ring lem lo va, vahchap neih tum lo ṭhiau pem khawmna khawpui aṭang hian ro an rel thuk viau turah pawh ka ngai lutuk lem lo.

Kuthnathawktu hmangaihna rilru taktak aṭang chuan anmahni kawm chian te, an hnuhma zir chianpui te, leilung inher dan - hmakhawsang aṭanga kan inrochun thu dik danglam ngai lo sawipui te hi a hlawk ka ring. Mahse... a lerah kan thuneihna hmangin kan ṭhuai khawm a, kan hrem chak zek zek si! (Eiru hrem lam leh "Sawrkar sum ṭham ṭhen ṭhin kan hria" tihte kha chu sawi tel lo i la)

Kum sawm la tling lovah khan kuthnathawktute hamṭhatna ngaihtuah intite khan "Satellite aṭangin kan vil reng dawn che u a, a thawk ṭha lo chu kan hrem ang che u" tih ang lampang te; "He bawng talhtu hi kan talh ve v>k loh pawhin...." tih ang lam ṭawngkam te kha hotute ("Hotute ni lovin "hruaitute" han ni thei ṭhin zawk se) aṭang khan a ri chhuak nawk nawk a. He rama a nih dan tur ang taka hna thawk ṭhinte dinhmun hi a chhe nawn awn awn ngawt ṭhin mai. A chang hi chuan sal nge kan niha bawih kan nih pawh kan inhre chang lo fo a. Hnathawktute hian hmangaihtu inti an hmuh tam ang ai chuan hmangaihna hi an ch>n lo ve ṭhin ngawt mai hian ka lo ral hriat a, ka hriatna ve teh em hi chu dik lo se ka ti ṭhin ngawt mai.

A enga pawh chu ni se, kuthnathawktute hian ram hi an tichhe pha thui teh vak lo - a tichhe thuktu chu i hria e!

A nihna takah chuan, ka tun dinhmun han ngaihtuah hi chuan - ramte hi tikang hluah hluah turin min duh zawk em ni chu aw, tih theih tur khawpin min ngaihsak lo va. Thingtlang lo neih a, chemkawm nena hlo bul bei fo tur hian engtia rei nge hun kan hman dawn? Kan ram tana intodelhna ṭha ber hi a eng hi nge ni a, intodelh duh em emtu kuthnathawktute tan hian engti ang chiah hian nge kan inpek? (engti ang chiah hian nge hma kan lak a, kan manifesto-ah (eh!)... kan ti ngam lo!)

Kum za chuang kal tawha kan hnathawh kalhmang thlak thei lo tur hian em ni sapho hnen aṭang khan politics-a inrelbawl hranna hi an lo beisei? Nge, kan eizawnna nghet leh bul ber tur hian hriak thih nawn zel kan tum? Kan thuneihna te, kan degree hmachhuana kan dawhkan kil te, kan pawl din chhan te hi.... tute tan nge? tute nge a hlawkna tel?

Kan hrem hreh loh; kan hmaizah loh; kan hr^wm hreh loh; kan mausam em em ṭhangte chu kuthnathawktute bawk hi an ni mai ang em? Anni chuan rim takin kumin pawh hian leilung zir chungin hna an thawk leh ang a, leilung zir chianpuitu an neih loh ang bawkin an bula hna thawk duhtu an hmu lo leh ang! An tihsuala hrem tumna thawm a rik tam ang bawkin an hmakhaw ngaihna ṭawngkam (a tak chang lo) a ri tam leh ang em?

A thlakna tur dang a awm si lo va, kuthna­thawktute hian cheng hnih zawr tak hi an hman a ngai leh ṭhin a! An tum loh deuhin a chang chuan ram an tikang leh ṭhin mai awm mang e!

Kei hian ram ka tihkan chuan ram pawi ka sawi dawn a, "hrem ngei ngei" ka ni dawn a; ka pute-a hian "chhui chhuah zawh loh" eiru mah se, ani chu an hrem leh "ngei ngei" pawh ka ring lo!

Ka pu, i duh ang ngeiin ram hi tihkan loh hram kan duh. Mahse ram tikang lo tur hian a ṭha zawk emaw kawhhmuhna leh zir chianpuina; aaa.... thawhpuitu duhawm, thlantlaa kan thawh laia khiang buk daihlim bel tala kan kianga lo tei ve tur tal hi kan va mamawh tawh tak em! Kan hlawh chu thlantui leh thahrui sen belh pawh ni raw' sek sek: min ṭulpui duhtu hmel hmu tur hian kum za dang kan dam leh a ngai dawn em ni?